Είναι η εξάρτηση από την καφεΐνη ασθένεια; Τι άλλαξε στο σύστημα ταξινόμησης ασθενειών του ΠΟΥ και οι κίνδυνοι τοξίκωσης

Η μετάβαση στο νέο σύστημα ICD-11 σχετικά με την εξάρτηση από την καφεΐνη ως νόσο και οι προειδοποιήσεις για τις σοβαρές σωματικές παρενέργειες και τον κίνδυνο θανατηφόρας τοξίκωσης από τη σκόνη καφεΐνης

Το Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Αξιολόγησης Κινδύνων της Γερμανίας, γνωστό ως BfR, δημοσίευσε στις 5 Ιανουαρίου 2026 από το Βερολίνο μια επικαιροποιημένη επιστημονική έκθεση που φέρνει στο προσκήνιο μια σημαντική αναθεώρηση στον τρόπο με τον οποίο η παγκόσμια ιατρική κοινότητα αντιλαμβάνεται και ταξινομεί την κατανάλωση καφεΐνης. Το έγγραφο, εξηγεί αναλυτικά τις πρόσφατες αλλαγές στα διεθνή διαγνωστικά πρωτόκολλα, ξεκαθαρίζοντας το τοπίο γύρω από το ερώτημα αν η εξάρτηση από την καφεΐνη θεωρείται πλέον επίσημα ασθένεια ή όχι.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καρκινογόνος ουσία σε τυρί ΠΟΠ – Σαρωτική ανάκληση με 9 επίσημες ανακοινώσεις, διεθνή κινητοποίηση και εμπλοκή του RASFF

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Lidl: Ευρωπαϊκή προειδοποίηση για σοβαρό κίνδυνο από μπισκότα της αλυσίδας μετά από καταγγελίες

Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στην έκθεση, μέχρι πρόσφατα ίσχυε ένα διαφορετικό καθεστώς υπό το σύστημα ταξινόμησης ICD-10 του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Σε εκείνο το πλαίσιο, υπήρχε η δυνατότητα οι γιατροί να διαγνώσουν διαταραχές που σχετίζονταν άμεσα με τη χρήση καφεΐνης υπό την ευρύτερη ομπρέλα των εξαρτήσεων. Ωστόσο, με τη μετάβαση στη νέα έκδοση του συστήματος, το ICD-11, η επιστημονική προσέγγιση άλλαξε ριζικά. Ο όρος εξάρτηση από την καφεΐνη έχει πλέον απαλειφθεί από τον κατάλογο των επίσημων διαγνώσιμων ασθενειών. Αυτό σημαίνει ότι, με τα τρέχοντα ιατρικά δεδομένα, η συστηματική ανάγκη για καφεΐνη δεν αντιμετωπίζεται πια ως μια χρόνια νόσος εξάρτησης παρόμοια με εκείνη άλλων ουσιών.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | RASFF: Σε ελληνικά ράφια δημοφιλές μπαχαρικό με καρκινογόνο χρωστική [φωτο]- Το Cibum είχε ενημερώσει από το καλοκαίρι

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μολυσμένο γάλα: Διευρύνεται η υπόθεση cereulide – Η Ελλάδα και άλλες 61 χώρες στη μεγάλη λίστα

Παρά την αλλαγή αυτή, η έκθεση του BfR σπεύδει να διευκρινίσει ότι η κατάργηση του όρου δεν σημαίνει ότι η καφεΐνη είναι μια αθώα ουσία χωρίς επιπτώσεις στον οργανισμό. Αντιθέτως, το νέο σύστημα ICD-11 εστιάζει πλέον σε πιο συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις. Συγκεκριμένα, αναγνωρίζονται επίσημα η τοξίκωση από καφεΐνη, η οποία προκύπτει από την υπερβολική κατανάλωση, καθώς και το σύνδρομο διακοπής. Το τελευταίο αποτελεί μια πραγματική σωματική και πνευματική κατάσταση που εμφανίζουν όσοι διακόπτουν απότομα τη χρήση. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονους πονοκεφάλους, κόπωση, μειωμένη εγρήγορση και ευερεθιστότητα, τα οποία ξεκινούν συνήθως δώδεκα με είκοσι τέσσερις ώρες μετά την τελευταία δόση και μπορούν να διαρκέσουν έως και εννέα ημέρες.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δεκάδες δηλητηριάσεις από μολυσμένη κοτόπιτα: Εστιατόριο συμφώνησε να αποζημιώσει τους πελάτες

