Η πλαστική ρύπανση δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντικό πόβλημα, αλλά μπορεί να επηρεάζει ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής και κατανάλωσης τροφίμων, από το έδαφος και τις καλλιέργειες έως τα ζώα, τα τρόφιμα και τον άνθρωπο. Αυτό είναι το βασικό μήνυμα νέου τεχνικού brief του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), το οποίο εξετάζει τις διαδρομές μέσω των οποίων τα πλαστικά και οι ουσίες που συνδέονται με αυτά μετακινούνται μέσα στα αγροδιατροφικά συστήματα. Το κείμενο, με τίτλο Plastic Pollution in Agrifood Systems and One Health: Impact Pathways and Policy Implications, αναπτύχθηκε μετά από εργαστήριο που πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2025 με τη συμμετοχή της FAO, της πλατφόρμας Science-Policy Platform της Agriculture, Nutrition & Health Academy στη London School of Hygiene & Tropical Medicine και του Università Cattolica del Sacro Cuore. Η προσέγγιση βασίζεται στην αρχή One Health, σύμφωνα με την οποία η υγεία των ανθρώπων, των ζώων, των φυτών και των οικοσυστημάτων είναι αλληλένδετη.
Η χρήση πλαστικών έχει ενσωματωθεί σε πολλές δραστηριότητες της αγροδιατροφικής παραγωγής. Αγροτικά πλαστικά χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, σε μεμβράνες εδαφοκάλυψης, θερμοκήπια, συστήματα άρδευσης, υλικά αποθήκευσης και συσκευασίες. Σύμφωνα με τη FAO, περίπου 13,4 εκατομμύρια τόνοι πλαστικών χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο στη γεωργία, ενώ άλλα 37,3 εκατομμύρια τόνοι χρησιμοποιούνται για συσκευασίες τροφίμων. Η χρήση των αγροτικών πλαστικών εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει τους 19 εκατομμύρια τόνους έως το 2040, ενώ η ζήτηση για πλαστικές συσκευασίες προβλέπεται να αυξηθεί κατά 38% την ίδια περίοδο. Όταν αυτά τα υλικά φθείρονται, μπορούν να διασπαστούν σε μικροπλαστικά και νανοπλαστικά, τα οποία παραμένουν στο περιβάλλον. Η FAO αναφέρει ότι τα σωματίδια αυτά μπορούν να επηρεάσουν τη δομή και τη μικροβιακή κοινότητα του εδάφους, ενώ ορισμένα μπορούν να προσληφθούν από τα φυτά. Παράλληλα, πλαστικά και οι ουσίες που συνδέονται με αυτά μπορούν να μεταφερθούν μέσω των υδάτων, των απορροών, των λυμάτων και της ατμοσφαιρικής εναπόθεσης. Η ανησυχία για την ασφάλεια των τροφίμων δεν περιορίζεται στην ίδια την παρουσία πλαστικών σωματιδίων. Το τεχνικό brief επισημαίνει ότι περισσότερες από 16.000 χημικές ουσίες είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούνται ή υπάρχουν στα πλαστικά. Περισσότερες από 4.200 έχουν χαρακτηριστεί ως ουσίες που προκαλούν ανησυχία λόγω ιδιοτήτων όπως η επιμονή στο περιβάλλον, η βιοσυσσώρευση, η κινητικότητα ή η τοξικότητα, ενώ για χιλιάδες άλλες δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή δεδομένα για τους πιθανούς κινδύνους τους.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ρύζι ή πατάτες για το σάκχαρο; Τι δείχνει η σύγκριση των δύο τροφών
Μικροπλαστικά και μικροβιακοί κίνδυνοι
