Το γονίδιο ενισχύει την παραγωγή μιας ουσίας που προστατεύει από καρκίνο, φλεγμονή και γήρανση, ανοίγοντας νέο μέτωπο στην έρευνα για τη μακροζωία
Ο γυμνός τυφλοπόντικας είναι ένα από τα πιο παράξενα θηλαστικά της φύσης. Έχει μέγεθος ποντικιού, αλλά ζει έως και 41 χρόνια, δηλαδή σχεδόν δέκα φορές περισσότερο από παρόμοια σε μέγεθος τρωκτικά. Σπάνια αναπτύσσει καρκίνο, εμφανίζει εξαιρετική αντίσταση στη νευροεκφύλιση, στις καρδιαγγειακές παθήσεις και στη φλεγμονή που χαρακτηρίζει τη γήρανση άλλων θηλαστικών. Για δεκαετίες επιστήμονες μελετούν γιατί αυτό το ζώο γερνά τόσο διαφορετικά, και μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Nature από ερευνητές του Πανεπιστημίου Rochester έφερε μια απάντηση που αλλάζει τα δεδομένα. Το κλειδί βρίσκεται σε μια ουσία που παράγει ήδη ο ανθρώπινος οργανισμός, αλλά σε πολύ μικρότερες ποσότητες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νικοτίνη σε μανιτάρια: Το παράξενο φαινόμενο που απασχολεί τις ευρωπαϊκές αρχές ασφάλειας τροφίμων
Πρόκειται για το υαλουρονικό οξύ υψηλού μοριακού βάρους (HMW-HA), ουσία παρούσα σε όλα τα θηλαστικά, αλλά σε συγκεντρώσεις δέκα φορές υψηλότερες στον γυμνό τυφλοπόντικα σε σχέση με ποντίκια και ανθρώπους. Σε προηγούμενες έρευνες είχε αποδειχθεί ότι όταν η ουσία αφαιρούνταν από τα κύτταρα του ζώου, αυτά γίνονταν πιο επιρρεπή στον σχηματισμό καρκινικών όγκων. Το ερώτημα που έθεσε η ομάδα της Vera Gorbunova και του Andrei Seluanov ήταν απλό στη διατύπωση αλλά σύνθετο στην υλοποίηση. Αν μεταφερθεί το γονίδιο που παράγει αυτή την ουσία σε άλλο ζώο, θα το προστατεύσει εξίσου;
Τι έδειξε το πείραμα
Τα γενετικά τροποποιημένα ζώα που έφεραν την έκδοση του γονιδίου HAS2 από τον γυμνό τυφλοπόντικα ανέπτυξαν υψηλότερα επίπεδα υαλουρονικού οξέος σε πολλούς ιστούς. Τα αποτελέσματα ήταν πολλαπλά. Εμφάνισαν ισχυρότερη αντίσταση τόσο σε αυθόρμητους όγκους όσο και σε χημικά επαγόμενο καρκίνο. Η φλεγμονή σε πολλαπλούς ιστούς ήταν σημαντικά μειωμένη. Η υγεία του εντέρου διατηρήθηκε σε καλύτερο επίπεδο με την πάροδο της ηλικίας. Και το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε κατά 4,4%. Το ποσοστό αυτό μοιάζει μέτριο, αλλά η σημασία της ανακάλυψης είναι ευρύτερη. Αποδεικνύει ότι ένας μηχανισμός μακροζωίας που εξελίχθηκε σε ένα είδος μπορεί να μεταφερθεί και να λειτουργήσει σε ένα άλλο.
Η Gorbunova σημείωσε ότι χρειάστηκαν 10 χρόνια από την ανακάλυψη του ρόλου του HMW-HA μέχρι την απόδειξη ότι βελτιώνει την υγεία σε άλλο είδος, και ότι ο επόμενος στόχος είναι η μεταφορά αυτού του οφέλους στον άνθρωπο. Δύο στρατηγικές εξετάζονται ήδη: η επιβράδυνση της αποδόμησης του HMW-HA στο σώμα και η αύξηση της παραγωγής του. Ο Seluanov ανέφερε ότι έχουν ήδη εντοπιστεί μόρια που επιβραδύνουν την αποδόμηση του υαλουρονικού οξέος και βρίσκονται σε προκλινικές δοκιμές. Παράλληλα, μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Science το 2025 εντόπισε έναν δεύτερο μηχανισμό μακροζωίας που αφορά την πρωτεΐνη cGAS και τη βελτιωμένη επιδιόρθωση του DNA. Οι δύο μηχανισμοί συμπληρώνουν ο ένας τον άλλο, υποδηλώνοντας ότι η εξαιρετική μακροζωία δεν οφείλεται σε μια μαγική ουσία αλλά σε ένα σύστημα αλληλοεπικαλυπτόμενων αμυντικών μηχανισμών. Για την έρευνα στη γήρανση, αυτό σημαίνει ότι δεν αναζητείται ένα μοναδικό φάρμακο, αλλά πολλαπλά σημεία παρέμβασης που μπορούν να στοχεύσουν τις βιολογικές διεργασίες που οδηγούν στις παθήσεις της γήρανσης.
