Φορολογικά κίνητρα, νομική προστασία δωρητών και υποχρεωτική δωρεά για μεγάλους λιανοπωλητές είναι οι τρεις βασικές συστάσεις
Στην Ευρώπη χάνονται ή σπαταλούνται 59 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων κάθε χρόνο, με κόστος 130 δισ. ευρώ για την ήπειρο. Την ίδια στιγμή, 42 εκατομμύρια άνθρωποι δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά ένα θρεπτικό γεύμα κάθε δεύτερη μέρα. Αυτή η αντίφαση αποτελεί το κεντρικό ζήτημα που εξετάζει νέα έκθεση για την Ελλάδα, που δημοσιεύτηκε στις 29 Απριλίου 2026 από την Κλινική Νομικής και Πολιτικής Τροφίμων της Νομικής Σχολής του Χάρβαρντ (FLPC) σε συνεργασία με το Global FoodBanking Network (GFN) και την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Τραπεζών Τροφίμων (FEBA), με τη συμμετοχή της Τράπεζας Τροφίμων Ελλάδας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πώς η κατανάλωση σαρδέλας τον χειμώνα «βοηθά» τις ελληνικές θάλασσες να γεμίζουν τσούχτρες την άνοιξη και το καλοκαίρι
Η έκθεση εντάσσεται στη σειρά χωρών που καλύπτει ο Global Food Donation Policy Atlas, ένα διεθνές εργαλείο χαρτογράφησης νομικών πλαισίων για τη δωρεά και ανακατανομή τροφίμων σε περισσότερες από 25 χώρες. Η Ελλάδα εξετάζεται για πρώτη φορά στο πλαίσιο αυτό, και το συμπέρασμα είναι σαφές: παρά τα βήματα που έχουν γίνει, σημαντικά κενά στο νομικό πλαίσιο εμποδίζουν την ανακατανομή των πλεοναζόντων τροφίμων σε όσους τα έχουν ανάγκη.
Τι έχει γίνει και τι λείπει
Η Ελλάδα έχει υλοποιήσει ορισμένες θετικές πολιτικές. Έχει επεκτείνει τις υποχρεώσεις αναφοράς απορριμμάτων τροφίμων, έχει διασφαλίσει ότι το σύστημα ΦΠΑ δεν αποθαρρύνει τη δωρεά πλεοναζόντων τροφίμων και έχει αναπτύξει εθνικές κατευθυντήριες γραμμές για τη δωρεά. Έχει επίσης εισαγάγει σύστημα «πληρώνεις όσο πετάς» για τα απορρίμματα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καταγγελία καταναλωτή για κομμάτια γυαλιού σε δημοφιλές τρόφιμο ιδιωτικής ετικέτας, μεγάλης αλυσίδας
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κομμάτια ξύλου σε τρόφιμα που περιέχουν καρότο – Άμεση ανάκληση λόγω σοβαρού κινδύνου πνιγμού και τραυματισμού
Ωστόσο, τρία κρίσιμα κενά παραμένουν. Πρώτον, δεν υπάρχει δυνατότητα για επιχειρήσεις να εκπίπτουν φορολογικά τις δωρεές τροφίμων, κάτι που αποτελεί βασικό κίνητρο σε χώρες με ισχυρά συστήματα ανακατανομής. Δεύτερον, απουσιάζει νόμος τύπου Good Samaritan που να παρέχει σαφή νομική προστασία σε δωρητές και τράπεζες τροφίμων από ευθύνη, γεγονός που αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για δωρεές. Τρίτον, δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός που να υποχρεώνει μεγάλες επιχειρήσεις της αλυσίδας τροφίμων να δωρίζουν ασφαλή πλεονάζοντα τρόφιμα αντί να τα καταστρέφουν.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πατατάκια: Αποκαλύφθηκε το καρτέλ που «φούσκωνε» τις τιμές – Πρόστιμα 23 εκατ. ευρώ σε παραγωγούς που προμήθευαν μεγάλες αλυσίδες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Temu: Κίνδυνος ηλεκτροπληξίας, πυρκαγιάς και εγκαυμάτων από δημοφιλείς ηλεκτρικές συσκευές (Δείτε μάρκες και φωτογραφίες)
Η έκθεση διατυπώνει τρεις στοχευμένες συστάσεις. Η πρώτη αφορά την τροποποίηση του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος ώστε να επιτρέπεται η έκπτωση για επιχειρηματικές δωρεές τροφίμων, δημιουργώντας χρηματοοικονομικό κίνητρο για τη διοχέτευση πλεοναζόντων τροφίμων σε όσους τα έχουν ανάγκη αντί για την απόρριψή τους. Η δεύτερη αφορά τη θέσπιση σαφούς νομικής προστασίας για δωρητές και ενδιάμεσους φορείς, μειώνοντας τις νομικές ανησυχίες που αποτρέπουν πολλές επιχειρήσεις από το να δωρίζουν. Η τρίτη είναι πιο τολμηρή και αφορά την υποχρεωτική δωρεά ασφαλών πλεοναζόντων τροφίμων από μεγάλες επιχειρήσεις της αλυσίδας εφοδιασμού, ένα μέτρο που έχει υιοθετηθεί ήδη σε χώρες όπως η Γαλλία.
Η Ελλάδα σε ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η δημοσίευση της έκθεσης συμπίπτει με αυξανόμενη πίεση σε ευρωπαϊκό επίπεδο για μείωση της σπατάλης τροφίμων. Η ΕΕ εξετάζει νομοθετικές πρωτοβουλίες που θα απαιτούν από τα κράτη μέλη να υιοθετήσουν μετρήσιμους στόχους μείωσης απορριμμάτων τροφίμων, ενώ αρκετές χώρες έχουν ήδη προχωρήσει σε αυστηρότερα εθνικά πλαίσια. Η Τράπεζα Τροφίμων Ελλάδας, βασικός εταίρος στην έκθεση, επισημαίνει ότι η έρευνα αποτελεί ευκαιρία να αξιοποιηθούν διεθνείς καλές πρακτικές που θα επιτρέψουν στις τράπεζες τροφίμων να κλιμακώσουν τη δράση τους. Το ζήτημα, όπως επισημαίνει η έκθεση, δεν είναι η έλλειψη φαγητού αλλά η απουσία των συστημάτων που καθιστούν την ανακατανομή εφικτή σε μεγάλη κλίμακα.
