Η ελευθερία λόγου προστατεύεται, αλλά δεν καλύπτει ψευδείς ισχυρισμούς που παρουσιάζονται ως γεγονότα
Μπορεί κάποιος να μηνυθεί για μια αρνητική διαδικτυακή κριτική; Η απάντηση είναι ναι, καθώς οι online αξιολογήσεις υπόκεινται στο δίκαιο της δυσφήμησης, κάτι που σημαίνει ότι μια ανάρτηση μπορεί να έχει νομικές συνέπειες εάν θεωρηθεί ότι βλάπτει τη φήμη ενός προσώπου ή μιας επιχείρησης.
Σύμφωνα με τη δημοσιογραφική ανάλυση του γνωστού βρετανικού οργανισμού καταναλωτών Which?, η δυσφήμηση μέσω γραπτού λόγου στο διαδίκτυο μπορεί να προκύψει όταν μια δημόσια κριτική περιέχει ισχυρισμούς που μειώνουν τη φήμη ενός ατόμου ή μιας εταιρείας και ενδέχεται να προκαλέσουν οικονομική ζημιά. Για τις επιχειρήσεις, το νομικό όριο είναι υψηλότερο: πρέπει να αποδειχθεί ότι η ζημιά είναι «σοβαρή». Ωστόσο, για μικρές επιχειρήσεις ακόμη και μία αρνητική κριτική μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο, ενώ για μεγάλες εταιρείες η επίδραση πρέπει να είναι πολύ μεγαλύτερη για να θεωρηθεί νομικά κρίσιμη.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΕΟΦ: Συναγερμός για 7 συμπληρώματα διατροφής με ουσία που προκαλεί επικίνδυνες καρδιαγγειακές επιπλοκές (Μάρκες και φωτογραφίες)
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μαζικές ανακλήσεις οχημάτων Opel, Peugeot, Fiat και Citroën λόγω κινδύνου πυρκαγιάς – Ποια μοντέλα επηρεάζονται
Η νομοθεσία δίνει πάντως σημαντικές άμυνες σε όσους γράφουν κριτικές. Η αλήθεια αποτελεί βασική υπεράσπιση, καθώς και η έκφραση «ειλικρινής γνώμης», αρκεί αυτή να βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα. Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές μπορούν να εκφράζουν εμπειρίες και παράπονα, εφόσον δεν προβαίνουν σε ψευδείς ισχυρισμούς ή υπερβολικές διατυπώσεις που δεν τεκμηριώνονται.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στο νομικό πλαίσιο προστασίας των καταναλωτών. Η νομοθεσία απαγορεύει πρακτικές που παραπλανούν τους χρήστες, όπως η προσπάθεια φίμωσης ή αποτροπής ειλικρινών κριτικών μέσω συμβολαίων ή όρων επιστροφής χρημάτων. Επίσης, απαγορεύονται πρακτικές που αλλοιώνουν την εικόνα μιας επιχείρησης μέσω ψεύτικων ή χειραγωγημένων αξιολογήσεων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Παγκόσμια απειλή η Ηπατίτιδα Α από κατεψυγμένα φρούτα – Πώς μπορεί να προστατευθεί ο καταναλωτής
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ| Ψωμί: Πώς οι φλούδες φρούτων μπορούν να το μετατρέψουν σε υπερτροφή – Μελέτη
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι οι νομικές απειλές χρησιμοποιούνται συχνά ως μέσο εκφοβισμού, ακόμη και όταν οι κριτικές είναι αληθείς ή βασίζονται σε προσωπική εμπειρία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει τους χρήστες στο να διαγράφουν περιεχόμενο από φόβο, ακόμη και αν έχουν νόμιμο δικαίωμα να το δημοσιεύσουν.
Το συμπέρασμα είναι ότι οι καταναλωτές έχουν το δικαίωμα να εκφράζουν την εμπειρία τους στο διαδίκτυο, όμως πρέπει να το κάνουν με προσοχή. Η διατήρηση αποδεικτικών στοιχείων, η αποφυγή υπερβολικής ή συναισθηματικά φορτισμένης γλώσσας και η εστίαση στα πραγματικά γεγονότα αποτελούν βασικά στοιχεία για να παραμείνει μια κριτική εντός νομικών ορίων και να μην εκτεθεί ο συντάκτης σε πιθανές νομικές ενέργειες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ| 6 ψάρια πλούσια σε βιταμίνη D για γερά οστά και ισχυρό ανοσοποιητικό
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ| Βούτυρο: Ο απόλυτος οδηγός για να ξεχωρίζεις τα είδη και να τα χρησιμοποιείς σωστά στην κουζίνα
Τι ισχύει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα οι αξιολογήσεις τύπου Google Reviews ή TripAdvisor επιτρέπονται κανονικά και προστατεύονται ως μορφή ελευθερίας της έκφρασης και καταναλωτικής πληροφόρησης. Όμως η ανωνυμία δεν σε “προστατεύει” απόλυτα νομικά, ούτε αλλάζει τους κανόνες για τη δυσφήμηση. Η έννοια της δυσφήμησης, ρυθμίζεται κυρίως από τον Ποινικό Κώδικα (ποινική δυσφήμηση, συκοφαντική δυσφήμηση) και παράλληλα από το αστικό δίκαιο (αποζημίωση λόγω προσβολής προσωπικότητας). Με απλά λόγια, μια αρνητική κριτική στο διαδίκτυο μπορεί να δημιουργήσει νομικό ζήτημα και στην Ελλάδα αν περιέχει ψευδή γεγονότα που θίγουν τη φήμη ενός προσώπου ή μιας επιχείρησης. Αντίστοιχα, αν κάποιος γράφει κάτι που δεν είναι αληθές και μπορεί να αποδειχθεί ότι το γνώριζε ως ψευδές, τότε μπορεί να προκύψει και ποινική ευθύνη.
