Η νέα επιδημία σαλμονέλας στη Δανία προστίθεται στη διαρκώς αυξανόμενη λίστα μαζικών δηλητηριάσεων μαθητών από σχολικά γεύματα, με κοινό παρονομαστή τις αστοχίες υγιεινής, τα προβλήματα στη διαχείριση τροφίμων και τα κενά ελέγχων στις μονάδες catering
Σε διαρκή και διεθνή απειλή για τη δημόσια υγεία εξελίσσονται πλέον οι μαζικές τροφικές δηλητηριάσεις μαθητών από υπηρεσίες catering και σχολικής σίτισης. Νέα επιδημία σαλμονέλας στη Δανία να επαναφέρει στο προσκήνιο τα σοβαρά κενά που εξακολουθούν να καταγράφονται στην ασφάλεια των σχολικών γευμάτων. Οι δανικές αρχές ερευνούν ήδη σύνδεση 11 επιβεβαιωμένων κρουσμάτων Salmonella Enteritidis ST11 με κοινή σχολική μονάδα τροφοδοσίας σε σχολεία της Περιφέρειας Πρωτεύουσας, ενώ η υπόθεση προστίθεται σε μια αλυσίδα σοβαρών περιστατικών που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια σε Ευρώπη, Ασία και Ελλάδα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρόστιμο 1,7 εκατ. ευρώ στη ΦΑΓΕ για αθέμιτη κερδοφορία
Το Statens Serum Institut ανακοίνωσε ότι τα περισσότερα θύματα είναι παιδιά ηλικίας 4 έως 12 ετών. Οι ασθενείς παρουσίασαν συμπτώματα γαστρεντερίτιδας, με διάρροια, πυρετό, κοιλιακό άλγος, ναυτία και εμετούς, ενώ οι εργαστηριακές αναλύσεις έδειξαν ότι τα στελέχη της σαλμονέλας είναι γενετικά σχεδόν πανομοιότυπα, στοιχείο που παραπέμπει σε κοινή πηγή επιμόλυνσης. Η έρευνα επικεντρώνεται στα σχολικά γεύματα που διανεμήθηκαν σε διαφορετικές σχολικές μονάδες της Κοπεγχάγης. Οι δανικές αρχές εξετάζουν πρώτες ύλες, διαδικασίες μεταφοράς, συνθήκες ψύξης, προσωπικό παραγωγής και πιθανές διασταυρούμενες επιμολύνσεις κατά την παρασκευή.
Τα τελευταία χρόνια οι μαζικές δηλητηριάσεις από σχολικά γεύματα αυξάνονται διεθνώς, με κοινά χαρακτηριστικά τις παραβιάσεις κανόνων υγιεινής, την ανεπαρκή εκπαίδευση προσωπικού, τις αστοχίες στην ψυκτική αλυσίδα και τη διαχείριση μεγάλων ποσοτήτων τροφίμων υπό πίεση χρόνου. Στην Ισπανία, μολυσμένο σάντουιτς σχολικού κυλικείου προκάλεσε σαλμονέλωση σε 60 μαθητές λυκείου (Ιανουάριος 2026). Στη Φινλανδία, περισσότερα από 600 παιδιά αρρώστησαν έπειτα από κατανάλωση σχολικών γευμάτων με ύποπτη τορτίγια (Αύγουστος 2023). Στην Ελλάδα, η υπόθεση τροφικής δηλητηρίασης δεκάδων μαθητών δημοτικού από σχολικά γεύματα στη Λαμία εξελίχθηκε σε μία από τις σοβαρότερες υποθέσεις μαζικής τροφικής δηλητηρίασης των τελευταίων ετών. Το δικαστήριο επέβαλε ποινή φυλάκισης 5,9 χρόνια με αναστολή στον ιδιοκτήτη της εταιρείας catering «Γιαννίτσης», ενώ η επιχείρηση αποκλείστηκε αργότερα από το πρόγραμμα σχολικών γευμάτων και της επιβλήθηκε βαρύ πρόστιμο. Σύμφωνα με τα στοιχεία της δικογραφίας και των ελέγχων, είχαν εντοπιστεί σοβαρές παραβιάσεις κανόνων υγιεινής και διαχείρισης τροφίμων.
