Ο καφές αποτελεί μία από τις πιο διαδεδομένες καθημερινές συνήθειες παγκοσμίως, όμως η σχέση του με την καρδιαγγειακή υγεία έχει αποτελέσει για χρόνια αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Νέα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η μέτρια κατανάλωση καφεΐνης δεν αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρδιακών παθήσεων, καρδιακής ανεπάρκειας και εγκεφαλικού επεισοδίου. Η νέα αξιολόγηση των διαθέσιμων ερευνών δείχνει ότι η πρόσληψη έως 400 mg καφεΐνης την ημέρα, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε έως 5 φλιτζάνια κανονικού καφέ, θεωρείται ασφαλής για τους περισσότερους ενήλικες. Ωστόσο, η ποσότητα αυτή αφορά κυρίως απλό καφέ χωρίς μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, σιροπιών, κρέμας ή άλλων πρόσθετων που μπορούν να αλλάξουν το συνολικό διατροφικό προφίλ του ροφήματος.
Η εικόνα όμως δεν είναι ίδια για όλες τις πηγές καφεΐνης. Τα ενεργειακά ποτά και ιδιαίτερα τα συμπυκνωμένα προϊόντα καφεΐνης μπορούν να περιέχουν πολύ μεγαλύτερες ποσότητες της ουσίας σε μικρό όγκο, αυξάνοντας τον κίνδυνο αύξησης της αρτηριακής πίεσης και διαταραχών του καρδιακού ρυθμού. Η επίδραση της καφεΐνης εξαρτάται επίσης από την ηλικία, τη γενετική προδιάθεση, τον μεταβολισμό, τη φαρμακευτική αγωγή και την κατάσταση της υγείας κάθε ατόμου.
Ο καφές και η καρδιά δεν έχουν μόνο αρνητική σχέση
Για αρκετά χρόνια υπήρχε η αντίληψη ότι η καφεΐνη μπορεί να επιβαρύνει την καρδιά, κυρίως λόγω της προσωρινής αύξησης της αρτηριακής πίεσης και των παλμών που μπορεί να προκαλέσει σε ορισμένα άτομα. Τα νεότερα δεδομένα όμως παρουσιάζουν μια πιο σύνθετη εικόνα, καθώς ο καφές περιέχει εκατοντάδες βιοδραστικές ενώσεις που μπορεί να επηρεάζουν θετικά τον οργανισμό.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ορισμένα συστατικά του καφέ διαθέτουν αντιοξειδωτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, γεγονός που πιθανώς εξηγεί γιατί η κατανάλωση καφέ έχει συνδεθεί σε αρκετές μελέτες με καλύτερους δείκτες καρδιαγγειακής υγείας. Η ευεργετική επίδραση δεν φαίνεται να οφείλεται αποκλειστικά στην καφεΐνη, αλλά στο σύνολο των ουσιών που περιέχονται στον καφέ.
Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η κατανάλωση περίπου 2 έως 4 φλιτζανιών καφέ την ημέρα έχει συσχετιστεί με χαμηλότερο κίνδυνο καρδιακής νόσου, καρδιακής ανεπάρκειας και εγκεφαλικού επεισοδίου σε ορισμένα άτομα. Παράλληλα, η κατανάλωση καφέ χωρίς πρόσθετα έχει συνδεθεί με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, αν και οι επιστήμονες σημειώνουν ότι χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να ξεκαθαριστεί ο ρόλος της καφεΐνης σε σχέση με άλλα συστατικά του καφέ.
Η επίδραση στην αρτηριακή πίεση φαίνεται να εξαρτάται από την ποσότητα και τα χαρακτηριστικά του ατόμου. Μικρές ποσότητες καφέ μπορούν να προκαλέσουν προσωρινή αύξηση της πίεσης, ενώ η συστηματική μέτρια κατανάλωση δεν φαίνεται να συνδέεται με μακροχρόνια αύξηση του κινδύνου υπέρτασης στους περισσότερους ανθρώπους.
Ένα ακόμη σημείο ενδιαφέροντος αφορά τον καρδιακό ρυθμό. Οι σύγχρονες αναλύσεις δείχνουν ότι η κατανάλωση 1 έως 3 φλιτζανιών καφέ δεν συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο κολπικής μαρμαρυγής ή άλλων σοβαρών αρρυθμιών. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αυξήσει τις πρόωρες κοιλιακές συστολές, δηλαδή επιπλέον καρδιακούς παλμούς που συνήθως δεν αποτελούν σοβαρό πρόβλημα αλλά μπορεί να γίνουν αισθητοί ως αίσθημα παλμών.
Η υπερβολική καφεΐνη αλλάζει την εικόνα
Παρότι η μέτρια κατανάλωση καφέ φαίνεται ασφαλής για τους περισσότερους ανθρώπους, η υπερβολική πρόσληψη καφεΐνης μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα. Οι υψηλές δόσεις καφεΐνης, ιδιαίτερα από ενεργειακά ποτά και συμπληρώματα, έχουν συνδεθεί με αυξημένη αρτηριακή πίεση και μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης διαταραχών του καρδιακού ρυθμού. Τα ενεργειακά ποτά μπορούν να περιέχουν πολλαπλάσια ποσότητα καφεΐνης σε σχέση με έναν συνηθισμένο καφέ, ενώ συχνά περιλαμβάνουν και άλλα συστατικά που μπορεί να επηρεάζουν την απορρόφηση και τη δράση της ουσίας στον οργανισμό. Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων καφεΐνης σε σύντομο χρονικό διάστημα θεωρείται πιο επιβαρυντική από τη σταδιακή πρόσληψη μικρότερων ποσοτήτων μέσα στην ημέρα.
Σημαντικό ρόλο παίζει και ο τρόπος παρασκευής του καφέ. Ορισμένοι τύποι, όπως ο μη φιλτραρισμένος καφές, περιέχουν υψηλότερες ποσότητες καφεστόλης, μιας ουσίας που μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα της LDL χοληστερόλης, γνωστής και ως «κακής» χοληστερόλης. Ο καφές που παρασκευάζεται με χάρτινο φίλτρο ή ο στιγμιαίος καφές περιέχουν πολύ μικρότερες ποσότητες αυτής της ουσίας. Παράλληλα, η προσθήκη ζάχαρης, αρωματικών σιροπιών, μεγάλης ποσότητας γάλακτος ή κρέμας μπορεί να μειώσει πιθανά οφέλη του καφέ, κυρίως επειδή αυξάνει σημαντικά το θερμιδικό φορτίο του ροφήματος. Ένας σκέτος καφές και ένα ρόφημα καφέ με πολλά πρόσθετα δεν αποτελούν διατροφικά ισοδύναμες επιλογές. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η αντίδραση στην καφεΐνη διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, άγχος, διαταραχές ύπνου ή έντονο αίσθημα παλμών αποτελούν ενδείξεις ότι η συγκεκριμένη ποσότητα μπορεί να είναι υψηλή για ένα άτομο, ακόμη και αν βρίσκεται μέσα στα γενικά όρια ασφαλείας.
