Τι κάνουμε για να αποτρέψουμε τις σοβαρές απειλές για την δημοσια υγεία;
Η συζήτηση για τις λεγόμενες «αιώνιες χημικές ουσίες» επανέρχεται δυναμικά στην Ευρώπη, καθώς οργανώσεις περιβάλλοντος, καταναλωτών και φορείς διαχείρισης νερού ζητούν πιο αυστηρά μέτρα για την προστασία της δημόσιας υγείας. Στην Ιταλία, η περιβαλλοντική οργάνωση Legambiente, το Forum Consumatori και η ομοσπονδία εταιρειών κοινής ωφέλειας Utilitalia παρουσίασαν στη Ιταλική Γερουσία ένα μανιφέστο με στόχο τη σταδιακή εξάλειψη των PFAS από το νερό και το περιβάλλον.
Τα PFAS, δηλαδή οι υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες ουσίες (Per- and Polyfluoroalkyl Substances), αποτελούν μια μεγάλη κατηγορία βιομηχανικών χημικών που χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες σε προϊόντα όπως αντικολλητικά σκεύη, υλικά συσκευασίας τροφίμων, αδιάβροχα υφάσματα και αφρούς πυρόσβεσης. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι οι ουσίες αυτές δεν αποδομούνται εύκολα στο περιβάλλον και μπορούν να συσσωρεύονται στο νερό, στο έδαφος και τελικά στον ανθρώπινο οργανισμό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Βιολάντα: Η Πολεοδομία Τρικάλων που παλαιότερα τα έβρισκε «όλα νόμιμα», μετά την τραγωδία εντόπισε παραβάσεις και επέβαλε πρόστιμα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το «βακτήριο της κατάψυξης»: Ο αόρατος κίνδυνος που κατοικεί στο ψυγείο σας – Ποια τρόφιμα μολύνει και πώς θα προστατευθείτε
Παλαιότερη έρευνα διακυβερνητικής ομάδας εργασίας σκανδιναβικών χωρών έδειξε ότι ακόμη και μικρή δόση PFAS έχει δεινές συνέπειες για την υγεία. Τα PFAS προκαλούν προβλήματα στα νεογνά, στη γονιμότητα ανδρών και γυναικών, μειώνουν την αποτελεσματικότητα εμβολίων, αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού, των νεφρών, του θυρεοειδούς και των όρχεων, προκαλούν κολίτιδα, αυξάνουν τη χοληστερίνη και την αρτηριακή πίεση και ευθύνονται για προεκλαμψία. Η ομάδα μελέτης κατέληξε ότι τα PFAS κοστίζουν κάθε χρόνο μεταξύ 52 και 84 δισ. ευρώ στα συστήματα υγείας της Ευρώπης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σάλος με τον FDA που (ξανά) αποκρύπτει κρίσιμες λεπτομέρειες για θανατηφόρο επιδημία
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Aλκοόλ: Αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα αυξάνουν την επιθυμία κατά 73% – Έρευνα σε 2.000 χρήστες
Το μανιφέστο που παρουσιάστηκε στην Ιταλία ζητά την απαγόρευση των PFAS και τη σταδιακή αντικατάστασή τους με ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις. Παράλληλα προτείνεται η δημιουργία ενός μεσοπρόθεσμου και μακροπρόθεσμου κανονιστικού πλαισίου που θα καθοδηγεί τη βιομηχανική καινοτομία προς πιο βιώσιμες τεχνολογίες και προϊόντα, μειώνοντας την εξάρτηση από ουσίες που θεωρούνται επικίνδυνες για την υγεία και το περιβάλλον.
Κεντρικό σημείο των προτάσεων είναι η εφαρμογή της αρχής «ο ρυπαίνων πληρώνει». Σύμφωνα με αυτή τη λογική, το κόστος για την απομάκρυνση των PFAS από το νερό και τα απόβλητα δεν θα πρέπει να επιβαρύνει αποκλειστικά τις εταιρείες ύδρευσης και τελικά τους καταναλωτές μέσω των λογαριασμών, αλλά κυρίως τις βιομηχανίες που παράγουν ή χρησιμοποιούν τις συγκεκριμένες ουσίες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μπρόκολο: Το απλό κόλπο για να το κάνετε ακόμα πιο υγιεινό
Το μανιφέστο τονίζει επίσης την ανάγκη ενίσχυσης των τεχνολογιών που χρησιμοποιούνται στα συστήματα επεξεργασίας πόσιμου νερού και αποβλήτων ώστε να μειώνεται αποτελεσματικά η παρουσία PFAS. Παράλληλα προτείνεται η δημιουργία ειδικών χρηματοδοτικών εργαλείων που θα βοηθήσουν τη βιομηχανία να μεταβεί σε πιο ασφαλείς λύσεις χωρίς να διαταραχθεί η παραγωγή.
