Αυτό που ξεκινά στο ψυγείο μπορεί, υπό ορισμένες συνθήκες, να καταλήξει στον εγκέφαλο, με σοβαρές και ενίοτε θανατηφόρες συνέπειες.
Επιμέλεια: Πέπη Οικονομάκη
Η τροφική δηλητηρίαση συνήθως συνδέεται με διαταραχές του πεπτικού συστήματος. Για τα περισσότερα παθογόνα βακτήρια, αυτή η εικόνα είναι ακριβής: η μόλυνση προκαλεί γαστρεντερικά συμπτώματα, υποχωρεί σχετικά γρήγορα και περιορίζεται στο έντερο. Η Listeria monocytogenes, ωστόσο, αποτελεί μια χαρακτηριστική εξαίρεση. Παρότι μεταδίδεται μέσω των τροφίμων, συνδέεται δυσανάλογα συχνά με βαριές διεισδυτικές λοιμώξεις, ιδίως του κεντρικού νευρικού συστήματος, προκαλώντας μηνιγγίτιδα, μηνιγγοεγκεφαλίτιδα και το ιδιαίτερα χαρακτηριστικό σύνδρομο της ρομβοεγκεφαλίτιδας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κονσέρβες τόνου: Ένα χρόνο μετά την αρχική ανάκληση εξακολουθούν να πωλούνται σε μεγάλα σουπερμάρκετ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μολυσμένο σάντουιτς κυλικείου πίσω από μαζική τροφική δηλητηρίαση 60 μαθητών λυκείου
Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί ένα βακτήριο που εισέρχεται στον οργανισμό μέσω κοινών τροφίμων καταφέρνει να φτάσει στον εγκέφαλο, κάτι που σπάνια συμβαίνει με άλλα τροφιμογενή παθογόνα. Η απάντηση δεν βρίσκεται σε μια «προτίμηση» της Listeria για τον νευρικό ιστό, αλλά σε έναν συνδυασμό βιολογικών χαρακτηριστικών του μικροοργανισμού, ευαλωτότητας του ξενιστή και σύγχρονων πρακτικών παραγωγής και αποθήκευσης τροφίμων, που επιτρέπουν στο βακτήριο να ξεπερνά φραγμούς τους οποίους άλλα παθογόνα δεν μπορούν να διασχίσουν.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καταγγελία για γνωστό εμφιαλωμένο νερό που μύριζε σαν… αποχέτευση! – Η απάντηση της εταιρείας
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η πανούκλα επιστρέφει – 9χρονο παιδί έχασε τη ζωή του
Η λιστερίωση είναι σχετικά σπάνια σε απόλυτους αριθμούς. Στις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφονται περίπου 1.600 κρούσματα και 260 θάνατοι ετησίως. Εκείνο που την ξεχωρίζει δεν είναι η συχνότητά της, αλλά η σοβαρότητά της. Σχεδόν όλα τα διαγνωσμένα περιστατικά απαιτούν νοσηλεία, ενώ το ποσοστό θνητότητας είναι υψηλότερο σε σύγκριση με τις περισσότερες άλλες τροφιμογενείς λοιμώξεις. Η προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος αποτελεί βασικό παράγοντα αυτής της βαρύτητας, ιδίως σε ηλικιωμένους, εγκύους και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σουσάμι: Πώς το καβούρδισμα οδηγεί στον σχηματισμό επικίνδυνων χημικών ενώσεων – Ευρήματα μελετών
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αυτή είναι η πραγματική διαφορά μεταξύ λευκών και σκούρων αυγών
Σε επιδημιολογικό επίπεδο, αυτό το μοτίβο είναι ασυνήθιστο. Πολλά βακτήρια που μεταδίδονται μέσω τροφίμων προκαλούν εκατομμύρια λοιμώξεις κάθε χρόνο, αλλά σπάνια οδηγούν σε μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλίτιδα. Η διαφορά έγκειται στο κατά πόσο ένας μικροοργανισμός μπορεί να επιβιώσει πέρα από το έντερο, να εισέλθει στην κυκλοφορία του αίματος και, κυρίως, να διαπεράσει τους αυστηρούς βιολογικούς φραγμούς που προστατεύουν τον εγκέφαλο. Η Listeria monocytogenes διαθέτει αυτές τις δυνατότητες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ράβε-ξήλωνε με την απαγόρευση τεχνητών χρωστικών στα τρόφιμα – Δικαστήριο «παγώνει» τον νόμο ως ασαφή
Καθοριστικό ρόλο παίζει η ικανότητά της να αναπτύσσεται σε χαμηλές θερμοκρασίες. Σε αντίθεση με τα περισσότερα βακτήρια, τα οποία καταστέλλονται από την ψύξη, η Listeria μπορεί να επιβιώσει και να πολλαπλασιαστεί στο ψυγείο. Αυτό επιτρέπει τη συσσώρευση του βακτηρίου σε έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα, όπως αλλαντικά, μαλακά τυριά και φαγητά που διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα στο ψυγείο χωρίς επαναθέρμανση. Η ιδιότητα αυτή συνδέει τη νευρολιστερίωση με τα σύγχρονα συστήματα τροφίμων, όπου η ψύξη θεωρείται συνώνυμη της ασφάλειας, χωρίς όμως να εξαλείφει τον κίνδυνο.