Αντίθετα, όπως και στο βρετανικό δίκαιο που περιγράφει το άρθρο, στην Ελλάδα προστατεύεται η ελευθερία της έκφρασης και το δικαίωμα του καταναλωτή να εκφράζει την εμπειρία του. Αυτό σημαίνει ότι:
μια αληθής περιγραφή γεγονότων (π.χ. “το προϊόν δεν παραδόθηκε”, “η υπηρεσία καθυστέρησε”) είναι νόμιμη, μια προσωπική γνώμη (π.χ. “δεν έμεινα ικανοποιημένος”) επίσης προστατεύεται, ωστόσο, το πρόβλημα ξεκινά όταν κάποιος διατυπώνει ως γεγονός κάτι ψευδές ή υπερβολικά προσβλητικό χωρίς αποδείξεις. Στην πράξη, τα ελληνικά δικαστήρια εξετάζουν πολύ το αν η κριτική βασίζεται σε πραγματικά περιστατικά και αν υπάρχει πρόθεση δυσφήμησης. Επίσης, λαμβάνεται υπόψη αν ο τρόπος έκφρασης ξεπερνά τα όρια της αναλογικής κριτικής και γίνεται προσβλητικός χωρίς λόγο.
Στην πράξη ισχύουν μερικά βασικά σημεία που έχουν σημασία:
Πρώτον, ακόμη και αν μια κριτική είναι ανώνυμη, μπορεί να εντοπιστεί ο χρήστης. Οι πλατφόρμες μπορούν, κατόπιν δικαστικής διαδικασίας, να δώσουν στοιχεία όπως IP address ή δεδομένα λογαριασμού. Άρα η ανωνυμία είναι σχετική και όχι απόλυτη ασπίδα.
Δεύτερον, το περιεχόμενο είναι αυτό που κρίνεται νομικά, όχι το αν γράφτηκε με πραγματικό όνομα ή ψευδώνυμο. Αν μια κριτική περιέχει ψευδή γεγονότα που βλάπτουν τη φήμη κάποιου, μπορεί να υπάρξει τόσο αστική αξίωση αποζημίωσης όσο και ποινική διαδικασία για δυσφήμηση ή συκοφαντική δυσφήμηση.
Τρίτον, η ελληνική νομολογία δίνει ιδιαίτερη σημασία στο αν η κριτική είναι “αληθής βάση γεγονότων” ή “γνώμη”. Για παράδειγμα, το “είχα κακή εμπειρία, το κατάστημα καθυστέρησε την παράδοση” είναι γενικά ασφαλές. Αντίθετα, το “είναι απατεώνες” χωρίς αποδείξεις μπορεί να θεωρηθεί υπερβολικό και νομικά επικίνδυνο.
Τέταρτον, οι επιχειρήσεις στην Ελλάδα συχνά στέλνουν εξώδικα (δηλαδή προειδοποιητικές νομικές επιστολές) ζητώντας αφαίρεση κριτικών. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν πάντα δίκιο ή ότι θα κερδίσουν σε δικαστήριο, αλλά μπορεί να χρησιμοποιείται ως πίεση. Για να προχωρήσει όμως πραγματική αγωγή, πρέπει να αποδειχθεί ζημία και παράνομη συμπεριφορά.
Πέμπτον, τα δικαστήρια λαμβάνουν υπόψη την αρχή της αναλογικότητας. Δηλαδή αν κάποιος απλά εκφράζει δυσαρέσκεια ως καταναλωτής, αυτό συνήθως προστατεύεται. Αν όμως υπάρχει στοχευμένη, υπερβολική ή ψευδής επίθεση στη φήμη μιας επιχείρησης, τότε μπορεί να υπάρξουν συνέπειες.
Η ελευθερία λόγου προστατεύεται, αλλά δεν καλύπτει ψευδείς ισχυρισμούς που παρουσιάζονται ως γεγονότα.