Ένα ακόμη ζήτημα που εξετάζει η FAO αφορά τον ρόλο των μικρο- και νανοπλαστικών στη μεταφορά μικροοργανισμών. Οι πλαστικές επιφάνειες μπορούν να λειτουργήσουν ως σημεία προσκόλλησης μικροοργανισμών και σχηματισμού βιοϋμενίων. Σύμφωνα με την τεχνική έκθεση, αυτό ενδέχεται να διευκολύνει την επιβίωση και μεταφορά παθογόνων μικροοργανισμών, αλλά και την οριζόντια μεταφορά γονιδίων που συνδέονται με την αντοχή στα αντιμικροβιακά. Η FAO αναφέρει επίσης ότι μικροπλαστικά έχουν ανιχνευθεί σε περισσότερα από 1.300 είδη ζώων, ενώ έχουν καταγραφεί πλαστικά σωματίδια και σε προϊόντα ζωικής προέλευσης. Στα υδάτινα οικοσυστήματα, ψάρια και άλλα είδη μπορούν να καταπιούν μικροπλαστικά, ενώ στη χερσαία παραγωγή ζώα μπορεί να καταναλώσουν πλαστικά μαζί με ζωοτροφές ή κατά τη βόσκηση σε μολυσμένες περιοχές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως τα επίπεδα έκθεσης που παρατηρούνται σήμερα μέσω της διατροφής προκαλούν συγκεκριμένες ασθένειες στον άνθρωπο. Η ίδια η FAO υπογραμμίζει ότι υπάρχουν σημαντικές επιστημονικές αβεβαιότητες σχετικά με τις επιπτώσεις της σημερινής διατροφικής έκθεσης σε μικρο- και νανοπλαστικά. Ορισμένες εργαστηριακές και πειραματικές μελέτες έχουν δείξει πιθανές επιδράσεις σε φλεγμονώδεις και ανοσολογικές διεργασίες, στο μικροβίωμα και σε άλλες βιολογικές λειτουργίες, όμως τα δεδομένα δεν επιτρέπουν ακόμη πλήρη εκτίμηση του κινδύνου για τον άνθρωπο.
Η FAO ζητά πολιτικές σε ολόκληρο τον κύκλο ζωής του πλαστικού
Για τη FAO, το πρόβλημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο στο τέλος της ζωής των πλαστικών, μέσω της διαχείρισης των απορριμμάτων. Η νέα έκθεση προτείνει να εξετάζεται ολόκληρος ο κύκλος ζωής τους, από τον σχεδιασμό και την παραγωγή μέχρι τη χρήση, την ανακύκλωση και την τελική διάθεση. Παράλληλα, ζητά καλύτερη συνεργασία μεταξύ των τομέων της γεωργίας, της ασφάλειας τροφίμων, της δημόσιας υγείας, της κτηνιατρικής και της προστασίας του περιβάλλοντος.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στις εναλλακτικές λύσεις. Η FAO προειδοποιεί ότι τα βιολογικής βάσης ή βιοαποδομήσιμα πλαστικά δεν πρέπει να θεωρούνται αυτομάτως ασφαλέστερα. Ορισμένα εναλλακτικά υλικά μπορεί επίσης να περιέχουν ουσίες με επικίνδυνες ιδιότητες και χρειάζονται αξιολόγηση ως προς την τοξικότητα, τη συμπεριφορά τους στο περιβάλλον και την ασφάλεια όταν έρχονται σε επαφή με τρόφιμα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Οι κωδικοί E στα τρόφιμα που «εκτοξεύουν» την πίεση μας και αυξάνουν τον κίνδυνο καρδιοπάθειας – Αποκαλυπτική έρευνα σε 112.000 άτομα (πίνακας)
- Παιχνίδι από τα Temu μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στα μάτια των παιδιών – Επείγουσα ανάκληση (φωτογραφία)
- Ανακαλείται χυμός μήλου λόγω επικίνδυνης τοξίνης – Πώς τα «χτυπημένα» φρούτα μολύνουν την παραγωγή χυμών
- Αν παρατηρήσετε αυτό όταν πίνετε αλκοόλ, είναι σημάδι ότι το σώμα σας γερνάει
- Στo εδώλιο μεγάλη σοκολατοβιομηχανία για τα σοκολατάκια που δεν έμοιαζαν με τη φωτογραφία της συσκευασίας
