Η σοκολάτα είναι ένα από τα πιο δημοφιλή γλυκίσματα παγκοσμίως και ένα προϊόν που καταναλώνεται σε ιδιαίτερα μεγάλο βαθμό από παιδιά. Ακριβώς γι’ αυτό, η σύνθεσή της, η ποιότητα των πρώτων υλών και κυρίως η ορθή και πλήρης επισήμανση των συστατικών της αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Κάθε πρόσθετο, χρωστική ή άλλη ουσία που χρησιμοποιείται για να βελτιώσει το χρώμα, τη γεύση, την υφή ή τη διατηρησιμότητα ενός προϊόντος τροφίμων πρέπει να χρησιμοποιείται σύμφωνα με τους προβλεπόμενους κανόνες, ενώ όταν η νομοθεσία απαιτεί ειδική ενημέρωση του καταναλωτή, αυτή πρέπει να αποτυπώνεται ευδιάκριτα στη συσκευασία. Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για προϊόντα που απευθύνονται ή καταναλώνονται ευρέως από παιδιά, η διαφάνεια στην ετικέτα δεν είναι μια τυπική λεπτομέρεια, αλλά βασική προϋπόθεση ώστε οι γονείς να μπορούν να γνωρίζουν τι αγοράζουν και τι προσφέρουν στα παιδιά τους.
Στο επίκεντρο αντιδράσεων βρίσκεται μια σοκολάτα που κυκλοφορεί στην Τουρκία με την ονομασία Trabzon Çikolatası, καθώς στην επισήμανσή της εμφανίζεται η χρωστική Ε124 (Ponceau 4R), χωρίς όμως να φαίνεται να συνοδεύεται από την ειδική προειδοποίηση που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για συγκεκριμένες συνθετικές χρωστικές και την πιθανή επίδρασή τους στη δραστηριότητα και την προσοχή των παιδιών. Η υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η Ponceau 4R δεν είναι απαγορευμένη χρωστική στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι εγκεκριμένο πρόσθετο υπό συγκεκριμένους όρους χρήσης. Ωστόσο, ακριβώς λόγω των επιστημονικών δεδομένων που έχουν αξιολογηθεί για ορισμένες τεχνητές χρωστικές, η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιβάλλει πρόσθετη, υποχρεωτική ενημέρωση του καταναλωτή.
Τι ακριβώς προβλέπει η νομοθεσία για την Ε124
Ο Κανονισμός (ΕΚ) 1333/2008 για τα πρόσθετα τροφίμων περιλαμβάνει την Ponceau 4R (E124) μεταξύ των έξι χρωστικών για τις οποίες ισχύει ειδική απαίτηση επισήμανσης. Σύμφωνα με το Παράρτημα V, τα τρόφιμα που περιέχουν E124 πρέπει να φέρουν την προειδοποίηση: «Μπορεί να έχει δυσμενείς επιπτώσεις στη δραστηριότητα και την προσοχή των παιδιών».
Η απαίτηση αυτή δεν αποτελεί προαιρετική σύσταση του παραγωγού. Το άρθρο 24 του ίδιου Κανονισμού προβλέπει ότι η επισήμανση των τροφίμων που περιέχουν τις συγκεκριμένες χρωστικές πρέπει να περιλαμβάνει την πρόσθετη πληροφορία που ορίζεται στο Παράρτημα V. Επομένως, εφόσον από την πραγματική συσκευασία του συγκεκριμένου προϊόντος απουσιάζει η συγκεκριμένη προειδοποίηση, το ζήτημα που τίθεται είναι πρωτίστως ζήτημα συμμόρφωσης της επισήμανσης με τη νομοθεσία και όχι απλώς θέμα επιλογής διαφορετικής ονομασίας της χρωστικής.
Γιατί υπάρχει η συγκεκριμένη προειδοποίηση για τα παιδιά;
Η απαίτηση δεν προέκυψε αυθαίρετα. Συνδέεται με την επιστημονική αξιολόγηση των τεχνητών χρωστικών και ιδιαίτερα με τη λεγόμενη μελέτη του Southampton, η οποία εξέτασε μείγματα τεχνητών χρωστικών και βενζοϊκού νατρίου σε παιδιά. Η EFSA αξιολόγησε τη μελέτη και κατέληξε ότι τα αποτελέσματα παρείχαν περιορισμένα στοιχεία για μικρή επίδραση στη δραστηριότητα και την προσοχή ορισμένων παιδιών, επισημαίνοντας ταυτόχρονα ότι η μελέτη αφορούσε μείγματα ουσιών και επομένως δεν μπορούσε να αποδώσει το αποτέλεσμα σε μία συγκεκριμένη χρωστική.
