Αν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή παραταθεί, οι επιπτώσεις στα χωράφια και στα ράφια των σούπερ μάρκετ θα γίνουν ορατές έως το τέλος του 2026
Ο Δείκτης Τιμών Τροφίμων του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), ο πιο ευρέως παρακολουθούμενος δείκτης για τις διεθνείς τιμές τροφίμων, ανήλθε στις 128,5 μονάδες τον Μάρτιο του 2026, σημειώνοντας άνοδο 2,4% σε σχέση με τον Φεβρουάριο και 1% σε ετήσια βάση. Όλες οι κατηγορίες τροφίμων που παρακολουθεί ο δείκτης, δηλαδή σιτηρά, κρέας, γαλακτοκομικά, φυτικά έλαια και ζάχαρη, κινήθηκαν ανοδικά, σε ένα τοπίο όπου η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει μεταμορφωθεί από γεωπολιτικό σε διατροφικό ζήτημα παγκόσμιας εμβέλειας.
Ο κύριος μηχανισμός που μεταφέρει την ένταση από τα πεδία μάχης στα τρόφιμα είναι η ενέργεια. Το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, κρίσιμης υδατικής οδού για τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Κόλπο, έχει στείλει τις τιμές του αργού πετρελαίου σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί εδώ και χρόνια. Αυτό, με τη σειρά του, επηρεάζει τη γεωργία από πολλές κατευθύνσεις ταυτόχρονα: το κόστος μεταφοράς τροφίμων αυξάνεται, η παραγωγή λιπασμάτων γίνεται ακριβότερη καθώς το φυσικό αέριο αποτελεί βασικό πρώτο υλικό για τα αζωτούχα λιπάσματα, και η ζήτηση για βιοκαύσιμα ανεβαίνει καθώς χώρες αναζητούν εναλλακτικές πηγές ενέργειας. Το αποτέλεσμα είναι μια αλυσίδα πιέσεων που ξεκινά από τα πετρελαϊκά πεδία και φτάνει στις αγορές σιτηρών, ζάχαρης και φυτικών ελαίων.
Ποιες κατηγορίες τροφίμων πιέζονται περισσότερο
Η ζάχαρη είναι αυτή που κατέγραψε την εντονότερη αύξηση τον Μάρτιο, με άνοδο 7,2% σε σχέση με τον Φεβρουάριο. Η αιτία είναι έμμεση αλλά ισχυρή: η Βραζιλία, ο μεγαλύτερος παραγωγός ζάχαρης στον κόσμο, αναμένεται να στρέψει μεγαλύτερο μέρος του ζαχαροκάλαμου προς παραγωγή αιθανόλης ως απάντηση στις υψηλές τιμές πετρελαίου, μειώνοντας έτσι τις διαθέσιμες ποσότητες ζάχαρης για εξαγωγή. Τα φυτικά έλαια σημείωσαν άνοδο 5,1% και βρίσκονται 13,2% πάνω από τα επίπεδα πριν από ένα χρόνο. Το φοινικέλαιο έφτασε στο υψηλότερο επίπεδό του από τα μέσα του 2022, κυρίως λόγω των έμμεσων επιπτώσεων από τις εκτοξευμένες τιμές αργού πετρελαίου. Τα σιτηρά αυξήθηκαν κατά 1,5%, με το σιτάρι να σημειώνει την εντονότερη άνοδο στο 4,3% λόγω επιδείνωσης των συνθηκών σοδειάς στις ΗΠΑ και προσδοκιών για μειωμένες φυτεύσεις στην Αυστραλία εξαιτίας του υψηλού κόστους λιπασμάτων. Μοναδική εξαίρεση ήταν το ρύζι, που υποχώρησε 3% λόγω πίεσης από τρέχουσες συγκομιδές και αδύναμης εισαγωγικής ζήτησης.
Το κρέας αυξήθηκε 1% σε μηνιαία βάση και 8% σε ετήσια, με το χοιρινό να οδηγεί την άνοδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω εποχιακής ζήτησης, ενώ το βόειο κρέας ακολούθησε με πίεση από τη Βραζιλία, όπου η στενή διαθεσιμότητα βοοειδών περιόρισε τις εξαγώγιμες ποσότητες. Τα γαλακτοκομικά ανέβηκαν 1,2%, σπάζοντας μια σειρά πτωτικών μηνών από τον Ιούλιο του 2025.
Η προειδοποίηση που αφορά το 2027
Αυτό που κάνει τον επικεφαλής οικονομολόγο του FAO, Máximo Torero, να εκφράζει ανησυχία δεν είναι τόσο οι αυξήσεις που καταγράφηκαν τον Μάρτιο, όσο αυτό που ενδέχεται να ακολουθήσει. Εάν η σύγκρουση παραταθεί πέρα από τις 40 ημέρες και το κόστος εισροών παραμείνει υψηλό, οι αγρότες παγκοσμίως θα αντιμετωπίσουν ένα δυσάρεστο δίλημμα: να καλλιεργήσουν με λιγότερα λιπάσματα μειώνοντας τις αποδόσεις, να φυτέψουν λιγότερες εκτάσεις, ή να στραφούν σε καλλιέργειες λιγότερο απαιτητικές σε λιπάσματα. Όποια από τις τρεις επιλογές επικρατήσει, οι επιπτώσεις στις αποδόσεις θα γίνουν ορατές μόνο κατά τη συγκομιδή, δηλαδή αργότερα μέσα στο 2026 και κυρίως το 2027.
Για την ώρα, ο κόσμος διατηρεί ένα άνετο απόθεμα σιτηρών. Τα παγκόσμια αποθέματα σιτηρών στο τέλος της εμπορικής περιόδου 2025/26 προβλέπονται σε 951,5 εκατομμύρια τόνους, με λόγο αποθεμάτων προς χρήση στο 32,2%, επίπεδο που χαρακτηρίζεται ως άνετο. Ο FAO προβλέπει παγκόσμια παραγωγή σιτηρών σε 3,036 δισεκατομμύρια τόνους για το 2025, ρεκόρ που αντικατοπτρίζει καλές συγκομιδές σε πολλές περιοχές. Αυτό το απόθεμα λειτουργεί ως αμορτισέρ, εξηγώντας γιατί οι ανατιμήσεις του Μαρτίου ήταν μετριοπαθείς παρά τον εκτοξευμένο πετρέλαιο. Το ερώτημα που παραμένει ανοικτό είναι πόσο καιρό αυτό το αμορτισέρ θα αντέξει τις πιέσεις που συσσωρεύονται από τη γεωπολιτική αστάθεια.