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Διπλασιάστηκε πρόστιμο σε μεγάλο ζαχαροπλαστείο, λόγω επαναλαμβανόμενης παράβασης της αγορανομικής νομοθεσίας

Η στροφή αυτή της ιατρικής κοινότητας αντικατοπτρίζει μια πιο εξειδικευμένη κατανόηση της ουσίας, η οποία αν και επιδρά άμεσα στο κεντρικό νευρικό σύστημα, δεν φαίνεται να προκαλεί το ίδιο επίπεδο οργανικής εξάρτησης με άλλες διεγερτικές ουσίες. Ωστόσο, η έκθεση τονίζει ότι η έλλειψη της ταμπέλας της ασθένειας δεν πρέπει να οδηγεί σε εφησυχασμό, ειδικά όσον αφορά τους νέους. Στο πλαίσιο αυτό, το Ινστιτούτο παρουσιάζει τα αποτελέσματα της μελέτης EDKAR, η οποία διεξήχθη σε συνεργασία με το νοσοκομείο Charité του Βερολίνου. Η μελέτη εξέτασε πάνω από πέντε χιλιάδες εφήβους και κατέδειξε ότι, παρά το γεγονός ότι δεν εντοπίστηκαν μόνιμες οργανικές βλάβες στην καρδιά τους, οι συστηματικοί καταναλωτές ενεργειακών ποτών υποφέρουν συχνά από παρενέργειες που υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής τους.

Συγκεκριμένα, σχεδόν οι μισοί από τους εφήβους που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες καφεΐνης ανέφεραν ταχυπαλμίες, αϋπνία και δύσπνοια. Το BfR επισημαίνει ότι αυτή η αντίφαση, δηλαδή η ύπαρξη έντονων συμπτωμάτων χωρίς εμφανείς οργανικές αλλοιώσεις, οφείλεται στην προσαρμοστικότητα του νεανικού οργανισμού, η οποία όμως μπορεί να έχει όρια που δεν έχουν ακόμα προσδιοριστεί μακροπρόθεσμα. Επιπλέον, η έκθεση συνδέει τη συστηματική κατανάλωση υψηλών δόσεων καφεΐνης με ένα ευρύτερο προφίλ ρίσκου, καθώς παρατηρήθηκε ότι οι έφηβοι αυτοί τείνουν να υιοθετούν και άλλες ανθυγιεινές συνήθειες, όπως το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ.

Οι συγγραφείς της μελέτης προειδοποιούν και για τη χρήση καθαρής σκόνης καφεΐνης που πωλείται ως συμπλήρωμα. Εκεί ο κίνδυνος δεν αφορά την εξάρτηση, αλλά την άμεση και θανατηφόρα τοξίκωση. Μια ποσότητα μόλις πέντε έως δέκα γραμμαρίων, που μπορεί εύκολα να καταναλωθεί κατά λάθος λόγω λανθασμένης δοσολογίας, αρκεί για να προκαλέσει μοιραία κατάρρευση του κυκλοφορικού συστήματος. Το Ινστιτούτο υπενθυμίζει ότι για έναν υγιή ενήλικα, το ασφαλές όριο παραμένει στα τετρακόσια χιλιοστόγραμμα ημερησίως, ενώ για τις εγκύους και τις θηλάζουσες το όριο πέφτει στο μισό.

Συνοψίζοντας, σύμφωνα με τους επιστήμονες του BfR είναι ότι η ιατρική επιστήμη μετακινείται από τον γενικό όρο της εξάρτησης από την καφεΐνη ως ασθένεια, προς μια πιο λεπτομερή διαχείριση των παρενεργειών και των κινδύνων υπερδοσολογίας. Η καφεΐνη παύει να θεωρείται αιτία μιας χρόνιας νόσου εξάρτησης σύμφωνα με το ICD-11, παραμένει όμως μια ισχυρή φαρμακολογική ουσία που απαιτεί προσεκτική χρήση, καθώς η γραμμή μεταξύ της τόνωσης και της επικίνδυνης τοξίκωσης παραμένει λεπτή και εξαρτάται από την ατομική ευαισθησία του κάθε καταναλωτή. Η ενημέρωση αυτή αποτελεί μέρος της διαρκούς προσπάθειας του γερμανικού ινστιτούτου να παρέχει τεκμηριωμένη γνώση για την προστασία της δημόσιας υγείας.