Μετά την κατάποση, η Listeria ξεχωρίζει και για έναν ακόμη λόγο: είναι προαιρετικά ενδοκυττάριο βακτήριο. Αφού διαπεράσει το εντερικό επιθήλιο, μπορεί να εισβάλει στα κύτταρα του ξενιστή, να διαφύγει από τους ενδοκυττάριους μηχανισμούς άμυνας και να εξαπλωθεί από κύτταρο σε κύτταρο. Αυτή η στρατηγική της προσφέρει προστασία από το ανοσοποιητικό σύστημα και της επιτρέπει να παραμένει στον οργανισμό για μεγάλο χρονικό διάστημα, οδηγώντας σε παρατεταμένη βακτηριαιμία. Η παρουσία του βακτηρίου στο αίμα είναι το κρίσιμο βήμα που ανοίγει τον δρόμο για την προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αν πίνετε αυτά τα συμπληρώματα με καφέ, είναι σαν να τα πετάτε στην τουαλέτα!
Η είσοδος στον εγκέφαλο δεν είναι τυχαία. Ο εγκέφαλος προστατεύεται από εξειδικευμένους φραγμούς, όπως ο αιματοεγκεφαλικός φραγμός και ο φραγμός αίματος–εγκεφαλονωτιαίου υγρού στο χοριοειδές πλέγμα. Η Listeria έχει εξελίξει μηχανισμούς που της επιτρέπουν να εκμεταλλεύεται τη βιολογία αυτών των φραγμών. Εκφράζει πρωτεΐνες επιφανείας, γνωστές ως internalins, οι οποίες συνδέονται με συγκεκριμένους υποδοχείς των ανθρώπινων κυττάρων και πυροδοτούν την είσοδο του βακτηρίου στο εσωτερικό τους. Με αυτόν τον τρόπο, η Listeria μπορεί να διασχίσει ιστούς που κανονικά είναι απρόσιτοι.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ρομβοεγκεφαλίτιδα, μια φλεγμονώδης λοίμωξη του εγκεφαλικού στελέχους, που χαρακτηρίζεται από διαταραχές των κρανιακών νεύρων, αστάθεια, διαταραχή της συνείδησης και εστιακά νευρολογικά ελλείμματα. Η συσχέτισή της με τη Listeria είναι τόσο ισχυρή, ώστε συχνά οδηγεί άμεσα τους γιατρούς στη συγκεκριμένη διάγνωση. Μελέτες υποδεικνύουν ότι σε αυτές τις περιπτώσεις το βακτήριο μπορεί να φτάσει στον εγκέφαλο όχι μόνο μέσω του αίματος, αλλά και μέσω αξονικής μετακίνησης κατά μήκος κρανιακών νεύρων, εκμεταλλευόμενο την ίδια τη νευρική ανατομία.
Παρότι συχνά περιγράφεται ως «νευροτρόπος», η Listeria δεν αναζητά ενεργά τον εγκέφαλο. Η νευρολογική νόσος προκύπτει όταν της δοθεί η ευκαιρία. Η ικανότητά της να επιβιώνει στο ψυγείο αυξάνει την έκθεση, η ενδοκυττάρια συμπεριφορά της επιτρέπει να παραμένει στον οργανισμό και οι μηχανισμοί διάσχισης φραγμών ανοίγουν πολλαπλές οδούς προς το κεντρικό νευρικό σύστημα. Όταν αυτά συνδυάζονται με ευάλωτους πληθυσμούς, όπως οι ηλικιωμένοι, οι έγκυες και οι ανοσοκατεσταλμένοι, η πιθανότητα νευρολογικής προσβολής αυξάνεται σημαντικά.
Η νευρολιστερίωση υπενθυμίζει ότι οι τροφιμογενείς λοιμώξεις δεν περιορίζονται απαραίτητα στο πεπτικό σύστημα. Αναδεικνύει τη στενή σχέση ανάμεσα στην ασφάλεια τροφίμων, την ανοσολογία και τη νευρολογία. Η Listeria monocytogenes προκαλεί μηνιγγίτιδα και εγκεφαλίτιδα όχι επειδή «στοχεύει» τον εγκέφαλο, αλλά επειδή είναι εξαιρετικά αποτελεσματική στο να ξεπερνά τα πιο προστατευμένα όρια του ανθρώπινου οργανισμού.
Πηγή: Grayson Coveny – foodpoisoningnews
