Ο Codex Alimentarius προχωρά προς την ολοκλήρωση των νέων διεθνών κατευθυντήριων γραμμών για την πρόληψη και τον έλεγχο της απάτης στα τρόφιμα. Το σχέδιο CX/FICS 26/28/4 βρίσκεται στο στάδιο 6/7 και θα εξεταστεί από την Επιτροπή για τα Συστήματα Επιθεώρησης και Πιστοποίησης Εισαγωγών και Εξαγωγών Τροφίμων, κατά την 28η σύνοδό της στο Περθ της Αυστραλίας, τον Οκτώβριο του 2026.
Η επεξεργασία του κειμένου ξεκίνησε το 2018, όταν η αρμόδια επιτροπή του Codex εξέτασε έγγραφο συζήτησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την απάτη στα τρόφιμα. Ακολούθησε ηλεκτρονική ομάδα εργασίας, η οποία εξέτασε υφιστάμενα κείμενα του Codex και τις δυνατότητες νέας εργασίας. Το 2021 εγκρίθηκε η ανάπτυξη των κατευθυντήριων γραμμών, ενώ το σχέδιο πέρασε από διαδοχικούς κύκλους συζητήσεων και διαβουλεύσεων μεταξύ κρατών και οργανισμών.
Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου είναι ο προτεινόμενος διεθνής ορισμός της απάτης στα τρόφιμα. Ως «food fraud» ορίζεται κάθε σκόπιμη πρακτική που αποσκοπεί στην εξαπάτηση άλλων σχετικά με τα χαρακτηριστικά ενός τροφίμου, με σκοπό την απόκτηση αθέμιτου οικονομικού πλεονεκτήματος. Η ηλεκτρονική ομάδα εργασίας κατέγραψε ομόφωνη υποστήριξη για τη διατήρηση του συγκεκριμένου ορισμού, παρά τις εκκρεμότητες που παρέμεναν σε άλλους όρους του σχεδίου.
Οι κατευθυντήριες γραμμές καταγράφουν συγκεκριμένες μορφές απάτης που πραγματοποιούνται σκόπιμα για οικονομικό όφελος. Σε αυτές περιλαμβάνονται η προσθήκη μη δηλωμένης ουσίας, η αντικατάσταση τροφίμου ή συστατικού, η αραίωση, η παραποίηση προϊόντος, η ψευδής ή παραπλανητική παρουσίαση και η απόκρυψη πληροφοριών που σχετίζονται με την ασφάλεια, την καταλληλότητα ή την ποιότητα τροφίμων και συστατικών. Η προσέγγιση καλύπτει διαφορετικά σημεία της αλυσίδας τροφίμων.
Το πεδίο εφαρμογής επεκτείνεται, υπό προϋποθέσεις, και στις ζωοτροφές που προορίζονται για ζώα παραγωγής τροφίμων. Η ομάδα εργασίας κατέληξε σε συναίνεση για τη συμπερίληψή τους, όμως παρέμεινε διαφωνία σχετικά με την ακριβή διατύπωση και την έκταση εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών στις ζωοτροφές. Το σχέδιο προβλέπει περαιτέρω συζήτηση επί του θέματος, ενώ ζητήματα που αφορούν δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας έχουν εξαιρεθεί από το πεδίο του κειμένου.
Για τις αρμόδιες αρχές, το σχέδιο προβλέπει νομοθετικό και κανονιστικό υπόβαθρο, πολιτικές και διαδικασίες για την πρόληψη, τον εντοπισμό, τον περιορισμό και τον έλεγχο της απάτης. Περιλαμβάνει εποπτικά προγράμματα, ελέγχους και διαδικασίες αξιολόγησης καταγγελιών, καθώς και συνεργασία μεταξύ αρχών, επιχειρήσεων, επιστημονικής κοινότητας και άλλων εμπλεκομένων. Προβλέπεται επίσης ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ χωρών όταν υπάρχουν περιστατικά ή υποψίες απάτης σε εισαγόμενα ή εξαγόμενα τρόφιμα.
Ιδιαίτερες υποχρεώσεις προβλέπονται και για τις επιχειρήσεις τροφίμων. Οι επιχειρήσεις καλούνται να αναλύουν τις ευπάθειες στις αλυσίδες εφοδιασμού, στα προϊόντα, στα συστατικά και στις συσκευασίες τους, να παρουσιάζουν τα τρόφιμα χωρίς παραπλάνηση των καταναλωτών και να ενημερώνουν την αρμόδια αρχή όταν εντοπίζουν ή υποπτεύονται απάτη. Παράλληλα, προβλέπονται διαδικασίες για την ταχεία απομάκρυνση επηρεαζόμενων προϊόντων από την αγορά και οργανωτικά μέτρα ελέγχου των σχετικών κινδύνων.
Το σχέδιο αναμένεται να συζητηθεί στην CCFICS28 με στόχο την οριστικοποίηση των σημείων όπου παραμένουν διαφωνίες. Η επιτροπή καλείται να εξετάσει ειδικά τη μεταχείριση των ζωοτροφών, τους ορισμούς της ακεραιότητας και της αυθεντικότητας των τροφίμων και το τελικό περιεχόμενο των ενοτήτων για τις αρμόδιες αρχές και τις επιχειρήσεις. Εφόσον ολοκληρωθεί η επεξεργασία, προβλέπεται προώθηση των κατευθυντήριων γραμμών για τελική υιοθέτηση από την Επιτροπή Codex Alimentarius.
