Εκατοντάδες πιάτα και γεύματα, κατανεμημένα σε πρωινά, σνακ, μεσημεριανά και βραδινά, με πληροφορίες για συστατικά, συνταγές, διατροφική σύσταση για ενήλικες, ομάδες τροφίμων, εποχικότητα και πολιτισμική καταλληλότητα
Στη σημερινή καθημερινότητα πολλές οικογένειες δυσκολεύονται να τρώνε σωστά. Οι γονείς δουλεύουν πολλές ώρες, τα παιδιά έχουν σχολείο και δραστηριότητες, τα ωράρια δεν ταιριάζουν και συχνά το φαγητό γίνεται βιαστικά, χωρίς πρόγραμμα και χωρίς σωστή οργάνωση. Έτσι καταλήγουμε συχνά σε έτοιμα φαγητά, πρόχειρες λύσεις και ανισορροπία στη διατροφή, παρότι οι περισσότεροι γνωρίζουν ότι η σωστή διατροφή είναι σημαντική για την υγεία όλης της οικογένειας. Η Μεσογειακή Διατροφή, που βασίζεται σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια, ψάρι, ελαιόλαδο και απλό σπιτικό φαγητό, θεωρείται από τις πιο υγιεινές, όμως στην πράξη είναι δύσκολο να εφαρμοστεί καθημερινά, ειδικά όταν υπάρχουν παιδιά διαφορετικών ηλικιών και σχολικά γεύματα.
Νέα μελέτη εξετάζει ένα ψηφιακό εργαλείο που δημιουργήθηκε ακριβώς για να βοηθήσει τις οικογένειες σε αυτό το πρόβλημα. Πρόκειται για ένα σύστημα που χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη και μπορεί να προτείνει εβδομαδιαία προγράμματα φαγητού για όλη την οικογένεια, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των ενηλίκων, τα γεύματα των παιδιών στο σχολείο, τις αλλεργίες και τη δυνατότητα να τρώνε όλοι μαζί όσο γίνεται. Ο στόχος είναι να διευκολυνθεί η καθημερινή οργάνωση του φαγητού και να γίνει πιο εφικτό να ακολουθείται μια ισορροπημένη, μεσογειακή διατροφή στην πράξη και όχι μόνο στη θεωρία
Πρόκειται για το SWITCHtoHEALTHY, ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης για τη διατροφική καθοδήγηση οικογενειών με στόχο την προώθηση της Μεσογειακής Διατροφής σε πραγματικές συνθήκες καθημερινής ζωής. Το ερευνητικό πρόβλημα εστιάζει στη δυσκολία των σύγχρονων οικογενειών να ακολουθούν σταθερά υγιεινά και βιώσιμα διατροφικά πρότυπα, λόγω περιορισμένου χρόνου, διαφορετικών ωραρίων και πολλαπλών αναγκών μεταξύ ενηλίκων και παιδιών. Επιπλέον η Μεσογειακή Διατροφή αναγνωρίζεται διεθνώς ως πρότυπο με οφέλη για την υγεία και το περιβάλλον, ωστόσο η πρακτική εφαρμογή της σε οικογενειακό επίπεδο παραμένει σύνθετη.
Το SWITCHtoHEALTHY αποτελείται από δύο διακριτά αλλά συνεργαζόμενα συστήματα συστάσεων. Το πρώτο είναι ο AI-Based Family Nutritional Recommender, ο οποίος δημιουργεί εβδομαδιαία διατροφικά πλάνα για ενήλικες, λαμβάνοντας υπόψη τις ατομικές ενεργειακές ανάγκες, τις προτιμήσεις, τις αλλεργίες και την ανάγκη κοινών οικογενειακών γευμάτων. Το δεύτερο είναι ο Child Nutritional Recommender, ο οποίος σχεδιάστηκε για παιδιά ηλικίας 3 έως 11 ετών και ενσωματώνει, όπου υπάρχουν, τα σχολικά μενού ή τις προτάσεις των σχολικών κυλικείων. Και τα δύο συστήματα βασίζονται σε γνώση επικυρωμένη από ειδικούς διατροφολόγους και εφαρμόζουν κανόνες που προκύπτουν από τις αρχές της Μεσογειακής Διατροφής και τις εθνικές διατροφικές οδηγίες της Ισπανίας και της Τουρκίας.