Το 2009 η EFSA επανεκτίμησε τις έξι χρωστικές και μείωσε, μεταξύ άλλων, την αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη για την Ponceau 4R (E124). Παράλληλα, η EFSA διευκρίνισε ότι τα διαθέσιμα δεδομένα δεν τεκμηρίωναν αιτιώδη σχέση ανάμεσα σε κάθε μεμονωμένη χρωστική και συμπεριφορικές επιδράσεις. Αυτό είναι σημαντικό: δεν είναι επιστημονικά ακριβές να υποστηρίζεται ότι η E124 προκαλεί αποδεδειγμένα ΔΕΠ-Υ ή ότι κάθε παιδί που την καταναλώνει θα εμφανίσει διαταραχή προσοχής. Η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία όμως απαιτεί την προειδοποίηση επειδή η συγκεκριμένη ομάδα χρωστικών έχει συνδεθεί με πιθανές δυσμενείς επιδράσεις στη δραστηριότητα και την προσοχή των παιδιών.
Η απάντηση της εταιρείας
Μετά τη δημοσιοποίηση του θέματος, η εταιρεία απάντησε στις αντιδράσεις υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη χρωστική χρησιμοποιείται για να δώσει στο προϊόν το χαρακτηριστικό μπορντό και μπλε χρώμα και ότι «δεν είναι επιβλαβής ή δηλητηριώδης».
Παράλληλα, σύμφωνα με την τοποθέτηση που δημοσιοποιήθηκε, η εταιρεία θεώρησε ότι η δημοσιοποίηση της υπόθεσης αδικεί την επιχείρηση και την προσπάθεια που έχει καταβληθεί για το προϊόν, ενώ έκανε αναφορά και στο γεγονός ότι πρόκειται για γυναικεία επιχείρηση. Ωστόσο, το συγκεκριμένο επιχείρημα δεν απαντά στο βασικό ζήτημα που τίθεται από την επισήμανση: αν η συσκευασία ενός τροφίμου που περιέχει Ponceau 4R φέρει ή όχι την υποχρεωτική προειδοποίηση που προβλέπει η νομοθεσία.
Το γεγονός ότι μια χρωστική είναι εγκεκριμένη για συγκεκριμένες χρήσεις και ότι η εταιρεία τη χρησιμοποιεί αποκλειστικά για να προσδώσει χρώμα στο προϊόν δεν καταργεί τις υποχρεώσεις επισήμανσης. Η έγκριση ενός πρόσθετου δεν σημαίνει ότι ο παραγωγός απαλλάσσεται από τους όρους χρήσης και τις απαιτήσεις ενημέρωσης του καταναλωτή.
Εγκεκριμένη δεν σημαίνει «χωρίς κανέναν όρο»
Η Ponceau 4R εξακολουθεί να περιλαμβάνεται στον ευρωπαϊκό κατάλογο εγκεκριμένων προσθέτων τροφίμων, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις και όρια χρήσης. Παράλληλα όμως, είναι μία από τις χρωστικές για τις οποίες ο ευρωπαϊκός νομοθέτης επέλεξε να επιβάλει ειδική προειδοποίηση στην ετικέτα.
Αυτό ακριβώς αποτελεί και την ουσία της υπόθεσης. Δεν πρόκειται για ισχυρισμό ότι κάθε προϊόν με Ε124 είναι «δηλητήριο», ούτε ότι η συγκεκριμένη σοκολάτα προκαλεί αυτομάτως προβλήματα συμπεριφοράς στα παιδιά. Πρόκειται για το κατά πόσο ένα τρόφιμο που περιέχει μια χρωστική για την οποία υπάρχει ειδική υποχρέωση ενημέρωσης τηρεί αυτή την υποχρέωση.
Η ευθύνη για τον έλεγχο ανήκει στις αρμόδιες αρχές
Η τελική διαπίστωση τυχόν παράβασης δεν μπορεί να γίνει από δημοσίευμα, αλλά από τις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές μέσω επίσημου ελέγχου του προϊόντος, της σύνθεσης, της ετικέτας και, όπου απαιτείται, της χρήσης και της ποσότητας της χρωστικής. Γι’ αυτό και η συγκεκριμένη υπόθεση δεν πρέπει να μετατραπεί σε αντιπαράθεση μεταξύ καταναλωτών και μιας επιχείρησης. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι απλό: η ετικέτα του προϊόντος συμμορφώνεται με όλες τις απαιτήσεις που ισχύουν για τρόφιμα που περιέχουν Ponceau 4R;
Εφόσον η απάντηση είναι αρνητική, το ζήτημα αφορά την προστασία του καταναλωτή και απαιτείται ο προβλεπόμενος έλεγχος και η λήψη των μέτρων που προβλέπει η νομοθεσία. Και εδώ βρίσκεται η πραγματική σημασία της υπόθεσης: η νομοθεσία δεν ζητά από τον καταναλωτή να γνωρίζει τι κρύβεται πίσω από έναν αριθμό Ε. Ζητά από την επιχείρηση να τον ενημερώνει με τον τρόπο που προβλέπουν οι κανόνες.
Πηγές:
Πηγή προϊόντος: Fındık Ocağı – Trabzon Çikolatası Fındık Ezmeli
Νομοθεσία ΕΕ για τα πρόσθετα: Κανονισμός (ΕΚ) 1333/2008 – EUR-Lex
EFSA – χρωστικές τροφίμων: EFSA – Food colours
Ευρωπαϊκή Επιτροπή – κανόνες για τα πρόσθετα: European Commission – EU Rules on food additives
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
