Το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων προχωρά στην πιλοτική εφαρμογή προγράμματος για τη διαχείριση του λαγοκέφαλου, του χωροκατακτητικού ξενικού είδους που έχει εξαπλωθεί στις ελληνικές θάλασσες, προκαλώντας επιπτώσεις στη θαλάσσια βιοποικιλότητα, ζημιές στα αλιευτικά εργαλεία και οικονομικές απώλειες για τους επαγγελματίες αλιείς. Η δράση θα εφαρμοστεί αρχικά στις Περιφέρειες Κρήτης και Νοτίου Αιγαίου, όπου καταγράφονται οι μεγαλύτεροι πληθυσμοί του είδους, με στόχο την οργανωμένη απομάκρυνσή του και την αξιολόγηση ενός μοντέλου διαχείρισης που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί και σε άλλες περιοχές της χώρας.
Οι δύο Περιφέρειες καλούνται να υποβάλουν κοινή πρόταση και να οργανώσουν την υλοποίηση του προγράμματος. Στις αρμοδιότητές τους περιλαμβάνονται ο καθορισμός των σημείων παράδοσης των αλιευμάτων, η διαδικασία συμμετοχής των επαγγελματιών αλιέων, η καταγραφή και πιστοποίηση των ποσοτήτων, η διενέργεια των απαραίτητων ελέγχων, καθώς και η καταβολή των πληρωμών.
Ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης, δήλωσε ότι το πρόγραμμα σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη διαπίστωση του προβλήματος στην οργανωμένη διαχείρισή του. Όπως ανέφερε, ο λαγοκέφαλος αποτελεί απειλή για τα θαλάσσια οικοσυστήματα, προκαλεί ζημιές στην αλιευτική δραστηριότητα και, λόγω της τοξικότητάς του, απαιτεί ειδικούς χειρισμούς σε όλα τα στάδια της διαχείρισής του.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι επαγγελματίες αλιείς θα αμείβονται με 5,33 ευρώ ανά κιλό λαγοκέφαλου που θα αλιεύεται, θα παραδίδεται, θα καταγράφεται, θα ζυγίζεται και θα πιστοποιείται σύμφωνα με τη διαδικασία που θα εφαρμοστεί. Διευκρίνισε ότι το ποσό αυτό αποτελεί την αμοιβή του αλιέα και δεν επιβαρύνεται με τα έξοδα μεταφοράς, αποθήκευσης, συντήρησης, διαχείρισης ή καταστροφής των αλιευμάτων, καθώς οι συγκεκριμένες δαπάνες θα καλύπτονται ξεχωριστά από το πρόγραμμα μέσω των Περιφερειών.
Η δράση σχεδιάζεται από το περασμένο φθινόπωρο και ξεκινά από την Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο, όπου το πρόβλημα εμφανίζεται εντονότερα. Στόχος είναι η υποστήριξη των επαγγελματιών αλιέων, η προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και η συλλογή επιστημονικών δεδομένων που θα επιτρέψουν την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος.
Το πρόγραμμα προβλέπει τη στοχευμένη αλίευση λαγοκέφαλων από επαγγελματίες αλιείς, τη συγκέντρωση των ποσοτήτων σε προκαθορισμένα σημεία, την καταγραφή και ζύγισή τους, την προσωρινή αποθήκευσή τους υπό ασφαλείς συνθήκες, τη μεταφορά τους και την τελική διαχείριση ή καταστροφή τους. Παράλληλα θα πραγματοποιείται επιστημονική παρακολούθηση, ώστε να αξιολογείται η εξέλιξη του πληθυσμού του είδους και η επίδραση της δράσης στη θαλάσσια βιοποικιλότητα.
Οι επαγγελματίες αλιείς που θα συμμετάσχουν θα παραδίδουν τους λαγοκέφαλους αποκλειστικά στα σημεία που θα καθορίσουν οι Περιφέρειες. Εκεί οι ποσότητες θα παραλαμβάνονται, θα καταγράφονται, θα ζυγίζονται και θα πιστοποιούνται, ενώ με βάση τα στοιχεία αυτά θα υπολογίζεται και η πληρωμή κάθε αλιέα. Χωρίς την προβλεπόμενη καταγραφή και πιστοποίηση δεν θα είναι δυνατή η καταβολή της αμοιβής. Στα σημεία παράδοσης θα προβλεφθούν οι απαραίτητες υποδομές για την ασφαλή προσωρινή αποθήκευση των αλιευμάτων, όπως ψυκτικοί χώροι ή άλλες κατάλληλες εγκαταστάσεις, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε περιοχής και τον εγκεκριμένο σχεδιασμό. Οι ποσότητες δεν θα διακινούνται ούτε θα αποθηκεύονται χωρίς καταγραφή, ενώ κάθε στάδιο της διαδικασίας θα ακολουθεί συγκεκριμένα πρωτόκολλα ελέγχου.
