Υψηλές συγκεντρώσεις υδροκυανικού οξέος σε λιναρόσπορο ενεργοποίησαν το ευρωπαϊκό σύστημα RASFF, με το προϊόν να έχει διανεμηθεί και στην ελληνική αγορά
Ο λιναρόσπορος έχει αποκτήσει ιδιαίτερη δημοτικότητα ως «superfood» λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε άλφα-λινολενικό οξύ (ALA), φυτικές ίνες, πρωτεΐνες, λιγνάνες, βιταμίνες και άλλα βιοδραστικά συστατικά. Έρευνες έχουν συνδέσει την κατανάλωσή του με τη βελτίωση των επιπέδων χοληστερόλης, τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, την καλύτερη λειτουργία του πεπτικού συστήματος, τη διατήρηση της υγείας των οστών και την υποστήριξη της γνωστικής λειτουργίας. Παράλληλα όμως, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες φυσικές πηγές κυανογόνων γλυκοζιτών. Πρόκειται για φυτικές ενώσεις οι οποίες, όταν διασπαστούν, μπορούν να απελευθερώσουν υδροκυανικό οξύ, γνωστό και ως υδροκυάνιο.
Το υδροκυανικό οξύ είναι μία οξεία τοξική ουσία που παρεμποδίζει την κυτταρική αναπνοή. Επηρεάζει τη δυνατότητα των κυττάρων να χρησιμοποιούν το οξυγόνο, με αποτέλεσμα να πλήττονται κυρίως ο εγκέφαλος, η καρδιά και το αναπνευστικό σύστημα. Η έκθεση σε αυξημένες ποσότητες μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο, ζάλη, ναυτία, εμετό, αδυναμία, ταχυκαρδία, δύσπνοια, διαταραχές συνείδησης και σε σοβαρές περιπτώσεις κώμα ή θάνατο. Τα βρέφη, τα μικρά παιδιά και τα άτομα με προβλήματα υγείας θεωρούνται οι πιο ευάλωτες ομάδες.
Τα περιστατικά ανακλήσεων λιναρόσπορου λόγω υδροκυανίου δεν είναι λίγα. Κατά τη διάρκεια του 2025 και του 2026 καταγράφηκαν επανειλημμένες κοινοποιήσεις μέσω του RASFF για παρτίδες λιναρόσπορου με αυξημένα επίπεδα υδροκυανικού οξέος, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις ενημερώθηκε και η Ελλάδα ως χώρα διανομής. Οι συνεχείς αυτές ειδοποιήσεις έχουν στρέψει την προσοχή των ευρωπαϊκών αρχών στην ασφάλεια ενός προϊόντος που καταναλώνεται ευρέως ως συστατικό υγιεινής διατροφής και ως superfood
Στο πιο πρόσφατο περιστατικό, στη λίστα των χωρών διανομής λιναρόσπορου που βρέθηκε να περιέχει αυξημένα επίπεδα υδροκυανικού οξέος, περιλαμβάνεται και η Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία του Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF). Η κοινοποίηση καταχωρήθηκε από τη Μάλτα στις 8 Ιουνίου 2026 ως ειδοποίηση συναγερμού και κατηγορία κινδύνου “δυνητικά σοβαρός” ενώ σε χθεσινό Update της ανακοίνωσης προστέθηκε και η χώρα μας. Η υπόθεση αφορά λιναρόσπορο προέλευσης Ινδίας, στον οποίο εντοπίστηκαν συγκεντρώσεις κυανιδίων σημαντικά υψηλότερες από τα επιτρεπόμενα όρια της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των επίσημων αναλύσεων, η περιεκτικότητα σε κυανίδιο ανήλθε σε 228 mg/kg όταν το ανώτατο επιτρεπόμενο επίπεδο είναι 150 mg/kg.
Η κοινοποίηση καταγράφει διανομή του προϊόντος σε κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, η Αυστρία, το Βέλγιο, η Κροατία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Μάλτα, η Ολλανδία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Ρουμανία, η Ισπανία και η Σουηδία. Για τον λόγο αυτό οι αρμόδιες αρχές διαφόρων χωρών παρακολουθούν τη διακίνηση του προϊόντος και τις ενέργειες απόσυρσης. Το RASFF αναφέρει ότι η επίμαχη παρτίδα λιναρόσπορου διανεμήθηκε και στην Ελλάδα, χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν δημοσιοποιηθεί από τις αρμόδιες αρχές τα στοιχεία των ελληνικών επιχειρήσεων που παρέλαβαν το προϊόν.
