Η δύναμη της εικόνας στην κατανόηση του διατροφικού περιβάλλοντος
Στις ΗΠΑ, τα παιδιά ηλικίας 1 έως 18 ετών λαμβάνουν το 61,9% των ημερήσιων θερμίδων τους από υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα και ποτά πλούσια σε νάτριο, πρόσθετα, ζάχαρη και ανθυγιεινά λιπαρά. Στις μειονεκτούσες κοινότητες, η κατάσταση είναι ακόμα πιο έντονη. Οι επιλογές είναι λιγότερες, τα fast food πολλαπλάσια, και η διαφήμιση επιθετική και στοχευμένη στα παιδιά. Αυτό που η επιστήμη δυσκολεύεται να αλλάξει δεν είναι μόνο η διαθεσιμότητα τροφίμων, αλλά η κοινωνική νόρμα που κάνει την κατανάλωση τηγανητών και επεξεργασμένων τροφίμων να φαίνεται φυσιολογική και αποδεκτή.
Ερευνητές του Rutgers Health δοκίμασαν μια ασυνήθιστη προσέγγιση για να αμφισβητήσουν αυτή τη νόρμα. Έδωσαν κάμερες σε 25 μητέρες παιδιών προσχολικής ηλικίας που ζούσαν στο Newark της Νέας Υερσέης, μια από τις φτωχότερες πόλεις των ΗΠΑ, και τους ζήτησαν να φωτογραφίσουν το φαγητό που έβλεπαν στην καθημερινή τους ζωή: Σε μίνι μάρκετ, εστιατόρια, κοινωνικές εκδηλώσεις. Οι φωτογραφίες λήφθηκαν δύο εβδομάδες πριν και μετά από μια εκπαιδευτική συνεδρία για τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Συνολικά συγκεντρώθηκαν 814 φωτογραφίες.
Τι είδαν όταν κοίταξαν με προσοχή
Η μέθοδος που χρησιμοποιήθηκε ονομάζεται Photovoice, μια συμμετοχική τεχνική στην οποία οι ίδιοι οι συμμετέχοντες καταγράφουν και αναλύουν τις προκλήσεις της καθημερινής τους ζωής μέσα από εικόνες. Αυτό που διαπίστωσαν οι ερευνητές είναι ότι η διαδικασία δεν απλώς συνέλεξε δεδομένα. Άλλαξε τον τρόπο που οι μητέρες έβλεπαν το περιβάλλον τους.
Συζητώντας τις φωτογραφίες, οι γυναίκες άρχισαν να παρατηρούν πράγματα που πριν περνούσαν απαρατήρητα. Είδαν πώς τα δημητριακά με ζάχαρη, τα παιδικά αναψυκτικά και τα συσκευασμένα σνακ τοποθετούνται στο ύψος των ματιών των παιδιών στα ράφια. Παρατήρησαν ότι στη γειτονιά τους υπάρχουν πολύ περισσότερες επιλογές fast food από ό,τι εστιατόρια με υγιεινό φαγητό. Άρχισαν να διαβάζουν λίστες συστατικών και να σχολιάζουν αυτό που έβλεπαν. Από παθητικές καταναλώτριες που δέχονταν αυτό που τους προσφερόταν, μετατράπηκαν σε γυναίκες που αμφισβητούσαν τις επιλογές που τους δίνει η αγορά.
Τα αποτελέσματα της μελέτης δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Preventing Chronic Disease και παρουσιάστηκαν σε έκθεση στο Newark τον Δεκέμβριο του 2024, με παρουσία ακαδημαϊκών, τοπικών αξιωματούχων και εκπροσώπων κοινοτικών οργανώσεων. Οι μητέρες ανέπτυξαν και τις δικές τους προτάσεις για αλλαγή. Ζήτησαν περισσότερες τοπικές αγορές με αφροκαραϊβικά προϊόντα, οι οποίες έχουν λιγότερη επιθετική διαφήμιση από τα μεγάλα σούπερ μάρκετ, περισσότερες δυνατότητες αγοράς φρέσκων ψαριών σε τοπικό επίπεδο, και αξιοποίηση των παραδοσιακών διατροφικών πρακτικών της κοινότητάς τους. Η επικεφαλής ερευνήτρια Pamela Rothpletz-Puglia τονίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς πληροφοριακό. Οι οικογένειες σε μειονεκτούσες κοινότητες δεν αγνοούν ότι τα fast food δεν είναι υγιεινά. Το πρόβλημα είναι ότι η διαμόρφωση των κοινωνικών νορμών από νηπιακή ηλικία δυσκολεύει πολύ την αλλαγή συμπεριφοράς αργότερα. Αυτό που η μελέτη δείχνει είναι ότι η ενδυνάμωση των ίδιων των κοινοτήτων να παρατηρούν και να αναλύουν το περιβάλλον τους μπορεί να δημιουργήσει αλλαγή από τη βάση, εκεί όπου οι κλασικές εκστρατείες υγείας συχνά αποτυγχάνουν.