Εκτός από την αμοιβή των αλιέων, το πρόγραμμα χρηματοδοτεί το σύνολο των απαραίτητων ενεργειών για την υλοποίησή του. Στις επιλέξιμες δαπάνες περιλαμβάνονται οι υπηρεσίες επιστημονικής παρακολούθησης, η λειτουργία των ομάδων έργου, οι υπηρεσίες εξωτερικών συνεργατών, η μεταφορά, η συντήρηση, η διαχείριση και η καταστροφή των λαγοκέφαλων, η προμήθεια εξοπλισμού και αναλωσίμων, οι μετακινήσεις και οι ενέργειες δημοσιότητας. Οι αλιευμένοι λαγοκέφαλοι δεν θα οδηγούνται στην κατανάλωση ούτε θα διατίθενται στην αγορά. Η υψηλή τοξικότητα του είδους, λόγω της παρουσίας τετραδοτοξίνης, επιβάλλει ειδικούς χειρισμούς σε όλα τα στάδια της διαχείρισής του. Η τελική διάθεση θα πραγματοποιείται με νόμιμο και υγειονομικά αποδεκτό τρόπο, σύμφωνα με τον εγκεκριμένο σχεδιασμό. Βασική επιλογή αποτελεί η μεταφορά σε κατάλληλες εγκαταστάσεις για καταστροφή μέσω καύσης ή άλλης εγκεκριμένης μεθόδου, ενώ όπου προβλέπεται μπορεί να εφαρμοστεί και υγειονομική ταφή.
Η ευθύνη για τους ελέγχους ανήκει στις Περιφέρειες, οι οποίες θα καθορίσουν τα σημεία παράδοσης, τη διαδικασία πιστοποίησης των ποσοτήτων και τους φορείς που θα πραγματοποιούν την παραλαβή και τον έλεγχο των αλιευμάτων. Παράλληλα, αρμόδιος επιστημονικός φορέας θα παρακολουθεί την εξέλιξη του προγράμματος και θα αξιολογεί τα αποτελέσματά του. Η δράση απευθύνεται αποκλειστικά σε επαγγελματίες αλιείς και δεν προβλέπει αποζημίωση για ερασιτέχνες αλιείς. Παράλληλα, η πιλοτική εφαρμογή αφορά μόνο την Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο. Για άλλες περιοχές δεν προβλέπεται αντίστοιχη διαδικασία αποζημιούμενης παράδοσης στο πλαίσιο της συγκεκριμένης πρόσκλησης, αν και εξετάζεται η δυνατότητα επέκτασης του προγράμματος μετά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Το υπουργείο επισημαίνει ότι οι λαγοκέφαλοι που αλιεύονται εκτός του προγράμματος δεν πρέπει να καταναλώνονται ούτε να διατίθενται στην αγορά, ενώ για τον χειρισμό τους θα πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες των αρμόδιων αρχών. Η εμπορική αξιοποίηση του είδους δεν περιλαμβάνεται στους στόχους του προγράμματος. Σύμφωνα με το υπουργείο, η τοξικότητα του λαγοκέφαλου και οι απαιτήσεις ασφαλούς διαχείρισής του περιορίζουν σημαντικά τις δυνατότητες αξιοποίησής του. Παρότι τα προηγούμενα χρόνια πραγματοποιήθηκαν μελέτες για πιθανές μορφές αξιοποίησης, μέχρι σήμερα δεν έχει εκδηλωθεί επενδυτικό ενδιαφέρον.
Η πρόσκληση προς τις Περιφέρειες έχει ήδη δημοσιευθεί και η προθεσμία υποβολής της κοινής πρότασης λήγει στις 30 Σεπτεμβρίου 2026. Η πρακτική εφαρμογή του προγράμματος θα ξεκινήσει μετά την έγκριση της πρότασης, την ολοκλήρωση της αξιολόγησης και τον καθορισμό των σημείων παράδοσης, των υποδομών, των διαδικασιών ελέγχου και του τρόπου πληρωμής των συμμετεχόντων αλιέων.
ΑΠΕ-ΜΠΕ
