Τα φακελάκια καφεΐνης γίνονται ανάρπαστα μέσω TikTok, αλλά κρύβουν σοβαρούς κινδύνους για την υγεία των παιδιών
Ένας νεαρός άνδρας με αστραφτερό χαμόγελο μιλά μέσα από την κάμερα του κινητού του, υπόσχεται «καθαρή ενέργεια χωρίς καφέ» και προωθεί μια νέα συνήθεια που, σύμφωνα με τους ειδικούς, απειλεί να γίνει το επόμενο μεγάλο πρόβλημα δημόσιας υγείας. Πρόκειται για τα λεγόμενα φακελάκια καφεΐνης, ή αλλιώς upper deckies, μικροσκοπικά φακελάκια που τοποθετούνται στο στόμα, ανάμεσα στα χείλη και τα ούλα, απελευθερώνοντας γρήγορα τη διεγερτική ουσία στην κυκλοφορία του αίματος.
Μεταμφιεσμένα σε προϊόντα fitness ή ως «πιο καθαρές» εναλλακτικές του καφέ και των ενεργειακών ποτών, αυτά τα προϊόντα κυκλοφορούν ήδη μαζικά στην αγορά των ΗΠΑ και πλέον κατακλύζουν και το Ηνωμένο Βασίλειο, χάρη στο TikTok Shop και στους influencers που τα διαφημίζουν με ενθουσιασμό. Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο η υπερβολική ποσότητα καφεΐνης που περιέχουν (από 100 έως 200 mg ανά φακελάκι) αλλά και το γεγονός ότι διατίθενται σε ελκυστικές, γλυκές γεύσεις όπως ζελεδάκια, βύσσινο και ροδάκινο, προσελκύοντας κυρίως παιδιά και εφήβους.
Ενδεικτικά, έξι κουτάκια Coca Cola περιέχουν 200 mg καφεΐνης, όσο και ένα μόνο από αυτά τα φακελάκια. Ενώ ένας ενήλικας θεωρείται ότι μπορεί να καταναλώσει με ασφάλεια έως 400 mg την ημέρα, οι έφηβοι και τα παιδιά έχουν σαφώς μικρότερη ανοχή. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν ρίγη, ταχυπαλμία, άγχος, προβλήματα ύπνου και υπερκινητικότητα, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν σπασμούς, λιποθυμία ή ακόμη και θάνατο από δηλητηρίαση καφεΐνης.
Ο Δρ Rob van Dam από το Πανεπιστήμιο George Washington τονίζει ότι οι νέοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι. «Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος κάποιος να βρεθεί στα επείγοντα αν καταναλώσει υπερβολική ποσότητα», δήλωσε στο BBC. Το Κέντρο Δηλητηριάσεων της Βόρειας Νέας Υόρκης εξέδωσε προειδοποίηση στα τέλη του 2024, καλώντας τους γονείς να φυλάσσουν τα φακελάκια μακριά από τα παιδιά, τα οποία εύκολα μπορούν να τα μπερδέψουν με καραμέλες ή τσίχλες.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει κανένας νόμιμος περιορισμός ηλικίας για την αγορά προϊόντων καφεΐνης, σε αντίθεση με τα ποτά που περιέχουν αλκοόλ ή τα προϊόντα νικοτίνης. Παρά τις εκκλήσεις των ειδικών, η νομοθεσία εξακολουθεί να αφήνει το ζήτημα στην κρίση των εμπόρων, με ορισμένα σούπερ μάρκετ να εφαρμόζουν δικούς τους εθελοντικούς περιορισμούς.
Το 2023, τα ενεργειακά ποτά Prime έγιναν ανάρπαστα μεταξύ των μαθητών, με σκηνές πανικού έξω από καταστήματα. Τα ποτά αυτά περιείχαν επίσης 200 mg καφεΐνης και συνδέθηκαν με κακή ψυχική υγεία, ελλιπή συγκέντρωση, κακές σχολικές επιδόσεις και αυξημένο κίνδυνο κατανάλωσης αλκοόλ ή καπνίσματος. Έρευνα του Πανεπιστημίου UCL και του York το 2022 διαπίστωσε ότι ένα στα τρία παιδιά στο Ηνωμένο Βασίλειο κατανάλωνε ενεργειακά ποτά κάθε εβδομάδα, με τα χειρότερα αποτελέσματα να παρατηρούνται σε όσους έπιναν πάνω από πέντε φορές την εβδομάδα.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από την ταυτόχρονη διάδοση και άλλων στοματικών προϊόντων, όπως τα φακελάκια νικοτίνης (Snus), τα οποία κερδίζουν έδαφος κυρίως μετά την απαγόρευση των ατμοποιητών μιας χρήσης τον Ιούνιο του 2025. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Εμπορικών Προτύπων, τα Snus συνεχίζουν να πωλούνται νόμιμα σε παιδιά, κάτι που φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο και για τα καφεϊνούχα φακελάκια.
