Η ANSES ζητά να επεκταθεί η ευρωπαϊκή κατηγοριοποίηση των φθαλικών ουσιών ως τοξικών για την αναπαραγωγή και ενδοκρινικών διαταρακτών
Οι φθαλικές ουσίες είναι παντού, χωρίς οι περισσότεροι καταναλωτές να το γνωρίζουν. Χρησιμοποιούνται ως πλαστικοποιητές σε πλαστικά αντικείμενα, πολυμερή και κολλητικά προϊόντα καθημερινής χρήσης, από παιχνίδια και συσκευασίες τροφίμων μέχρι ιατρικό εξοπλισμό και καλλυντικά. Η ανησυχητική τους ιδιότητα είναι ότι δεν δεσμεύονται χημικά στο πλαστικό, αλλά αποδεσμεύονται και εισέρχονται στον οργανισμό μέσω της κατάποσης, της αναπνοής και της επαφής με το δέρμα.
Δεκατρείς φθαλικές ουσίες μεσαίας αλυσίδας, δηλαδή φθαλικές ουσίες με αλυσίδα 4 έως 6 ατόμων άνθρακα, έχουν ήδη απαγορευτεί ή περιοριστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο λόγω της ταξινόμησής τους ως τοξικών για την αναπαραγωγή, ενώ τέσσερις από αυτές έχουν επίσης αναγνωριστεί ως ενδοκρινικοί διαταράκτες για την ανθρώπινη υγεία. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι η ευρωπαϊκή νομοθεσία αφήνει ανοικτό παράθυρο, καθώς άλλες φθαλικές ουσίες που δεν έχουν ακόμα ρυθμιστεί μπορούν να χρησιμοποιηθούν ελεύθερα για να αντικαταστήσουν τις απαγορευμένες. Αυτό οδηγεί σε αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «ανεπιθύμητη υποκατάσταση»: Μια χημική ουσία εξαφανίζεται από το ράφι, αλλά αντικαθίσταται από μια δομικά παρόμοια με ίδιες πιθανές τοξικές επιδράσεις.
Το «σύνδρομο φθαλικών» και οι επιπτώσεις στο αναπαραγωγικό σύστημα
Ο γαλλικός Εθνικός Οργανισμός Ασφάλειας Τροφίμων, Περιβάλλοντος και Εργασίας (ANSES) κατέθεσε στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Χημικών Ουσιών (ECHA) πρόταση εναρμονισμένης ταξινόμησης για μια ευρεία ομάδα φθαλικών ουσιών μεσαίας αλυσίδας, συνολικά πάνω από σαράντα ουσίες. Η πρόταση τριπλής ταξινόμησης περιλαμβάνει την αναπαραγωγική τοξικότητα κατηγορίας 1Β, δηλαδή πιθανή βλάβη στο αγέννητο παιδί, την ταξινόμηση ως ενδοκρινικός διαταράκτης για την ανθρώπινη υγεία κατηγορίας 1, και ταξινόμηση ως ενδοκρινικός διαταράκτης για το περιβάλλον κατηγορίας 1.
Οι επιδράσεις των φθαλικών ουσιών στο αρσενικό αναπαραγωγικό σύστημα είναι τεκμηριωμένες στα ζώα και συνοψίζονται από την επιστημονική κοινότητα με τον όρο «σύνδρομο φθαλικών». Στους ανθρώπους έχει προταθεί ένα αντίστοιχο φαινόμενο, γνωστό ως «σύνδρομο δυσγένεσης όρχεων», που σχετίζεται με διαταραχές στην ανάπτυξη του αρσενικού αναπαραγωγικού συστήματος κατά την εμβρυϊκή ζωή. Η καινοτομία της πρότασης του ANSES έγκειται στη χρήση εξαγωγής τοξικολογικών δεδομένων από γνωστές φθαλικές ουσίες σε δομικά παρόμοιες για τις οποίες δεν υπάρχουν ακόμα πλήρη τοξικολογικά στοιχεία. Ο φορέας διεξήγε συγκριτική ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων και μελέτησε τη σχέση μεταξύ χημικής δομής και βιολογικής δράσης, επιλέγοντας εκείνες τις ουσίες για τις οποίες η εξαγωγή συμπερασμάτων θεωρείται επιστημονικά δικαιολογημένη. Επιπλέον, ο ANSES προτείνει ότι μείγματα που περιέχουν πολλές φθαλικές ουσίες πρέπει να ταξινομούνται λαμβάνοντας υπόψη ότι η τοξικότητα του μείγματος ισούται με το άθροισμα της τοξικότητας των επιμέρους συστατικών, δεδομένου ότι αυτές οι ουσίες έχουν παρόμοιους μηχανισμούς δράσης.
Το επόμενο βήμα
Η πρόταση υποβλήθηκε για δημόσια διαβούλευση στον ιστότοπο του ECHA έως τις 27 Μαρτίου 2026, δίνοντας σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων της βιομηχανίας, ερευνητικών ιδρυμάτων και πολιτών, τη δυνατότητα να υποβάλουν επιστημονικά επιχειρήματα και πρόσθετα στοιχεία. Στη συνέχεια, ο ANSES θα κληθεί να απαντήσει στα σχόλια που υποβλήθηκαν, και το σύνολο της διαδικασίας θα παραπεμφθεί στην Επιτροπή Αξιολόγησης Κινδύνων του ECHA για γνωμοδότηση. Βάσει αυτής της γνωμοδότησης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα συντάξει τα ρυθμιστικά κείμενα που θα επιτρέψουν την ενσωμάτωση των προτεινόμενων ταξινομήσεων στον Κανονισμό CLP.
Πρόκειται για μια νομοθετική διαδικασία που κινείται αργά, αλλά με σημαντικές πρακτικές συνέπειες. Αν η πρόταση γίνει αποδεκτή, οι σαράντα και πλέον φθαλικές ουσίες που αφορά θα υπόκεινται στους ίδιους περιορισμούς χρήσης με τις ήδη απαγορευμένες, κλείνοντας ουσιαστικά τον «δρόμο διαφυγής» μέσω υποκατάστασης που μέχρι τώρα επέτρεπε στη βιομηχανία να αντικαθιστά μια απαγορευμένη ουσία με μια παρόμοια αλλά ακόμα μη ρυθμισμένη.
