Σχεδόν επτά στους δέκα χρήστες συμπληρωμάτων καθαρής ή υψηλής συγκέντρωσης καφεΐνης ανέφεραν συμπτώματα που οι ίδιοι συνέδεσαν με την κατανάλωσή τους, ενώ ένας στους τέσσερις δήλωσε ότι είχε απευθυνθεί σε γιατρό για ενοχλήσεις που απέδωσε στην καφεΐνη. Τα στοιχεία προέρχονται από έρευνα της Ολλανδικής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων και Καταναλωτικών Προϊόντων (NVWA) το 2026 σε 851 άτομα ηλικίας 16 έως 65 ετών που ασκούνταν τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πατατάκια από μεγάλη αλυσίδα σούπερ μάρκετ λόγω οξείδωσης του λαδιού τηγανίσματος
Περίπου ένας στους πέντε συμμετέχοντες είχε χρησιμοποιήσει κατά τις 30 ημέρες πριν από την έρευνα συμπληρώματα καθαρής ή ισχυρά συμπυκνωμένης καφεΐνης, όπως χάπια, σκόνες, shots ή sprays. Μεταξύ των συχνότερων ενοχλήσεων καταγράφηκαν τρέμουλο, πονοκέφαλος, ναυτία, αϋπνία και ζάλη. Πρόκειται για αυτοαναφερόμενα συμπτώματα και επομένως η έρευνα δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση σε κάθε περιστατικό, καταγράφει όμως υψηλή συχνότητα ανεπιθύμητων ενοχλήσεων μεταξύ των χρηστών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πάνω από 15 χώρες σε επιφυλακή για Salmonella σε μονάδα κρέατος πουλερικών – Βρέθηκε στα ποδονάρια των εργαζομένων
Η καφεΐνη είναι διεγερτική ουσία του κεντρικού νευρικού συστήματος και σε μέτριες ποσότητες αυξάνει την εγρήγορση και μειώνει την υπνηλία. Υπάρχει φυσικά στον καφέ, στο τσάι, στο κακάο, στο γκουαρανά και στους καρπούς κόλα, ενώ προστίθεται σε ενεργειακά ποτά, αναψυκτικά, τρόφιμα και συμπληρώματα. Η χρήση της στον αθλητισμό σχετίζεται κυρίως με την επιδίωξη μεγαλύτερης εγρήγορσης και υποστήριξης της απόδοσης.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) έχει εκτιμήσει ότι για τον γενικό πληθυσμό υγιών ενηλίκων εφάπαξ πρόσληψη έως 200 mg καφεΐνης, περίπου 3 mg ανά κιλό σωματικού βάρους, δεν εγείρει ανησυχίες για την ασφάλεια. Συνολική πρόσληψη έως 400 mg ημερησίως, κατανεμημένη μέσα στην ημέρα, επίσης δεν θεωρείται ότι προκαλεί ανησυχία στους υγιείς ενηλίκους, με εξαίρεση τις εγκύους. Στην εγκυμοσύνη, η EFSA προσδιορίζει τα 200 mg ημερησίως από όλες τις πηγές ως επίπεδο χωρίς ανησυχία για την υγεία του εμβρύου.
Οι ποσότητες αυτές δεν αποτελούν στόχο κατανάλωσης ούτε εγγυώνται ότι κάθε άνθρωπος θα παραμείνει χωρίς συμπτώματα. Η ευαισθησία στην καφεΐνη διαφέρει σημαντικά, ανάλογα με τον μεταβολισμό, το σωματικό βάρος, τη συνήθη κατανάλωση, την ώρα λήψης, ορισμένες παθήσεις και φαρμακευτικές αγωγές. Ακόμη και εφάπαξ πρόσληψη 100 mg μπορεί, σύμφωνα με την EFSA, να επηρεάσει τη διάρκεια και την ποιότητα του ύπνου σε ορισμένους ενήλικες όταν καταναλώνεται κοντά στην ώρα κατάκλισης.
