Σημαντικά κενά στον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται η ασφάλεια των προϊόντων για τα χείλη καταγράφουν δύο νέες επιστημονικές δημοσιεύσεις, οι οποίες εξετάζουν τα κανονιστικά πλαίσια που εφαρμόζονται στις μεγαλύτερες αγορές καλλυντικών παγκοσμίως. Η συγκριτική ανάλυση καλύπτει τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά, την Κίνα και τη Νότια Κορέα και επικεντρώνεται στον τρόπο ταξινόμησης των προϊόντων, στις απαιτήσεις αξιολόγησης της ασφάλειας, στις μεθόδους εκτίμησης της έκθεσης και στα επιστημονικά δεδομένα που χρησιμοποιούνται από τις αρμόδιες αρχές. Οι εργασίες δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Integrated Environmental Assessment and Management από ερευνητές του University of Birmingham και του Lip Service Alliance.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Θανατηφόρες δηλητηριάσεις από μανιτάρια – Δεκαπέντε νοσηλείες, ένας νεκρός και επτά ασθενείς σε κρίσιμη κατάσταση
Βασικό εύρημα αποτελεί ότι όλα τα εξεταζόμενα κανονιστικά συστήματα αντιμετωπίζουν τα προϊόντα για τα χείλη ως καλλυντικά εξωτερικής χρήσης, παρότι κατά την καθημερινή εφαρμογή τους ο οργανισμός εκτίθεται μέσω δύο διαφορετικών οδών: της απορρόφησης από τον ιστό των χειλιών και της ακούσιας κατάποσης μικρής ποσότητας προϊόντος. Η διπλή αυτή οδός έκθεσης δεν συνοδεύεται από ειδικές απαιτήσεις αξιολόγησης στις περισσότερες ισχύουσες διαδικασίες ασφάλειας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Πρόστιμο σε μεγάλη μονάδα παγωτού και ζαχαροπλαστικής από την Περιφέρεια Αττικής
Η ανάλυση αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στα βιολογικά χαρακτηριστικά των χειλιών, τα οποία διαφέρουν ουσιαστικά από εκείνα του υπόλοιπου δέρματος. Το ερυθρό τμήμα των χειλιών αποτελείται από τρεις έως πέντε προστατευτικές κυτταρικές στιβάδες, περίπου το ένα τρίτο του αντίστοιχου πάχους της επιδερμίδας του προσώπου, ενώ δεν διαθέτει σμηγματογόνους αδένες ούτε τριχοθυλάκια. Παράλληλα, τα αιμοφόρα αγγεία βρίσκονται πολύ κοντά στην επιφάνεια, γεγονός που καθιστά τον συγκεκριμένο ιστό περισσότερο συγκρίσιμο με τον βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας παρά με το κοινό δέρμα.
Είναι εντυπωσιακό δε, ότι η φαρμακευτική έρευνα χρησιμοποιεί εδώ και χρόνια τον στοματικό βλεννογόνο ως οδό χορήγησης φαρμακευτικών ουσιών λόγω της αυξημένης διαπερατότητάς του. Δημοσιευμένες εργασίες που περιλαμβάνονται στην ανασκόπηση έχουν καταγράψει υψηλότερη διαπερατότητα του στοματικού βλεννογόνου σε σύγκριση με το δέρμα για ουσίες όπως το βενζοϊκό οξύ, η καφεΐνη και η υδροκορτιζόνη. Παρά τα δεδομένα αυτά, στις έξι δικαιοδοσίες που εξετάστηκαν δεν απαιτείται η αξιολόγηση των καλλυντικών για τα χείλη να πραγματοποιείται με μοντέλα που προσομοιώνουν τον συγκεκριμένο ιστό.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στην Κίνα, οι εκτιμήσεις απορρόφησης βασίζονται σε δοκιμές που χρησιμοποιούν φυσιολογικό δέρμα με ακέραιο επιδερμικό φραγμό, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι μορφολογικές και λειτουργικές διαφορές του ιστού των χειλιών. Αντίστοιχα, στις Ηνωμένες Πολιτείες ο νόμος Modernization of Cosmetics Regulation Act του 2022 προβλέπει αυξημένες απαιτήσεις για προϊόντα που έρχονται σε συστηματική επαφή με τον βλεννογόνο του οφθαλμού, χωρίς αντίστοιχη ειδική πρόβλεψη για προϊόντα που εφαρμόζονται καθημερινά στα χείλη και βρίσκονται σε επαφή με τη στοματική κοιλότητα.
Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο. Ο Κανονισμός 1223/2009 περιλαμβάνει τα χείλη στα εξωτερικά μέρη του ανθρώπινου σώματος στα οποία εφαρμόζονται τα καλλυντικά, ενώ ταυτόχρονα εξαιρεί από τον ορισμό τους προϊόντα που προορίζονται για κατάποση. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Επιστημονικής Επιτροπής για την Ασφάλεια των Καταναλωτών αναγνωρίζουν ότι μέρος του κραγιόν καταπίνεται κατά τη χρήση, όμως οι διαδικασίες αξιολόγησης εξακολουθούν να βασίζονται στις παραδοχές που εφαρμόζονται στα καλλυντικά εξωτερικής εφαρμογής.
Οι παραδοχές πάνω στις οποίες βασίζονται σήμερα οι περισσότερες εκτιμήσεις έκθεσης των καταναλωτών προέρχονται από δεδομένα που συλλέχθηκαν πριν από περισσότερα από είκοσι χρόνια. Στις Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται στοιχεία από μελέτη που πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2003-2004 σε 360 γυναίκες ηλικίας 19 έως 65 ετών, η οποία κατέγραψε μέση ημερήσια κατανάλωση κραγιόν 24 mg και τιμή 87 mg για το 95ο εκατοστημόριο. Οι συγκεκριμένες τιμές εξακολουθούν να αποτελούν σημείο αναφοράς στις οδηγίες του FDA για την αξιολόγηση της έκθεσης από μόλυβδο στα προϊόντα χειλιών.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο Ηνωμένο Βασίλειο χρησιμοποιούνται διαφορετικά δεδομένα, τα οποία προέκυψαν από έρευνα σε περισσότερους από 18.000 καταναλωτές από πέντε ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ 2003 και 2005. Οι οδηγίες της Επιστημονικής Επιτροπής για την Ασφάλεια των Καταναλωτών βασίζονται σε ημερήσια κατανάλωση κραγιόν 57 mg στο 90ό εκατοστημόριο για τις ανάγκες της αξιολόγησης της ασφάλειας.
Αντίστοιχα δεδομένα δεν υπάρχουν για τον Καναδά, την Κίνα και τη Νότια Κορέα. Ο Καναδάς χρησιμοποιεί διεθνείς μεθοδολογίες χωρίς να έχει πραγματοποιήσει δικές του μελέτες κατανάλωσης, ενώ η Κίνα, παρά το γεγονός ότι αποτελεί τη δεύτερη μεγαλύτερη αγορά καλλυντικών στον κόσμο και απαιτεί ολοκληρωμένες αξιολογήσεις ασφάλειας, βασίζεται επίσης σε παραμέτρους που προέρχονται από αμερικανικούς και ευρωπαϊκούς πληθυσμούς.
Το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από τη συλλογή αυτών των στοιχείων συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία η αγορά των προϊόντων χειλιών είχε εντελώς διαφορετική μορφή. Τότε η κατηγορία περιοριζόταν κυρίως στα κραγιόν και στα κλασικά lip balm, ενώ σήμερα περιλαμβάνει προϊόντα που είτε δεν υπήρχαν είτε είχαν ελάχιστη εμπορική παρουσία, όπως τα lip oils, οι μάσκες χειλιών, τα προϊόντα μακράς διάρκειας, τα lip stains και άλλες εξειδικευμένες μορφές περιποίησης.
Η μεταβολή δεν αφορά μόνο τον αριθμό των διαθέσιμων προϊόντων αλλά και τον τρόπο χρήσης τους. Η εφαρμογή ενός μόνο προϊόντος έχει σε μεγάλο βαθμό αντικατασταθεί από τη διαδοχική χρήση διαφορετικών συνθέσεων με ξεχωριστό ρόλο, όπως ενυδάτωση, προστασία, χρωματική κάλυψη ή θεραπευτική φροντίδα. Στοιχεία εμπορικών ερευνών που παρατίθενται στην εργασία δείχνουν ότι το 40% των γυναικών ηλικίας 18 έως 34 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιεί τέσσερις ή περισσότερες διαφορετικές κατηγορίες προϊόντων για τα χείλη.
