Δεν είναι μόνο το πόσες ώρες κοιμόμαστε που φαίνεται να έχει σημασία για την υγεία, αλλά και το τι συμβαίνει κατά τη διάρκεια αυτών των ωρών. Νέα μεγάλη μελέτη σε 95.559 ανθρώπους δείχνει ότι η μεγαλύτερη διάρκεια ύπνου REM συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης 83 διαφορετικών παθήσεων, ενώ περισσότερο βαθύς ύπνος συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο για επτά παθήσεις. Παράλληλα, ο πολύ σύντομος ύπνος, η ακανόνιστη διάρκεια από νύχτα σε νύχτα και η παρατεταμένη εγρήγορση μετά την έναρξη του ύπνου συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο για διάφορες ασθένειες.
Η μελέτη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή οι ερευνητές δεν βασίστηκαν μόνο σε ερωτηματολόγια για να υπολογίσουν τον ύπνο. Οι συμμετέχοντες φορούσαν επιταχυνσιόμετρα στον καρπό τους για επτά συνεχόμενες ημέρες και νύχτες, ενώ ένας αλγόριθμος βαθιάς μάθησης χρησιμοποιήθηκε για να εκτιμηθούν τα στάδια του ύπνου, δηλαδή ο REM, ο βαθύς και ο ελαφρύς ύπνος, αλλά και η συνολική διάρκεια, η νυχτερινή εγρήγορση και η μεταβλητότητα από βράδυ σε βράδυ. Στη συνέχεια οι ερευνητές συνέδεσαν αυτές τις πληροφορίες με δεδομένα υγείας και παρακολούθησαν τους συμμετέχοντες για διάμεσο διάστημα 8,9 ετών.
Τι έδειξε η ανάλυση για τον ύπνο REM
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα αφορούσε τον ύπνο REM, το στάδιο στο οποίο συνήθως εμφανίζονται τα πιο έντονα όνειρα και κατά το οποίο παρατηρούνται σημαντικές αλλαγές στη δραστηριότητα του εγκεφάλου. Η αύξηση του REM κατά 47,6 λεπτά, δηλαδή κατά το εύρος που χρησιμοποίησαν οι ερευνητές για τη στατιστική σύγκριση, συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο για 83 παθήσεις.
Οι συσχετίσεις ήταν ιδιαίτερα έντονες για ορισμένες σοβαρές νευρολογικές και καρδιαγγειακές παθήσεις. Η μεγαλύτερη διάρκεια REM συνδέθηκε με 26% χαμηλότερο κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας, περίπου 46% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας και περίπου 80% χαμηλότερο κίνδυνο νόσου του Πάρκινσον. Οι αριθμοί αυτοί εκφράζουν στατιστικές συσχετίσεις και όχι απόδειξη ότι η αύξηση του REM από μόνη της προστατεύει από αυτές τις ασθένειες.
Ο βαθύς ύπνος παρουσίασε διαφορετικό μοτίβο. Η μεγαλύτερη διάρκειά του συνδέθηκε με χαμηλότερο κίνδυνο για επτά παθήσεις, μεταξύ των οποίων ο διαβήτης τύπου 2 και η μείζων καταθλιπτική διαταραχή. Το εύρημα δείχνει ότι τα διαφορετικά στάδια του ύπνου ενδέχεται να σχετίζονται με διαφορετικές πλευρές της μακροχρόνιας υγείας και ότι η ποιότητα του ύπνου δεν αποτυπώνεται πλήρως μόνο από τον συνολικό αριθμό των ωρών.
Οι 6 έως 8 ώρες και το πρόβλημα του πολύ μικρού ύπνου
Η συνολική διάρκεια του ύπνου παρουσίασε μη γραμμική σχέση με τον κίνδυνο για πολλές παθήσεις. Για την πλειονότητα των 86 φαινοτύπων ασθενειών που παρουσίασαν τέτοια σχέση, το χαμηλότερο επίπεδο κινδύνου συγκεντρωνόταν σε ένα παράθυρο περίπου 6 έως 8 ωρών ύπνου.
Αντίθετα, οι άνθρωποι που κοιμούνταν λιγότερο από πέντε ώρες εμφάνισαν αυξημένη συσχέτιση με 37 παθήσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που κοιμάται λιγότερο από πέντε ώρες θα εμφανίσει κάποια από αυτές τις ασθένειες, αλλά ότι μέσα στον συγκεκριμένο πληθυσμό ο πολύ σύντομος ύπνος αποτελούσε έναν από τους παράγοντες που συνδέονταν με υψηλότερο κίνδυνο.
Η ανάλυση ανέδειξε παράλληλα τη σημασία της σταθερότητας. Όσο μεγαλύτερη ήταν η ακανόνιστη διάρκεια του ύπνου από νύχτα σε νύχτα, τόσο περισσότερες ήταν οι παθήσεις που παρουσίαζαν θετική συσχέτιση. Αντίστοιχα, περισσότερος χρόνος σε κατάσταση εγρήγορσης μετά την έναρξη του ύπνου συνδέθηκε με υψηλότερο κίνδυνο για αρκετές παθήσεις, μεταξύ άλλων για αγχώδεις διαταραχές και διαταραχές χρήσης ουσιών.
Τι σημαίνουν πραγματικά τα ευρήματα
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν μια ευρεία ανάλυση συσχετίσεων ανάμεσα στα χαρακτηριστικά του ύπνου και περισσότερα από 1.000 πιθανά αποτελέσματα υγείας. Μετά τη στατιστική διόρθωση για πολλαπλές συγκρίσεις, εντοπίστηκαν 156 σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των χαρακτηριστικών του ύπνου και περιστατικών ασθενειών.
Το μέγεθος της μελέτης είναι σημαντικό, όπως και η χρήση αντικειμενικών μετρήσεων από επιταχυνσιόμετρα. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές δεν μπορούν να αποδείξουν ότι ο περισσότερος REM ή βαθύς ύπνος προκαλεί από μόνος του μείωση του κινδύνου ασθενειών. Πρόκειται για παρατηρησιακή μελέτη, επομένως είναι πιθανό να υπάρχουν άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τόσο τον ύπνο όσο και την υγεία. Για παράδειγμα, η γενική κατάσταση υγείας, η ηλικία, ο τρόπος ζωής και άλλες συμπεριφορές μπορεί να σχετίζονται ταυτόχρονα με τα πρότυπα ύπνου και την εμφάνιση ασθενειών.
Επιπλέον, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα του UK Biobank, επομένως τα αποτελέσματα αφορούν τον συγκεκριμένο πληθυσμό της βάσης δεδομένων και δεν σημαίνει ότι οι ίδιες ακριβώς συσχετίσεις θα εμφανιστούν με την ίδια ένταση σε κάθε ηλικιακή ή πληθυσμιακή ομάδα. Η μελέτη προσφέρει, ωστόσο, ένα πολύ μεγαλύτερο και λεπτομερέστερο πλαίσιο για τη σχέση ανάμεσα στη δομή του ύπνου και τη μακροχρόνια υγεία, πέρα από την απλή ερώτηση «πόσες ώρες κοιμάσαι;».
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PLOS Medicine.