Το πρόβλημα στα συμπληρώματα υψηλής συγκέντρωσης είναι ότι μεγάλη ποσότητα καφεΐνης μπορεί να περιέχεται σε πολύ μικρό βάρος ή όγκο προϊόντος. Ένα λάθος στη δοσομέτρηση μπορεί επομένως να οδηγήσει σε σημαντικά μεγαλύτερη πρόσληψη από την επιδιωκόμενη. Η NVWA επισημαίνει ότι για την καφεΐνη στα συμπληρώματα δεν έχει καθοριστεί ειδικό νομοθετικό ανώτατο όριο και εντοπίζει κινδύνους όταν η ποσότητα ανά μερίδα είναι υψηλή ή δεν γίνεται επαρκώς αντιληπτή από την επισήμανση.
Ο FDA στις ΗΠΑ, έχει προειδοποιήσει ειδικά για καθαρή και εξαιρετικά συμπυκνωμένη καφεΐνη σε σκόνη ή υγρή μορφή, επειδή η ακριβής μέτρηση μικρών ποσοτήτων με οικιακά μέσα είναι δύσκολη. Σύμφωνα με την αμερικανική αρχή, ένα κουταλάκι του γλυκού καθαρής καφεΐνης σε σκόνη μπορεί να περιέχει περίπου την ποσότητα καφεΐνης 28 φλιτζανιών καφέ. Η χρήση κουταλιού ή άλλου συμβατικού οικιακού μέσου για τη μέτρηση τέτοιων προϊόντων δημιουργεί σημαντικό περιθώριο σφάλματος.
Για τις επιχειρήσεις παραγωγής συμπληρωμάτων, η υψηλή συγκέντρωση της δραστικής ουσίας απαιτεί αυστηρό έλεγχο της πρώτης ύλης, της ζύγισης, της ανάμιξης και της δοσομέτρησης. Η πραγματική περιεκτικότητα κάθε μονάδας ή μερίδας πρέπει να ανταποκρίνεται στη δηλωμένη ποσότητα. Ανεπαρκής ομογενοποίηση ενός μίγματος μπορεί να δημιουργήσει διαφορές στην περιεκτικότητα μεταξύ επιμέρους δόσεων, ακόμη και μέσα στην ίδια παρτίδα.
Κρίσιμος είναι και ο έλεγχος πιθανής μεταφοράς καφεΐνης σε άλλα προϊόντα κατά την παραγωγή. Υπολείμματα μπορούν να μεταφερθούν μέσω εξοπλισμού, δοχείων, εργαλείων ή επιφανειών όταν διαφορετικά προϊόντα παράγονται στις ίδιες εγκαταστάσεις. Η αξιολόγηση του κινδύνου διασταυρούμενης επιμόλυνσης, ο κατάλληλος διαχωρισμός των εργασιών, οι τεκμηριωμένες διαδικασίες καθαρισμού, η επαλήθευση της αποτελεσματικότητάς τους, η βαθμονόμηση του εξοπλισμού και η ιχνηλασιμότητα των παρτίδων περιορίζουν τον κίνδυνο ανεπιθύμητης παρουσίας ή λανθασμένης συγκέντρωσης καφεΐνης.
Η επισήμανση επηρεάζει άμεσα την ασφαλή χρήση. Ο καταναλωτής χρειάζεται να μπορεί να εντοπίσει πόσα milligram καφεΐνης περιέχει μία δόση και πόση ποσότητα θα λάβει εάν ακολουθήσει τη μέγιστη ημερήσια δοσολογία. Η αναφορά μόνο του αριθμού δισκίων, scoops ή μερίδων δεν αρκεί για να εκτιμηθεί η συνολική έκθεση όταν δεν γίνεται κατανοητή η ποσότητα καφεΐνης που αντιστοιχεί σε αυτά.
Η συνδυαστική κατανάλωση είναι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που μπορούν να αυξήσουν την ημερήσια πρόσληψη. Ένας αθλούμενος μπορεί να καταναλώσει καφέ το πρωί, pre-workout ή συμπλήρωμα καφεΐνης πριν από την άσκηση και ενεργειακό ποτό αργότερα, χωρίς να υπολογίσει το άθροισμα. Καφεΐνη μπορεί επίσης να υπάρχει σε τσάι, cola, σοκολάτα, gummies, άλλα συμπληρώματα και ορισμένα φαρμακευτικά προϊόντα.