Κάθε νέα κατηγορία συνοδεύεται και από διαφορετικά χαρακτηριστικά έκθεσης. Τα lip stains έχουν σχεδιαστεί ώστε να παραμένουν στα χείλη για πολλές ώρες, οι μάσκες και οι θεραπείες νυχτερινής εφαρμογής αυξάνουν σημαντικά τον χρόνο παραμονής του προϊόντος, ενώ τα lip scrubs εφαρμόζονται μετά από μηχανική απολέπιση του ιστού των χειλιών. Για την τελευταία περίπτωση δεν έχουν δημοσιευθεί μελέτες που να εξετάζουν κατά πόσο η απολέπιση μεταβάλλει την απορρόφηση των συστατικών των προϊόντων που εφαρμόζονται αμέσως μετά.
Η εντατικότερη χρήση συνδέεται και με τις συνήθειες που έχουν διαμορφωθεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Περιεχόμενο αφιερωμένο αποκλειστικά στους συνδυασμούς προϊόντων για τα χείλη και στις διαδοχικές εφαρμογές τους έχει συμβάλει στην αύξηση της συχνότητας χρήσης, ενώ παράλληλα έχει ενισχυθεί η παρουσία προϊόντων με αρώματα και γεύσεις που παραπέμπουν σε τρόφιμα. Υπάρχουν επίσης και βίντεο στα οποία δημιουργοί περιεχομένου δοκιμάζουν τη γεύση μη βρώσιμων καλλυντικών για τα χείλη, καταναλώνοντας μικρές ποσότητες κατά τη διάρκεια της αξιολόγησής τους.
Η διεύρυνση της αγοράς συνοδεύεται και από μεταβολή του ηλικιακού προφίλ των καταναλωτών. Στις δημοσιεύσεις παρατίθενται στοιχεία σύμφωνα με τα οποία το lip gloss αποτελεί το δημοφιλέστερο προϊόν μακιγιάζ στις ηλικίες έξι έως δεκαεπτά ετών, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες το 45% των κοριτσιών ηλικίας έξι έως οκτώ ετών χρησιμοποιεί ήδη κραγιόν ή lip gloss. Η εξέλιξη αυτή διαφοροποιεί σημαντικά τον πληθυσμό που χρησιμοποιεί σήμερα προϊόντα για τα χείλη σε σχέση με εκείνον πάνω στον οποίο βασίστηκαν οι μελέτες της περιόδου 2003-2005.
Βάση των παραπάνω η πραγματική χρήση των προϊόντων χειλιών είναι σημαντικά υψηλότερη από εκείνη στην οποία βασίζονται σήμερα οι περισσότερες κανονιστικές αξιολογήσεις. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2017 και περιέλαβε 2.994 συμμετέχοντες διαφορετικών ηλικιακών ομάδων κατέγραψε μέση ημερήσια χρήση lip balm 290 mg στις γυναίκες και 390 mg στους άνδρες. Στο 95ο εκατοστημόριο, η ημερήσια κατανάλωση έφθασε τα 1.270 mg στις γυναίκες και τα 1.140 mg στους άνδρες, ευρήματα που επιβεβαιώθηκαν αργότερα και από ευρωπαϊκές πληθυσμιακές μελέτες.
Με βάση τα συγκεκριμένα δεδομένα, ένας χρήστης με ιδιαίτερα συχνή εφαρμογή ενός μόνο προϊόντος περιποίησης χειλιών μπορεί να εκτεθεί συνολικά σε περίπου 463 γραμμάρια προϊόντος ετησίως μέσω κατάποσης και απορρόφησης από τον ιστό των χειλιών. Η εκτίμηση αφορά αποκλειστικά μία κατηγορία προϊόντος και δεν περιλαμβάνει τη συνδυαστική χρήση διαφορετικών προϊόντων, η οποία αποτελεί πλέον συνηθισμένη πρακτική.
