Η ασφάλεια των χημικών ουσιών που έρχονται σε επαφή με τα τρόφιμα μπορεί να χρειάζεται μια πολύ ευρύτερη προσέγγιση από αυτή που εφαρμόζεται σήμερα, σύμφωνα με νέα επιστημονική εργασία που προτείνει ένα σύστημα 15 εργαστηριακών δοκιμών υψηλής απόδοσης για την ταυτόχρονη διερεύνηση πιθανών επιπτώσεων σε έξι μεγάλες κατηγορίες μη μεταδοτικών ασθενειών. Η προσέγγιση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και για τον έλεγχο υλικών συσκευασίας τροφίμων που κυκλοφορούν ήδη στην αγορά. Η σχετική μελέτη δημοσιεύθηκε στο Environment International και βασίζεται σε μια συστηματική χαρτογράφηση των βιολογικών μηχανισμών μέσω των οποίων η έκθεση σε χημικές ουσίες μπορεί να συνδέεται με ασθένειες. Οι ερευνητές Sarah Stevens, Jane Muncke και Beate I. Escher εξέτασαν αρχικά 487 «μονοπάτια δυσμενών εκβάσεων» και, μετά την εφαρμογή κριτηρίων επιλογής, κατέληξαν σε 266 μονοπάτια που μπορούσαν να συνδεθούν με έξι ομάδες ασθενειών.
Οι έξι κατηγορίες περιλαμβάνουν καρκίνο, διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος, μεταβολικά νοσήματα, διαταραχές του ανοσοποιητικού, καρδιαγγειακές παθήσεις και διαταραχές που σχετίζονται με τον εγκέφαλο. Η τελευταία κατηγορία παρουσίασε το μεγαλύτερο δίκτυο, με 84 διαφορετικά μονοπάτια, ενώ ακολούθησαν οι διαταραχές αναπαραγωγής με 65, ο καρκίνος με 52, οι καρδιαγγειακές παθήσεις με 28, οι ανοσολογικές διαταραχές με 27 και τα μεταβολικά νοσήματα με 25.
Ένα από τα βασικά προβλήματα που αναδεικνύει η νέα προσέγγιση είναι ότι οι σημερινοί έλεγχοι για τα υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα επικεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό σε μεμονωμένες ουσίες που χρησιμοποιούνται σκόπιμα στην παραγωγή τους και σε συγκεκριμένους μηχανισμούς τοξικότητας, όπως η γονοτοξικότητα. Αυτό σημαίνει ότι δεν εξετάζονται με τον ίδιο τρόπο όλες οι πιθανές βιολογικές επιδράσεις ούτε η συνδυασμένη δράση πολλών χημικών ουσιών. Η διάσταση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τις συσκευασίες τροφίμων, καθώς ένα υλικό μπορεί να περιέχει ή να απελευθερώνει πολλές διαφορετικές ουσίες. Ανάμεσά τους βρίσκονται και οι μη σκόπιμα προστιθέμενες ουσίες, γνωστές ως NIAS, οι οποίες μπορεί να προκύπτουν κατά την παραγωγή, την αποθήκευση ή την αποδόμηση των υλικών και σε αρκετές περιπτώσεις δεν είναι εξαρχής γνωστό ότι υπάρχουν.
Οι ερευνητές εντόπισαν ορισμένα βιολογικά γεγονότα που εμφανίζονται επανειλημμένα σε διαφορετικές κατηγορίες ασθενειών. Η κυτταροτοξικότητα εντοπίστηκε και στις έξι κατηγορίες, το οξειδωτικό στρες στις πέντε και η δυσλειτουργία των μιτοχονδρίων στις τέσσερις. Παράλληλα, ενεργοποίηση υποδοχέων όπως του οιστρογόνου και του υποδοχέα υδρογονάνθρακα Aryl εντοπίστηκε σε περισσότερες από μία κατηγορίες.
Με βάση αυτή την ανάλυση, προτάθηκε ένα πάνελ 15 πολυπαραμετρικών δοκιμών σε κύτταρα, σχεδιασμένων ώστε να μπορούν να πραγματοποιούνται γρήγορα και να εξετάζουν ταυτόχρονα διαφορετικά κρίσιμα βιολογικά σημεία. Στόχος είναι να μπορούν να ελέγχονται τόσο μεμονωμένες χημικές ουσίες όσο και μείγματα χημικών ουσιών, κάτι που θα μπορούσε να δώσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της πιθανής επικινδυνότητάς τους.
Τι μπορεί να σημαίνει για τις συσκευασίες τροφίμων
Η πρόταση δεν αποτελεί ακόμη ένα έτοιμο νέο κανονιστικό σύστημα. Οι συγκεκριμένες δοκιμές πρέπει πρώτα να επικυρωθούν, ώστε να διαπιστωθεί στην πράξη πόσο αξιόπιστα μπορούν να εντοπίζουν γνωστές επικίνδυνες ουσίες. Οι ίδιοι οι ερευνητές αντιμετωπίζουν το πάνελ ως ένα πρώτο βήμα προς πιο σύγχρονες μεθόδους αξιολόγησης χημικών κινδύνων.
Η σημασία του για τα υλικά συσκευασίας είναι ωστόσο άμεση. Οι ερευνητές προτείνουν ως μία από τις πιθανές εφαρμογές τον έλεγχο συσκευασιών τροφίμων που βρίσκονται ήδη στην αγορά, ώστε να αξιολογείται η συνολική χημική τους επικινδυνότητα και όχι μόνο η παρουσία συγκεκριμένων γνωστών ουσιών. Σύμφωνα με το Food Packaging Forum, έχει ήδη ξεκινήσει μελέτη που εφαρμόζει αυτή την προσέγγιση σε χημικές ουσίες οι οποίες σχετίζονται με υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα.
Η νέα μέθοδος εντάσσεται στις λεγόμενες Νέες Μεθοδολογίες Προσέγγισης, δηλαδή σε τεχνικές που μπορούν να προσφέρουν γρήγορο και μη ζωικό έλεγχο της τοξικότητας. Το ερευνητικό πρόγραμμα CoModHaz, στο οποίο συμμετέχουν επιστήμονες, ρυθμιστικές αρχές και φορείς της βιομηχανίας, επιδιώκει ακριβώς την ανάπτυξη τέτοιων εργαλείων για την αξιολόγηση χημικών ουσιών, προϊόντων μετασχηματισμού και μειγμάτων.