Για σύγκριση, η EFSA χρησιμοποιεί ως ενδεικτικές ποσότητες περίπου
- 80 mg καφεΐνης για έναν espresso 60 ml,
- 90 mg για ένα φλιτζάνι καφέ φίλτρου 200 ml,
- 50 mg για μαύρο τσάι 220 ml,
- 40 mg για ένα κουτάκι cola 355 ml και
- 80 mg για ένα ενεργειακό ποτό 250 ml.
Οι πραγματικές τιμές διαφέρουν ανά προϊόν, πρώτη ύλη, τρόπο παρασκευής και μέγεθος μερίδας.
Η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να προκαλέσει τρέμουλο, νευρικότητα, πονοκέφαλο, ναυτία, γαστρεντερικές ενοχλήσεις, αϋπνία, αύξηση της αρτηριακής πίεσης, ταχυκαρδία και αίσθημα παλμών. Σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες μπορεί να εμφανιστεί οξεία τοξικότητα. Σύμφωνα με τον FDA, η ταχεία κατανάλωση περίπου 1.200 mg μπορεί να προκαλέσει τοξικές επιδράσεις, όπως σπασμούς, ενώ πολύ υψηλές δόσεις καθαρής ή εξαιρετικά συμπυκνωμένης καφεΐνης έχουν συσχετιστεί με σοβαρές αρρυθμίες, αποπροσανατολισμό και θανατηφόρα περιστατικά.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στους ανηλίκους. Η EFSA χρησιμοποιεί για παιδιά και εφήβους επίπεδο 3 mg ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως για εφάπαξ και συνήθη πρόσληψη. Το επίπεδο των 400 mg που αφορά υγιείς ενηλίκους δεν πρέπει επομένως να χρησιμοποιείται ως σημείο αναφοράς για έναν έφηβο. Ο καταναλωτής μπορεί να περιορίσει την πιθανότητα υπερβολικής έκθεσης ελέγχοντας τα mg καφεΐνης ανά δόση, υπολογίζοντας όλες τις πηγές της ίδιας ημέρας και αποφεύγοντας προϊόντα καθαρής καφεΐνης που απαιτούν οικιακή δοσομέτρηση. Η εμφάνιση έντονων παλμών, σοβαρής ταχυκαρδίας ή αρρυθμίας, αποπροσανατολισμού ή σπασμών μετά από υψηλή πρόσληψη απαιτεί άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Η έρευνα της NVWA εξέτασε επίσης κατά πόσο η ενημέρωση αλλάζει τη συμπεριφορά των χρηστών. Από τους συμμετέχοντες που έλαβαν σχετικό ενημερωτικό υλικό, μόνο μικρό ποσοστό επισκέφθηκε την αντίστοιχη σελίδα. Δεν διαπιστώθηκε σαφής μείωση της χρήσης συμπληρωμάτων καθαρής καφεΐνης ούτε αύξηση των γνώσεων. Όσοι διάβασαν τις πληροφορίες δήλωσαν όμως συχνότερα ότι παρακολουθούσαν τη συνολική πρόσληψη καφεΐνης, διάβαζαν τις ετικέτες των συμπληρωμάτων και αναζητούσαν πληροφορίες για τις ποσότητες που μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Και σε μέλι επεκτείνεται η ανάκληση της μαρμελάδας Bonne Maman: Η AESAN δημοσιοποιεί επιπλέον προϊόντα και παρτίδες
- Ελλάδα: Κίνδυνος ναυτίας, μουδιάσματος και παράλυσης από οστρακοειδή με τοξίνες στη Θεσσαλονίκη – Έκλεισαν δύο ζώνες
- Ελλάδα: Έκλεψαν 210 κιλά λαβράκια και τσιπούρες από ιχθυοκλωβούς του ΕΛΚΕΘΕ – 10.600 ευρώ η λεία, δύο συλλήψεις (φωτο)
- Πραλίνα: Σε ισχύ ο Ευρωπαϊκός συναγερμός για δημοφιλή μάρκα – Διανομή και στην Ελλάδα, ανακαλούνται όλες οι παρτίδες (φωτο)
- Η Ευρώπη ξεμένει από νερό: Κύπρος, Μάλτα και Ελλάδα στην πιο δύσκολη θέση