Στις κατηγορίες συστατικών που εξετάζονται περιλαμβάνονται συνθετικά πολυμερή και μικροπλαστικά, διοξείδιο του τιτανίου, καθώς και σύνθετα αρωματικά μίγματα που δηλώνονται στις ετικέτες ως fragrance ή parfum. Η αναφορά τους συνδέεται με τον τρόπο που αξιολογούνται στο ισχύον κανονιστικό πλαίσιο και όχι με την ασφάλεια συγκεκριμένων εμπορικών προϊόντων.
Ένα άλλο μεγάλο θέμα είναι και τα μικροπλαστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θεσπίσει περιορισμούς μέσω του κανονισμού REACH, προβλέποντας μεταβατική περίοδο για τα προϊόντα χειλιών έως τον Οκτώβριο του 2035 και υποχρεωτική επισήμανση από το 2031. Παράλληλα, το σχετικό κανονιστικό πλαίσιο αναγνωρίζει την κατάποση ως μία από τις οδούς μέσω των οποίων τα μικροπλαστικά μπορούν να καταλήξουν στο περιβάλλον, ενώ η αξιολόγηση της ασφάλειας των καλλυντικών εξακολουθεί να βασίζεται σε παραμέτρους δερματικής έκθεσης.
Ανάλογη σύγκριση παρουσιάζεται και για το διοξείδιο του τιτανίου. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων κατέληξε το 2021 ότι η ουσία δεν μπορεί πλέον να θεωρείται ασφαλής ως πρόσθετο τροφίμων λόγω αβεβαιοτήτων που σχετίζονται με πιθανή γονοτοξικότητα μετά από κατάποση, οδηγώντας στην απαγόρευσή της ως πρόσθετου τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2022. Την ίδια στιγμή εξακολουθεί να επιτρέπεται ως χρωστική στα καλλυντικά για τα χείλη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, αντίθετα, ανεξάρτητη αξιολόγηση κατέληξε στη διατήρηση της έγκρισής του ως πρόσθετου τροφίμων, χωρίς όμως να προβλέπονται ειδικές απαιτήσεις αξιολόγησης για τη χρήση του στα προϊόντα χειλιών. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις ουσίες που δηλώνονται ως fragrance ή parfum, καθώς ο συγκεκριμένος όρος μπορεί να καλύπτει σύνθετα μίγματα χιλιάδων διαφορετικών χημικών ουσιών χωρίς να γνωστοποιείται η πλήρης σύνθεσή τους στην επισήμανση. Αντίστοιχη περιορισμένη διαφάνεια καταγράφεται και για τις αρωματικές ύλες που χρησιμοποιούνται ώστε να προσδίδουν γεύση στα προϊόντα για τα χείλη.
Οι δημοσιεύσεις δεν καταλήγουν σε συμπέρασμα ότι τα προϊόντα για τα χείλη είναι ασφαλή ή μη ασφαλή, ούτε αξιολογούν συγκεκριμένα προϊόντα ή συστατικά της αγοράς ως προς τον κίνδυνο για την υγεία. Το αντικείμενό τους περιορίζεται στην εξέταση των κανονιστικών πλαισίων και των επιστημονικών δεδομένων που χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της έκθεσης των καταναλωτών.
Η Laura DiGirolamo, δικηγόρος και ιδρύτρια του κλάδου ομορφιάς των The Lip Service Alliance και YOM Beauty, δήλωσε: «Τα προϊόντα χειλιών συχνά παρασκευάζονται για να έχουν γεύση φαγητού και επιδόρπιου, ωστόσο παρασκευάζονται με πλαστικά. Οκτώ ή εννέα στα δέκα συμβατικά κραγιόν και λιπ γκλος περιέχουν πλαστικό. Τα μικροπλαστικά έχουν προγραμματιστεί να απαγορευτούν στα προϊόντα χειλιών έως το 2035, αλλά αυτό ισχύει μόνο στην ΕΕ, δεν καλύπτει όλα τα πλαστικά και απέχει 9 χρόνια. Ενώ οι κανονισμοί της ΕΕ αναγνωρίζουν την παρουσία μικροπλαστικών και πλαστικών συστατικών στα προϊόντα χειλιών, οι καταναλωτές και οι γονείς δεν γνωρίζουν σε μεγάλο βαθμό αυτό το γεγονός και αυτό είναι κάτι που προσπαθούμε να αλλάξουμε με τον LSA.»
