Νέα αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων εξετάζει την τροποποίηση των ανώτατων επιτρεπόμενων επιπέδων υπολειμμάτων φωσφονικών αλάτων καλίου σε μια σειρά από καλλιέργειες που καταλήγουν στο τραπέζι των καταναλωτών. Η αίτηση αφορά μπανάνες, ανανάδες, ραπανάκια, φασόλια χωρίς λοβό, αρακά με και χωρίς λοβό και ζαχαρότευτλα, ενώ η EFSA έκρινε ότι τα διαθέσιμα δεδομένα επαρκούν για τον καθορισμό νέων ορίων για όλες τις συγκεκριμένες καλλιέργειες, με εξαίρεση τον αρακά με λοβό.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται στα επίπεδα που προτάθηκαν. Για τις μπανάνες προτείνεται ανώτατο επίπεδο υπολειμμάτων 30 mg/kg, για τους ανανάδες 60 mg/kg, για τις ρίζες ραπανιού 90 mg/kg και για τα φύλλα ραπανιού 150 mg/kg. Για φασόλια και αρακά χωρίς λοβό προτείνεται επίπεδο 90 mg/kg, ενώ για τη ρίζα του ζαχαρότευτλου 60 mg/kg. Δεν προτάθηκε νέο όριο για τον αρακά με λοβό, καθώς τα διαθέσιμα δεδομένα δεν κρίθηκαν επαρκή για να το υποστηρίξουν.
Τι είναι τα φωσφονικά άλατα
Τα φωσφονικά άλατα καλίου αποτελούν δραστική ουσία που χρησιμοποιείται στη γεωργία, ενώ το βασικό υπόλειμμα που εξετάζεται στα φυτικά προϊόντα είναι το φωσφονικό οξύ. Η EFSA αναφέρει ότι οι αναλύσεις μπορούν να ανιχνεύσουν το συγκεκριμένο υπόλειμμα στα τρόφιμα με όριο ποσοτικοποίησης 0,1 mg/kg, επιτρέποντας τον έλεγχο της συμμόρφωσης με τα προβλεπόμενα επίπεδα. Η EFSA εξέτασε επίσης τι συμβαίνει στις ουσίες κατά την επεξεργασία των τροφίμων, καθώς και την πιθανή παρουσία υπολειμμάτων σε καλλιέργειες που φυτεύονται αργότερα στο ίδιο έδαφος. Το φωσφονικό οξύ θεωρείται το βασικό υπόλειμμα τόσο στις αρχικές όσο και στις εναλλασσόμενες καλλιέργειες, ενώ τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι παραμένει σταθερό κατά την επεξεργασία.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις καλλιέργειες που προορίζονται για ζωοτροφές. Η χρήση φωσφονικών αλάτων σε ζαχαρότευτλα και κτηνοτροφικά τεύτλα μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικά επίπεδα υπολειμμάτων σε προϊόντα και παραπροϊόντα που καταναλώνονται από ζώα. Ωστόσο, η EFSA υπολόγισε ότι οι νέες προβλεπόμενες χρήσεις δεν αναμένεται να αυξήσουν σημαντικά την έκθεση των ζώων και δεν αναμένεται να απαιτήσουν αλλαγές στα υφιστάμενα όρια για προϊόντα ζωικής προέλευσης.
Το κρίσιμο σημείο στην αξιολόγηση κινδύνου
Με βάση το ισχύον αποδεκτό ημερήσιο επίπεδο πρόσληψης για το φωσφονικό οξύ, που ανέρχεται σε 1 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα, η EFSA εκτίμησε ότι η μακροχρόνια πρόσληψη υπολειμμάτων από τις συγκεκριμένες χρήσεις δεν είναι πιθανό να δημιουργεί κίνδυνο για την υγεία των καταναλωτών. Η συγκεκριμένη εκτίμηση αφορά τα επίπεδα έκθεσης που προκύπτουν από τις γεωργικές πρακτικές που εξετάστηκαν. Ωστόσο, η EFSA πραγματοποίησε και δεύτερη αξιολόγηση με χαμηλότερη αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη, 0,69 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα. Το χαμηλότερο αυτό όριο είχε προταθεί στο πλαίσιο της πρόσφατης επανεξέτασης της δραστικής ουσίας choline hydrogen phosphonate. Με αυτή την παραδοχή επιβεβαιώθηκαν οι υπερβάσεις που είχαν ήδη εντοπιστεί για τη διατροφή νηπίων στην Ολλανδία και παιδιών στη Γερμανία.
Το εύρημα αυτό δεν σημαίνει ότι η EFSA διαπίστωσε άμεσο κίνδυνο από την κατανάλωση των συγκεκριμένων φρούτων και λαχανικών. Το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται και από το ποιο αποδεκτό ημερήσιο επίπεδο θα υιοθετηθεί από τους αρμόδιους διαχειριστές κινδύνου. Εφόσον εγκριθεί το χαμηλότερο όριο των 0,69 mg/kg σωματικού βάρους την ημέρα, η EFSA συνιστά να επανεξεταστούν τα υφιστάμενα ανώτατα επίπεδα υπολειμμάτων για το φωσφονικό οξύ και τα άλατά του.
