Η αδύναμη εποπτεία ωθεί το ελαιόλαδο στο επίκεντρο παγκόσμιων δικτύων νοθείας
Το ελαιόλαδο βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με μια κλιμακούμενη διεθνή κρίση απάτης, καθώς η μείωση των συγκομιδών λόγω κλιματικής αλλαγής και η ραγδαία αύξηση των τιμών δημιουργούν εύφορο έδαφος για παραπλάνηση των καταναλωτών και αθέμιτες πρακτικές στην αγορά. Από πλαστές ετικέτες μέχρι προϊόντα νοθευμένα με φθηνότερα φυτικά έλαια, οι επιτήδειοι εκμεταλλεύονται τα ρυθμιστικά κενά και την εμπιστοσύνη του κοινού, τη στιγμή που οι αρμόδιες αρχές προσπαθούν να καλύψουν ταχύτατα αυξανόμενα κενά εποπτείας.
Σύμφωνα με το Δίκτυο Ειδοποίησης και Συνεργασίας (ACN) της ΕΕ, το 2023 καταγράφηκαν 130 επίσημες κοινοποιήσεις σχετικές με το ελαιόλαδο, με το 15% να επιβεβαιώνεται ως διασυνοριακές περιπτώσεις απάτης. Οι συνηθέστερες παραβάσεις αφορούσαν αραίωση με φθηνότερα έλαια (62%), εσφαλμένη επισήμανση (15%) και ψευδείς ισχυρισμούς για ποιότητα, όπως ο χαρακτηρισμός «εξαιρετικό παρθένο» (10%).
Ο Arsen Khachaturyants, διευθύνων σύμβουλος της ιταλικής εταιρείας Arsenio, εξηγεί πως η υψηλή ζήτηση, οι τιμές και το κύρος του προϊόντος ενισχύουν τη στόχευσή του από απατεώνες. Η επισήμανση «βιολογικό» καθιστά το προϊόν ακόμη πιο ελκυστικό, καθώς αγγίζει ένα κοινό που ευαισθητοποιείται σε περιβαλλοντικά θέματα. Η παραγωγή ωστόσο μέσω βιολογικών πρακτικών είναι δαπανηρή, με μικρότερα περιθώρια κέρδους, γεγονός που αφήνει περιθώριο στους επιτήδειους να προσφέρουν «προϊόντα-μαϊμού» σε υψηλές τιμές και με χαμηλό κόστος παραγωγής.
Η απάτη στο ελαιόλαδο δεν είναι θεωρητικό πρόβλημα. Μόνο το 2023, στην Ιταλία κατασχέθηκαν 380 μετρικοί τόνοι παραποιημένου ελαιολάδου, αξίας άνω των 2 εκατομμυρίων ευρώ. Παράλληλα, το 17% των ελέγχων στις ετικέτες και το 34% των ελέγχων κατηγοριών δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις. Οι απατεώνες αναμειγνύουν φθηνότερα έλαια, πλασάρουν το τελικό προϊόν ως «εξαιρετικό παρθένο» και το εμπορεύονται στην ίδια τιμή με το γνήσιο, αποκομίζοντας τεράστια κέρδη εις βάρος καταναλωτών και σοβαρών παραγωγών.
Ο ειδικός στην απάτη τροφίμων, Dr. John Spink, εξηγεί ότι οι επιχειρήσεις και οι αρχές οφείλουν πρώτα να αξιολογήσουν την «ευπάθεια» ενός προϊόντος, δηλαδή το κατά πόσο εκτίθεται σε πιθανή απάτη, πριν προχωρήσουν σε έλεγχο. Αυτή η διαδικασία προτεραιοποίησης και διαχείρισης κινδύνου αποτελεί βασικό εργαλείο πρόληψης, καθώς οι αδυναμίες των συστημάτων μπορούν συχνά να αντιμετωπιστούν με απλές, άμεσες ενέργειες.
Η Sarah Fulton Vachon, ιδρύτρια της βρετανικής μάρκας Citizens of Soil, σημειώνει ότι το ζήτημα εντείνεται σε χώρες με χαλαρούς κανονισμούς επισήμανσης. Εκεί, προϊόντα με ελάχιστο ποσοστό εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου μπορούν νομίμως να πωλούνται με την αντίστοιχη ένδειξη, παραπλανώντας τον καταναλωτή. Αντίθετα, στην Ευρώπη οι παραγωγοί πρέπει να τεκμηριώνουν τις διαδικασίες και την ποιότητα για να χρησιμοποιούν χαρακτηρισμούς όπως «βιολογικό» και «εξαιρετικά παρθένο».
Παράγοντες όπως τα επίπεδα πολυφαινολών, η οξύτητα και οι συντελεστές απορρόφησης φωτός αποτελούν κριτήρια αξιολόγησης της γνησιότητας και της ποιότητας. Η Vachon προτείνει τακτικούς ελέγχους καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του προϊόντος, ακόμα και στο τέλος της περιόδου κατανάλωσης, για να διασφαλίζεται η αντοχή και η σταθερότητα του ελαίου σε διαφορετικές συνθήκες αποθήκευσης. Για τις μικρές επιχειρήσεις, συστήνει πρακτικές όπως η συνεργασία με εξειδικευμένους γευσιγνώστες, η χρήση GPS για την ιχνηλασιμότητα, σφραγίδες ασφαλείας και εργαστηριακή τυποποίηση. Η Citizens of Soil, για παράδειγμα, προμηθεύεται απευθείας από παραδοσιακούς παραγωγούς, με πλήρη επιτόπιο έλεγχο των μύλων και των μεθόδων.
Η ίδια τονίζει ότι οι καταναλωτές πρέπει να αναζητούν όχι μόνο την ένδειξη «εξαιρετικό παρθένο» αλλά και την ημερομηνία συγκομιδής, καθώς η ημερομηνία λήξης αναφέρεται απλώς στην εμφιάλωση, η οποία μπορεί να γίνει μήνες ή και έτη μετά τη συγκομιδή. Το προϊόν ενδέχεται να έχει χάσει την ποιότητά του, παρότι φέρει την ίδια ονομασία. Ο Khachaturyants καταλήγει προτρέποντας τους καταναλωτές να ερευνούν τους ιστότοπους των μαρκών, τις πιστοποιήσεις τους και τη συμμετοχή τους σε διεθνείς διαγωνισμούς, οι οποίοι απαιτούν καταγραφή και έλεγχο. Διαγωνισμοί όπως της Νέας Υόρκης, του Λονδίνου ή του Βερολίνου προσφέρουν ένα επιπλέον φίλτρο αξιοπιστίας, μειώνοντας την πιθανότητα να κυκλοφορεί ένα προϊόν νοθευμένο.
https://www.foodingredientsfirst.com/news/olive-oil-fraud-crisis-authenticity.html
