Η διαταραχή υπερφαγίας επηρεάζει εκτιμώμενα 17 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια κατανάλωσης μεγάλων ποσοτήτων φαγητού με αίσθηση αδυναμίας να σταματήσει κανείς. Η πάθηση συνδέεται με σειρά σωματικών και ψυχικών προβλημάτων, ενώ οι θεραπευτικές επιλογές παραμένουν περιορισμένες. Οι ψυχολογικές θεραπείες μπορούν να βοηθήσουν, αλλά τα οφέλη τους φθίνουν με τον χρόνο, και ελάχιστα εγκεκριμένα φάρμακα είναι διαθέσιμα. Καθώς οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 έχουν γίνει ευρέως διαδεδομένοι για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και του διαβήτη τύπου 2, ερευνητές αναρωτιούνται αν θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν στη μείωση των επεισοδίων υπερφαγίας.
Νέα συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο eClinicalMedicine ανέλυσε δεδομένα από 25 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες κλινικές δοκιμές, στις οποίες συμμετείχαν συνολικά 8.069 συμμετέχοντες, με μέση ηλικία 47 ετών, περίπου τα ⅔ γυναίκες και κυρίως λευκοί. Όλοι ήταν υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, με μέσο δείκτη μάζας σώματος 35,8 kg/m² και μέση περίμετρο μέσης 113 cm. Οι δοκιμές διεξήχθησαν σε 12 χώρες σε 4 ηπείρους, αλλά αφορούσαν αποκλειστικά χώρες υψηλού ή μεσαίου εισοδήματος, κυρίως δυτικές, και η διάρκειά τους κυμαινόταν από 6 έως 104 εβδομάδες.
Τι έδειξε η ανάλυση των κλινικών δοκιμών
Σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο ή άλλες θεραπείες ελέγχου, οι συμμετέχοντες που λάμβαναν αγωνιστές GLP-1 ανέφεραν γενικά λιγότερα συμπτώματα σχετικά με την υπερφαγία. Οι δοκιμές έδειξαν μειώσεις στη σοβαρότητα των επεισοδίων υπερφαγίας, λιγότερη αποδέσμευση από τον έλεγχο του φαγητού, δηλαδή μειωμένη τάση κατανάλωσης τροφής παρά την απουσία φυσικής πείνας, και λιγότερα επεισόδια απώλειας ελέγχου κατά την κατανάλωση φαγητού. Όταν οι ερευνητές συνδύασαν αυτές τις σχετικές μετρήσεις, βρήκαν συνολικά μέτρια βελτίωση στα συμπτώματα που σχετίζονται με την υπερφαγία. Τα οφέλη επεκτάθηκαν και στη συναισθηματική υπερφαγία, καθώς οι συμμετέχοντες που λάμβαναν αγωνιστές GLP-1 ανέφεραν μικρότερη τάση κατανάλωσης φαγητού ως αντίδραση στο στρες ή σε αρνητικά συναισθήματα. Παράλληλα, εμφάνισαν υψηλότερα επίπεδα γνωσιακού ελέγχου της διατροφής, δηλαδή συνειδητής προσπάθειας ρύθμισης της πρόσληψης τροφής. Οι μεγαλύτερες βελτιώσεις παρατηρήθηκαν στον μικρό αριθμό δοκιμών που συμπεριέλαβαν ειδικά ανθρώπους με διαταραχή υπερφαγίας ή σχεδιάστηκαν για τη μείωση της υπερφαγίας, αν και αυτές αφορούσαν μόλις 3 μελέτες, όλες με υψηλό κίνδυνο μεροληψίας.
Σημαντικές επιφυλάξεις για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων
Οι ερευνητές αξιολόγησαν όλες τις συμπεριλαμβανόμενες μελέτες ως έχουσες είτε ορισμένες ανησυχίες είτε υψηλό κίνδυνο μεροληψίας. Συγκεκριμένα, 12 μελέτες χαρακτηρίστηκαν υψηλού κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων όλων εκείνων που συμπεριέλαβαν συμμετέχοντες με διαταραχή υπερφαγίας. Πέρα από τον κίνδυνο μεροληψίας, οι μελέτες διέφεραν σημαντικά μεταξύ τους ως προς τον τρόπο μέτρησης της υπερφαγίας και τα χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων, γεγονός που σημαίνει ότι τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με προσοχή. Επιπλέον, οι περισσότερες μελέτες εστίαζαν στη λιραγλουτίδη, ενώ οι νεότεροι αγωνιστές GLP-1 έχουν ισχυρότερη δράση καταστολής της όρεξης και μείωσης βάρους, οπότε τα συγκεντρωτικά αποτελέσματα ενδέχεται να υποεκτιμούν την αποτελεσματικότητα των νεότερων φαρμάκων. Ένας συμμετέχων στο πάνελ εμπειρίας ζωής που συμβούλευσε τους ερευνητές το έθεσε με σαφήνεια, λέγοντας ότι πρόκειται απλώς για ένα εργαλείο και όχι για λύση, και ότι μπορεί να βοηθήσει βραχυπρόθεσμα, αλλά η ψυχολογική υποστήριξη πρέπει να είναι παρούσα. Οι ερευνητές τονίζουν επίσης ότι η αύξηση του γνωσιακού ελέγχου δεν είναι αδιαμφισβήτητα θετική, καθώς μπορεί να γίνει υπερβολικά άκαμπτη ή περιοριστική σε ορισμένους ανθρώπους, ιδιαίτερα σε εκείνους που είναι ευάλωτοι σε διαταραχές πρόσληψης τροφής. Η τρέχουσα επιστημονική βάση στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε βραχυπρόθεσμες μελέτες χρηματοδοτούμενες από φαρμακευτικές εταιρείες, και τα προφίλ ηλικίας και εθνικότητας των συμμετεχόντων περιορίζουν τη γενίκευση των ευρημάτων, ιδιαίτερα σε εθνικές μειονότητες, μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες και άτομα με σοβαρή ή ανθεκτική στη θεραπεία παχυσαρκία.
