Τέσσερις κρίσιμες ηλικίες που αλλάζουν ριζικά τη νευρωνική αρχιτεκτονική, σύμφωνα με νέα έρευνα του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ
Μια νέα μελέτη από ερευνητές του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ αποκαλύπτει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν εξελίσσεται γραμμικά, αλλά περνά από πέντε διακριτές φάσεις αναδιοργάνωσης στη διάρκεια της ζωής. Τα «νευρωνικά reset», όπως χαρακτηρίζονται, συμβαίνουν κατά μέσο όρο στις ηλικίες των 9, 32, 66 και 83 ετών, σηματοδοτώντας σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο το μυαλό μας επεξεργάζεται πληροφορίες, μαθαίνει και ανταποκρίνεται στις προκλήσεις.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, βασίστηκε στην ανάλυση περίπου 3.800 εξετάσεων από άτομα ηλικίας έως 90 ετών χωρίς γνωστές νευρολογικές παθήσεις. Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν ειδικές απεικονίσεις MRI-diffusion για να παρακολουθήσουν τη ροή των μορίων νερού στους νευρωνικούς ιστούς και να καταγράψουν τις αλλαγές στις συνδέσεις του εγκεφάλου. Όπως αναφέρει η ομάδα, οι τέσσερις αυτοί «κόμβοι» μεταβολής σηματοδοτούν την έναρξη νέων εξελικτικών εποχών της εγκεφαλικής αρχιτεκτονικής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πέθανε στον ύπνο του 30χρονος γυμναστής και influencer μετά από ακραίο διατροφικό challenge (φωτό και βίντεο)
Η πρώτη μεγάλη μετάβαση γίνεται γύρω στα 9 χρόνια. Από τη γέννηση μέχρι τότε, ο εγκέφαλος ενός παιδιού διαθέτει υπερβολικά πολλές συνάψεις, οι οποίες σταδιακά «κλαδεύονται» ώστε να παραμείνουν οι πιο χρήσιμες. Η ηλικία αυτή συνδέεται τόσο με άλματα στις γνωστικές δεξιότητες όσο και με αυξημένη ευαισθησία σε ορισμένες ψυχικές διαταραχές, σύμφωνα με τους ερευνητές.
Η δεύτερη φάση καλύπτει την εφηβεία και το πρώιμο ενήλικο στάδιο, περίπου από τα 9 μέχρι τα 32. Είναι η περίοδος όπου ο εγκέφαλος λειτουργεί με τη μεγαλύτερη συνολική αποτελεσματικότητα. Η επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών περιοχών γίνεται ταχύτερη και πιο εξειδικευμένη, οδηγώντας σε βελτιωμένες επιδόσεις σε μάθηση, δημιουργική σκέψη και λήψη αποφάσεων. Πρόκειται, όπως εξηγεί η ερευνήτρια Αλέξα Μόουσλι, για τη μοναδική περίοδο της ζωής όπου η νευρωνική απόδοση αυξάνεται αντί να μειώνεται.
Ο πιο έντονος όμως νευρωνικός «ανασχηματισμός» σημειώνεται κατά μέσο όρο στα 32 έτη. Σε αυτή τη φάση, ο εγκέφαλος ολοκληρώνει μια μακρά περίοδο ανάπτυξης και εισέρχεται σε ένα σταθερό «ενήλικο» μοτίβο που μπορεί να διαρκέσει τρεις δεκαετίες. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι πρόκειται για το πιο καθοριστικό σημείο καμπής, όπου χαρακτηριστικά όπως η προσωπικότητα και η νοητική απόδοση σταθεροποιούνται περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στιγμή.
Μετά τα 66 χρόνια αρχίζει μια πιο ήπια, αλλά σημαντική φάση αναδιοργάνωσης. Η σταδιακή φθορά των νευρωνικών δικτύων κορυφώνεται σε αυτή την ηλικία, ενώ παράλληλα αυξάνεται ο κίνδυνος για παθήσεις που επηρεάζουν την εγκεφαλική λειτουργία, όπως η υπέρταση. Αν και οι αλλαγές δεν είναι τόσο δραματικές όσο σε προηγούμενα στάδια, η περίοδος αυτή σηματοδοτεί την αρχή της εγκεφαλικής γήρανσης.
Ο τελευταίος μεγάλος κόμβος εντοπίζεται περίπου στα 83 έτη, όταν ο εγκέφαλος εισέρχεται στη φάση του «όψιμου γήρατος». Οι συνδέσεις μειώνονται περαιτέρω και η νευρωνική δικτύωση γίνεται λιγότερο αποτελεσματική. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η έρευνα δεν περιέλαβε άτομα άνω των 90 ετών, κι έτσι τα επόμενα χρόνια απαιτούνται μεγαλύτερες και πιο διαφοροποιημένες μελέτες.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της έρευνας, Ντάνκαν Άστλ, το γεγονός ότι η ανάπτυξη του εγκεφάλου καθορίζεται από λίγα αλλά σημαντικά σημεία καμπής –και όχι από σταθερή, γραμμική εξέλιξη– μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση κρίσιμων ζητημάτων, όπως οι μαθησιακές δυσκολίες στην παιδική ηλικία και οι εκφυλιστικές νόσοι στο γήρας. Οι φάσεις αυτές, όπως τονίζει, αποτελούν «κλειδιά» για το πότε ο εγκέφαλος είναι πιο ευάλωτος αλλά και πότε λειτουργεί στο μέγιστο των δυνατοτήτων του.