Αντίστοιχα, έρευνα των ΕΟΔΥ, ΕΦΕΤ και Πανεπιστημίου Θεσσαλίας για περιστατικό σε νησί του Βορειοανατολικού Αιγαίου είχε εντοπίσει μη συμμορφώσεις στην εφαρμογή HACCP και ελλείψεις στην εκπαίδευση προσωπικού μετά από δηλητηρίαση 30 μαθητών από σχολικό γεύμα catering. Σε άλλο περιστατικό, πάνω από 200 μαθητές εμφάνισαν συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης και εργαζόμενοι catering φέρονται να επιχείρησαν να απομακρύνουν ληγμένα τρόφιμα από πίσω είσοδο της εγκατάστασης μετά την έναρξη των ελέγχων (Νοέμβριος 2024). Οι διεθνείς έρευνες δείχνουν ότι πίσω από πολλές επιδημίες βρίσκονται ανθρώπινα λάθη και σοβαρές παραλείψεις υγιεινής. Το 2025 αποκαλύφθηκε ότι ανοιχτή πληγή στο χέρι εργαζομένου σε σχολικό catering μόλυνε κοτόπουλο με σταφυλόκοκκο, προκαλώντας νοσηλεία 23 ατόμων (Ιούνιος 2025). Σε άλλο περιστατικό, δεκάδες καταναλωτές δηλητηριάστηκαν από σούσι μολυσμένο με νοροϊό, όταν διαπιστώθηκε ότι το παιδί εργαζομένου ήταν άρρωστο λίγες ημέρες πριν την παραγωγή των γευμάτων (Μάιος 2025). Οι αρχές εντόπισαν ανεπαρκή μέτρα αποκλεισμού ασθενών εργαζομένων από τις εγκαταστάσεις τροφίμων.
Τον Φεβρουάριο του 2026, 62 παιδιά νηπιαγωγείου νοσηλεύτηκαν με τροφική δηλητηρίαση και στο μικροσκόπιο των αρχών μπήκαν κεφτεδάκια συνεργαζόμενου catering, το οποίο είχε ήδη καταγραφεί ως μη συμμορφούμενο σε υγειονομικούς ελέγχους. Λίγους μήνες αργότερα, 27 παιδιά εμφάνισαν εμετούς λίγα λεπτά μετά από κατανάλωση σχολικού γεύματος με μακαρόνια, όταν η έρευνα κατέδειξε Bacillus cereus και σοβαρό λάθος στη θερμική διαχείριση του φαγητού (Μάιος 2026). Στην Ινδονησία, τα περιστατικά έχουν λάβει διαστάσεις υγειονομικής κρίσης. Περισσότεροι από 6.000 μαθητές δηλητηριάστηκαν από το πρόγραμμα δωρεάν σχολικών γευμάτων μέσα σε λίγους μήνες (Σεπτέμβριος 2025). Σε ένα μόνο περιστατικό, περισσότεροι από 1.800 μαθητές χρειάστηκαν ιατρική φροντίδα και αθλητικό γήπεδο μετατράπηκε προσωρινά σε χώρο περίθαλψης (Σεπτέμβριος 2025), ενώ άλλη επιδημία επηρέασε 360 μαθητές (Αύγουστος 2025). Στην Ινδία, ένας μαθητής έχασε τη ζωή του και περισσότεροι από 100 νόσησαν μετά από κατανάλωση σχολικών γευμάτων (Αύγουστος 2024). Στο Περού, κρατικοί αξιωματούχοι και προμηθευτές σχολικών γευμάτων παραπέμφθηκαν σε δίκη για μαζικές δηλητηριάσεις παιδιών (Απρίλιος 2025).
Οι μαζικές κουζίνες σχολικής σίτισης αποτελούν περιβάλλον υψηλού κινδύνου όταν δεν εφαρμόζονται αυστηρά πρωτόκολλα. Η παραγωγή εκατοντάδων ή χιλιάδων μερίδων ταυτόχρονα αυξάνει τις πιθανότητες ταχείας διασποράς βακτηρίων όταν υπάρξει αστοχία σε ένα μόνο στάδιο της διαδικασίας. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην υγιεινή του προσωπικού. Εργαζόμενοι με γαστρεντερικά συμπτώματα, δερματικές λοιμώξεις ή ανοιχτές πληγές δεν πρέπει να έρχονται σε επαφή με τρόφιμα. Απαραίτητα θεωρούνται η συστηματική απολύμανση επιφανειών και εξοπλισμού, η αποφυγή διασταυρούμενων επιμολύνσεων μεταξύ ωμών και έτοιμων τροφίμων, η αυστηρή τήρηση της ψυκτικής αλυσίδας και η συνεχής παρακολούθηση θερμοκρασιών κατά την αποθήκευση και μεταφορά.
Όλα τα παραπάνω οδηγούν στο εύλογο συμπέρασμα ότι απαιτείται εντατικοποίηση ελέγχων σε μονάδες catering που τροφοδοτούν σχολεία, υποχρεωτική πιστοποίηση προσωπικού στην ασφάλεια τροφίμων και διαφάνεια στην ενημέρωση γονέων όταν εντοπίζονται περιστατικά. Παράλληλα προτείνεται η μείωση του χρόνου μεταφοράς γευμάτων, η ενίσχυση τοπικών μονάδων παρασκευής και η χρήση απλούστερων μενού με μικρότερο μικροβιολογικό κίνδυνο. Η υπόθεση της Δανίας βρίσκεται ακόμη υπό διερεύνηση, ωστόσο οι μέχρι τώρα ενδείξεις δείχνουν ότι οι μαζικές υπηρεσίες σχολικής σίτισης εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία στην αλυσίδα ασφάλειας τροφίμων όταν δεν εφαρμόζονται αυστηροί έλεγχοι και σταθερή επιτήρηση.
