Η ανανέωση της έγκρισης μιας δραστικής ουσίας φυτοπροστατευτικού προϊόντος δεν εξαρτάται μόνο από την αποτελεσματικότητά της απέναντι στους οργανισμούς που προσβάλλουν τις καλλιέργειες, αλλά και από το κατά πόσο υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την προστασία της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Στην αξιολόγηση του Trichoderma atroviride T11, ενός μύκητα που εξετάζεται για χρήση ως μυκητοκτόνο σε μαρούλια, φράουλες και ντομάτες, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) διαπίστωσε ότι η αποτελεσματικότητα στις προτεινόμενες χρήσεις είναι επαρκής, ωστόσο δεν κατέστη δυνατό να ολοκληρωθούν κρίσιμα σκέλη της εκτίμησης κινδύνου, κυρίως λόγω ελλείψεων στα δεδομένα για ορισμένους δευτερογενείς μεταβολίτες του μικροοργανισμού.
Η επιστημονική αξιολόγηση δημοσιεύθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2026 στο περιοδικό EFSA Journal και αφορά τη διαδικασία ανανέωσης της έγκρισης της δραστικής ουσίας. Το Trichoderma atroviride T11 είναι ένα στέλεχος μύκητα που εξετάζεται ως βιολογικός παράγοντας φυτοπροστασίας. Οι αντιπροσωπευτικές χρήσεις που αξιολογήθηκαν περιλαμβάνουν εφαρμογή στο έδαφος, μέσω στάγδην άρδευσης ή διαβροχής, για φράουλες και ντομάτες, καθώς και ψεκασμό του φυλλώματος σε καλλιέργειες μαρουλιού. Οι εφαρμογές αφορούν τόσο υπαίθριες καλλιέργειες όσο και θερμοκήπια και άλλες προστατευμένες εγκαταστάσεις.
Η EFSA έκρινε ότι οι προτεινόμενες χρήσεις εμφανίζουν επαρκή μυκητοκτόνο αποτελεσματικότητα απέναντι στους οργανισμούς-στόχους. Δεν εντοπίστηκαν επίσης ζητήματα που να μην μπορούν να οριστικοποιηθούν σχετικά με την ταυτότητα και τις βιολογικές ιδιότητες του μικροοργανισμού, τις φυσικές και τεχνικές ιδιότητες του σκευάσματος και τις αναλυτικές μεθόδους. Οι διαπιστώσεις αυτές, ωστόσο, δεν αρκούν από μόνες τους για να ολοκληρωθεί η συνολική εκτίμηση ασφάλειας.
Το σημαντικότερο κενό αφορά την πιθανότητα το στέλεχος T11 να παράγει εμοδίνη (emodin) και παχυβασίνη (pachybasin), ουσίες που ανήκουν στην ευρύτερη ομάδα των ανθρακινόνων και έχουν προκαλέσει τοξικολογικό ενδιαφέρον. Η εμοδίνη θεωρείται ουσία με πιθανές γονοτοξικές και καρκινογόνες ιδιότητες, ενώ για την παχυβασίνη υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με τη γονοτοξικότητά της, τα οποία χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση. Η αξιολόγηση δεν καταλήγει ότι οι ουσίες αυτές υπάρχουν οπωσδήποτε στα προϊόντα ή στις καλλιέργειες, αλλά ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για να αποκλειστεί η παρουσία τους.
Στην ανάλυση ενός μόνο δείγματος της δραστικής ουσίας όπως παρασκευάζεται, δεν ανιχνεύθηκε εμοδίνη. Η εξέταση, ωστόσο, δεν κάλυψε τον απαιτούμενο αριθμό παρτίδων, ενώ δεν υποβλήθηκαν δεδομένα αλληλούχισης ολόκληρου του γονιδιώματος που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αξιολόγηση της δυνατότητας του στελέχους να παράγει συγκεκριμένους μεταβολίτες. Για την παχυβασίνη, η απουσία επαρκούς αναλυτικού ελέγχου και των σχετικών γενετικών δεδομένων αφήνει επίσης ανοιχτό το ζήτημα.