Η μολυσμένη παρτίδα ταυτοποιήθηκε από τη Μαλτέζικη Αρχή Ασφάλειας και Επισιτιστικής Προστασίας (Food Safety and Security Authority) ως προϊόν με την εμπορική ονομασία ApnaBaba Alsi (Linseed), προέλευσης Ινδίας, σε συσκευασία 400 γραμμαρίων και ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας έως τις 20 Ιουνίου 2027 (δείτε παρακάτω φωτογραφία του μολυσμένου λιναρόσπορου). Η Αρχή προειδοποίησε τους καταναλωτές να μην καταναλώσουν το συγκεκριμένο προϊόν και να το επιστρέψουν στο κατάστημα αγοράς ή να το απορρίψουν. Στη Μάλτα οι αρχές προχώρησαν σε κατάσχεση του προϊόντος και σε δημόσια προειδοποίηση προς τους καταναλωτές. Στην Ιταλία εφαρμόστηκαν μέτρα ενημέρωσης των παραληπτών και ανάκλησης από τους καταναλωτές. Παράλληλα, οι αρμόδιες αρχές των κρατών-μελών που εμφανίζονται στη λίστα διανομής συνεχίζουν τις έρευνες και την παρακολούθηση της υπόθεσης.
Το υδροκυανικό οξύ αποτελεί μία από τις πλέον τοξικές χημικές ενώσεις που μπορούν να βρεθούν σε τρόφιμα. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία έχει θεσπίσει ανώτατα όρια για την παρουσία του στα τρόφιμα μέσω του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/915 για τους επιμολυντές τροφίμων, καθώς η έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία. Το ενδιαφέρον για την ασφάλεια του λιναρόσπορου ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο μετά από ανεξάρτητες εργαστηριακές αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν σε 19 συσκευασμένα προϊόντα βιολογικού λιναρόσπορου. Οι αναλύσεις εντόπισαν υδροκυάνιο σε όλα τα δείγματα, με σημαντικές διαφορές στις συγκεντρώσεις. Παράλληλα καταγράφηκαν περιπτώσεις παρουσίας ορυκτελαίων MOSH και MOAH, υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, καδμίου και αλλοίωσης λιπαρών συστατικών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι αρκετά προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά φέρουν προειδοποιήσεις για χρήση αποκλειστικά μετά από μαγείρεμα ή ψήσιμο. Η θερμική επεξεργασία συμβάλλει στη μείωση των επιπέδων υδροκυανικού οξέος, καθώς η ουσία είναι πτητική και αποδομείται με τη θέρμανση. Για τους καταναλωτές, οι ειδικοί συνιστούν προσοχή ιδιαίτερα στην κατανάλωση αλεσμένου λιναρόσπορου. Οι καβουρδισμένοι, ψημένοι ή μαγειρεμένοι λιναρόσποροι θεωρούνται ασφαλέστερη επιλογή σε σχέση με την κατανάλωση ακατέργαστου προϊόντος. Παράλληλα, η κατανάλωση λιναρόσπορου πρέπει να συνοδεύεται από επαρκή πρόσληψη υγρών λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε φυτικές ίνες.
Σύμφωνα με συστάσεις που εφαρμόζονται σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, οι ενήλικες δεν θα πρέπει να καταναλώνουν περισσότερη από μία κουταλιά της σούπας αλεσμένου λιναρόσπορου ανά γεύμα, ενώ για τα παιδιά συνιστώνται πολύ μικρότερες ποσότητες. Οι θρυμματισμένοι ή αλεσμένοι λιναρόσποροι δεν θεωρούνται κατάλληλοι για παιδιά κάτω των τεσσάρων ετών λόγω της αυξημένης ευαισθησίας τους στο υδροκυάνιο. Οι καταναλωτές που έχουν προμηθευτεί προϊόν με τα χαρακτηριστικά που περιγράφονται στην ευρωπαϊκή ειδοποίηση καλούνται να μην το καταναλώσουν μέχρι να επιβεβαιωθεί ότι δεν ανήκει στην εμπλεκόμενη παρτίδα. Σε περίπτωση κατανάλωσης και εμφάνισης συμπτωμάτων όπως ζάλη, πονοκέφαλος, ναυτία ή δυσκολία στην αναπνοή, απαιτείται άμεση επικοινωνία με επαγγελματία υγείας.
Η υπόθεση παραμένει ανοικτή στο RASFF, ενώ συνεχίζονται οι έρευνες και οι ενέργειες παρακολούθησης από τις αρμόδιες αρχές των κρατών-μελών για τον εντοπισμό των διαδρομών διακίνησης και των παραληπτών της συγκεκριμένης παρτίδας, η οποία σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά στοιχεία διανεμήθηκε και στην ελληνική αγορά.
Η φωτογραφία του προϊόντος που δημοσίευσαν οι Αρχές της Ιταλίας