Η οικογενειακή βάση δεδομένων SWITCHtoHEALTHY μεσογειακών γευμάτων και πιάτων, περιλαμβάνει εκατοντάδες πιάτα και γεύματα, κατανεμημένα σε πρωινά, σνακ, μεσημεριανά και βραδινά, με πληροφορίες για συστατικά, συνταγές, διατροφική σύσταση για ενήλικες, ομάδες τροφίμων, εποχικότητα και πολιτισμική καταλληλότητα. Τα πιάτα έχουν προσαρμοσμένες ποσότητες ανά ηλικιακή ομάδα, ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες παιδιών, εφήβων και ενηλίκων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων, δημητριακών ολικής άλεσης και ελαιολάδου, καθώς και στον περιορισμό επεξεργασμένων τροφίμων και κόκκινου κρέατος.
Ο Child Nutritional Recommender λειτουργεί ως πρόβλημα ικανοποίησης περιορισμών και παράγει εβδομαδιαία πλάνα που συμμορφώνονται με ημερήσιους και εβδομαδιαίους κανόνες συχνότητας κατανάλωσης τροφίμων. Οι κανόνες αυτοί αφορούν, μεταξύ άλλων, τις ποσότητες γαλακτοκομικών, οσπρίων, ψαριών, κρέατος, υδατανθράκων, φρούτων και λαχανικών, καθώς και τη χρωματική ποικιλία των λαχανικών. Όταν τα σχολικά μενού αποκλίνουν από τους κανόνες, το σύστημα δεν τα τροποποιεί αλλά προσαρμόζει τα υπόλοιπα γεύματα της εβδομάδας ώστε να εξισορροπεί τη συνολική πρόσληψη.
Ο AI-Based Family Nutritional Recommender για ενήλικες βασίζεται σε προηγούμενο σύστημα εξατομικευμένων συστάσεων και επεκτείνεται ώστε να λαμβάνει υπόψη τα γεύματα των παιδιών, με στόχο την παραγωγή κοινών οικογενειακών δειπνών και σαββατοκυριακάτικων γευμάτων. Για κάθε ημέρα δημιουργούνται δεκάδες χιλιάδες πιθανοί συνδυασμοί γευμάτων, οι οποίοι αξιολογούνται με βάση την ενεργειακή επάρκεια, την κατανομή μακροθρεπτικών συστατικών και την επάρκεια φρούτων και λαχανικών. Στη συνέχεια επιλέγονται οι βέλτιστοι συνδυασμοί που εξασφαλίζουν ποικιλία, συμμόρφωση με τους κανόνες της Μεσογειακής Διατροφής και αποφυγή επαναλήψεων.
Η αξιολόγηση του συστήματος πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο μιας πολυκεντρικής, τυχαιοποιημένης διατροφικής παρέμβασης σε οικογένειες στην Ισπανία και την Τουρκία. Στην ανάλυση συμπεριλήφθηκαν 32 οικογένειες με 57 ενήλικες και 61 παιδιά που χρησιμοποίησαν την εφαρμογή. Τα αποτελέσματα δείχνουν υψηλά ποσοστά συμμόρφωσης με τους διατροφικούς κανόνες, τόσο σε ημερήσιο όσο και σε εβδομαδιαίο επίπεδο, καθώς και ακρίβεια άνω του 90% στον υπολογισμό θερμίδων και θρεπτικών συστατικών για τα πλάνα των ενηλίκων.
Η μελέτη εκπονήθηκε από ερευνητικές ομάδες του Centre for Research and Technology Hellas, του University of Parma, του Eurecat Technology Centre of Catalonia και του Bursa Uludag University. Δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Nutrients, τόμος 17, έτος 2025, από τον εκδοτικό οίκο MDPI, με ελεύθερη πρόσβαση βάσει άδειας Creative Commons.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2072-6643/17/24/3892
Αναφορά: Καλπάκογλου Κυριάκος, Perla Degli Innocenti, Federica Bergamo, Davide Beretta, Federico Bergenti, Alice Rosi, Francesca Scazzina, Lorena Calderón-Pérez, Noemi Boqué, Metin Güldaş και κ.ά. 2025. “SWITCHtoHEALTHY AI-Based Family Nutrition System Recommendation: Promoting the Mediterranean Diet” Nutrients 17, αρ. 24: 3892. https://doi.org/10.3390/nu17243892