Η αβεβαιότητα έχει άμεση σημασία για τα τρόφιμα που προορίζονται για κατανάλωση. Η EFSA επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν επαρκή πειραματικά στοιχεία για να προσδιοριστεί αν η εμοδίνη και η παχυβασίνη μπορούν να σχηματιστούν ή να παραμείνουν πάνω ή μέσα σε μαρούλια, φράουλες και ντομάτες μετά την εφαρμογή του σκευάσματος. Το μαρούλι θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη καλλιέργεια λόγω του τρόπου εφαρμογής, καθώς ο ψεκασμός γίνεται απευθείας στο φύλλωμα. Στις φράουλες και τις ντομάτες, η εφαρμογή στο έδαφος δεν αποκλείει τη μεταφορά υπολειμμάτων στα εδώδιμα μέρη των φυτών.
Για τον λόγο αυτό, η εκτίμηση της διατροφικής έκθεσης των καταναλωτών δεν μπόρεσε να ολοκληρωθεί. Το ίδιο ισχύει για την αξιολόγηση της μη διατροφικής έκθεσης σε σχέση με τους συγκεκριμένους μεταβολίτες, καθώς και για την πιθανή παρουσία τους στο περιβάλλον μετά τη χρήση του προϊόντος.
Δεν εντοπίστηκαν κρίσιμα πεδία ανησυχίας, αλλά η αξιολόγηση παραμένει ανολοκλήρωτη
Η EFSA δεν εντόπισε κρίσιμα πεδία ανησυχίας με την ειδική έννοια που έχει ο όρος στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο. Αυτό, όμως, δεν ισοδυναμεί με ολοκληρωμένο συμπέρασμα ότι η ουσία είναι ασφαλής για όλες τις προτεινόμενες χρήσεις. Η ίδια η Αρχή καταγράφει ζητήματα που δεν μπορούν να οριστικοποιηθούν εξαιτίας της έλλειψης δεδομένων, μεταξύ των οποίων η έκθεση των καταναλωτών στους πιθανούς μεταβολίτες και οι επιπτώσεις τους σε οργανισμούς που δεν αποτελούν στόχο της εφαρμογής.
Δεν κατέστη επίσης δυνατό να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση της πιθανής μολυσματικότητας ή παθογένειας του μικροοργανισμού για αρθρόποδα εκτός των μελισσών. Για την ανθρώπινη υγεία, η EFSA δεν εντόπισε ένδειξη μολυσματικότητας ή παθογένειας του στελέχους σε άτομα με φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, αλλά οι εκκρεμότητες σχετικά με τους μεταβολίτες δεν επιτρέπουν να κλείσει η συνολική εκτίμηση κινδύνου.
Η ανανέωση της έγκρισης θα πρέπει επομένως να εξεταστεί με βάση τα πρόσθετα στοιχεία που απαιτούνται για να αποσαφηνιστούν οι συγκεκριμένες αβεβαιότητες. Η αξιολόγηση της EFSA αποτελεί επιστημονικό συμπέρασμα στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής διαδικασίας και δεν συνιστά από μόνη της τελική απόφαση ανανέωσης ή απόρριψης της έγκρισης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Quaker: Έκρηξη στη μεγαλύτερη μονάδα άλεσης και επεξεργασίας βρώμης στον κόσμο (φωτογραφίες και βίντεο)
- Ωμό κοτόπουλο: Ο ασφαλέστερος τρόπος αποθήκευσης, σύμφωνα με τους ειδικούς ασφάλειας τροφίμων
- Πώς επηρεάζει το φαγητό πριν τον ύπνο τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα
- Πρόστιμο στην HENKEL για πασίγνωστο σαμπουάν