Σύμφωνα με τη διοίκηση της Utilitalia, οι πάροχοι υπηρεσιών ύδρευσης στην Ιταλία παρακολουθούν συστηματικά την παρουσία PFAS στο νερό που διανέμεται στους πολίτες και έχουν ήδη ξεκινήσει σημαντικές επενδύσεις για τη μείωσή τους χρησιμοποιώντας τις καλύτερες διαθέσιμες τεχνολογίες. Ωστόσο, υπογραμμίζεται ότι η πραγματική λύση στο πρόβλημα δεν είναι μόνο η επεξεργασία του νερού αλλά κυρίως η πρόληψη και η σταδιακή εξάλειψη των ουσιών αυτών από την παραγωγή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μακαρόνια: Η μεγάλη ανατροπή στον τρόπο βρασίματος που βοηθά τις σάλτσες να δένουν καλύτερα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τρώγονται τα κρεμμύδια που έχουν φυτρώσει; Αλλάζει κάτι στη γεύση τους;
Αν και η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αφορά την Ιταλία, το ζήτημα των PFAS έχει πανευρωπαϊκή διάσταση. Σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης διεξάγονται έρευνες για την παρουσία τους σε πηγές πόσιμου νερού, ενώ η Ευρωπαϊκή νομοθεσία εξετάζει όλο και αυστηρότερα όρια για την προστασία της δημόσιας υγείας.
Η συζήτηση που ανοίγει στην Ιταλία δείχνει ότι η αντιμετώπιση των PFAS δεν αφορά μόνο τις εταιρείες ύδρευσης αλλά ένα ευρύτερο σύστημα ευθύνης που περιλαμβάνει βιομηχανία, κράτος και κοινωνία. Σε μια εποχή όπου η προστασία των υδάτινων πόρων γίνεται όλο και πιο κρίσιμη, οι πρωτοβουλίες για τον περιορισμό επικίνδυνων χημικών ουσιών αποτελούν σημαντικό βήμα για την υγεία των πολιτών και τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
Για τους Έλληνες καταναλωτές το θέμα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ποιότητα του πόσιμου νερού αποτελεί βασικό παράγοντα δημόσιας υγείας. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η συστηματική παρακολούθηση των υδάτων, οι επενδύσεις σε σύγχρονες τεχνολογίες επεξεργασίας και η πρόληψη της ρύπανσης στην πηγή αποτελούν τα σημαντικότερα εργαλεία για τη διασφάλιση καθαρού και ασφαλούς νερού.
Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα άρχισε να ενσωματώνει πιο συστηματικά την παρακολούθηση των PFAS στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για το πόσιμο νερό. Συγκεκριμένα, το 2025 εκδόθηκε νέα κανονιστική ρύθμιση που εισάγει το «άθροισμα PFAS» ως παράμετρο που πρέπει να ελέγχεται στο νερό ανθρώπινης κατανάλωσης.
Το Υπουργείο Υγείας (Απρίλιος 2025) ζήτησε από ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ, ΔΕΥΑ και Περιφέρειες να συμπεριλάβουν PFAS, ουράνιο, δισφαινόλη-Α, χλωρικά, χλωριώδη, αλογονοοξικά οξέα, μικροκυστίνη-LR στα υποχρεωτικά προγράμματα παρακολούθησης, με συμμόρφωση έως 12/01/2026. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν δημοσιευμένες επίσημες ανακοινώσεις σχετικά με συλλογικά αποτελέσματα ελέγχων ή πλήρη αξιολόγηση συμμόρφωσης για όλες τις εταιρείες ύδρευσης (ΕΥΔΑΠ, ΕΥΑΘ κ.λπ.).
Φωτογραφία άρθρου Shutterstock
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