«Παιδιά ηλικίας έξι έως δεκαεπτά ετών δαπάνησαν περίπου 4,7 δισεκατομμύρια δολάρια σε προϊόντα ομορφιάς το 2023, και το lip gloss ήταν το πιο δημοφιλές προϊόν μακιγιάζ μεταξύ αυτών. Υπάρχουν τόσα πολλά συστατικά που περιορίζονται στα τρόφιμα, αλλά δεν περιορίζονται στα προϊόντα χειλιών, τα οποία γνωρίζουμε ότι καταναλώνονται, και αυτό δεν λαμβάνεται καν υπόψη η απορρόφηση μέσω του λεπτού ιστού των χειλιών. Κανείς δεν έχει υποχρεωθεί να εξετάσει τι κάνει αυτό μετά από χρόνια, και η απουσία αποδεδειγμένης βλάβης δεν είναι το ίδιο με την ασφάλεια.»
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η ανάπτυξη επικαιροποιημένων παραδοχών έκθεσης που να αντανακλούν τις σημερινές συνθήκες χρήσης, η πραγματοποίηση νέων πληθυσμιακών μελετών σε κάθε χώρα, η αξιολόγηση των προϊόντων σε μοντέλα ανθρώπινου ιστού ειδικά για τα χείλη με επικυρωμένες μεθόδους χωρίς χρήση ζώων, η συνεκτίμηση της διαπερατότητας του στοματικού βλεννογόνου στις διαδικασίες αξιολόγησης της ασφάλειας, η αξιοποίηση εργαστηριακών μοντέλων που χρησιμοποιούνται ήδη στη φαρμακευτική έρευνα και η παροχή σαφέστερων κατευθυντήριων οδηγιών που θα διακρίνουν τα προϊόντα για τα χείλη από τα υπόλοιπα καλλυντικά εξωτερικής εφαρμογής. Παράλληλα, προτείνεται η επέκταση της αρχής χρήσης συστατικών διατροφικής ποιότητας, όπου αυτό είναι εφικτό, και σε άλλες κατηγορίες συστατικών των προϊόντων χειλιών.
Η Lip Service Alliance ελπίζει ότι, επισημαίνοντας αυτό το τυφλό σημείο, οι καταναλωτές θα είναι πιο ενήμεροι για το ζήτημα και ότι οι εταιρείες καλλυντικών και οι ρυθμιστικές αρχές θα κάνουν περισσότερα για να κλείσουν το χάσμα, όπως η συμμετοχή και η ανάθεση περισσότερης έρευνας από ομότιμους, η διεξαγωγή αξιόπιστων δεδομένων και η διερεύνηση λύσεων, ώστε ο κλάδος να μπορεί να καινοτομεί και να αλλάζει το συντομότερο δυνατό.
Η Lip Service Alliance προσκαλεί τη βιομηχανία ομορφιάς, τους ειδικούς σε ρυθμιστικές αρχές, τα brands, τους επιστήμονες, τα πανεπιστήμια, τους influencers και οποιονδήποτε άλλον μπορεί να βοηθήσει στην ευαισθητοποίηση σχετικά με αυτό το ζήτημα και να γεφυρώσει αυτό το κενό, να συμμετάσχει.
Πηγή: Journal Integrated Environmental Assessment and Management
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση 10.1093/inteam/vjag129
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Εκατοντάδες λίτρα αδήλωτου τσίπουρου και αποσταγμάτων – Στο στόχαστρο της ΑΑΔΕ επιχειρήσεις σε όλη την Ελλάδα
- Επείγουσα απόσυρση 33 κωδικών τυριού της ίδιας εταιρείας από τα ράφια – Ο σοβαρός κίνδυνος που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι
- Μπορείτε να καταψύξετε ντομάτες;
- Σταφύλια: Τι πρέπει να προσέξετε στον πάγκο για να επιλέξετε τα πιο τραγανά και ζουμερά
- Το κόλπο των 15 λεπτών που επαναφέρει τα μαραμένα λαχανικά και τα κάνει σαν φρέσκα
- Γιατί μυρίζουν τα παπούτσια και πώς να απαλλαγείτε από τη δυσάρεστη οσμή με απλά κόλπα
