Το 60% έως 70% των ευρωπαϊκών εδαφών βρίσκεται σε κακή κατάσταση, με ετήσιο κόστος που ξεπερνά τα 50 δισ. ευρώ
Είκοσι χρόνια μετά την πρώτη αποτυχημένη προσπάθεια, η Ευρωπαϊκή Ένωση απέκτησε επιτέλους κοινή νομοθεσία για την προστασία του εδάφους. Ο Νόμος Παρακολούθησης Εδάφους (Soil Monitoring Law) τέθηκε σε ισχύ στις 16 Δεκεμβρίου 2025, αφού το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον ενέκρινε στις 23 Οκτωβρίου με 341 ψήφους υπέρ από τους 571 παρόντες. Η αρχική πρόταση νόμου είχε πέσει στο κενό το 2014 μετά από σθεναρή αντίδραση της Γερμανίας, η οποία συσπείρωσε μπλοκάρουσα μειοψηφία κρατών της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης. Στην τελική ψηφοφορία, ο ρόλος εμποδιστή ανέλαβαν πάλι κυρίως Γερμανοί ευρωβουλευτές, καθώς και ομάδες της ακροδεξιάς, αλλά η πλειοψηφία δεν ανατράπηκε.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μαζικές ανακλήσεις προϊόντων ομορφιάς – Έλλειψη ελέγχων ασφαλείας και κίνδυνος αλλεργιών, μολύνσεων και ερεθισμών (φωτογραφίες)
Το έδαφος παρέμενε για δεκαετίες το μεγάλο κενό της ευρωπαϊκής περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Ενώ το νερό και ο αέρας προστατεύονταν από αυστηρά κοινοτικά πλαίσια, το έδαφος δεν είχε αντίστοιχη θωράκιση. Το αποτέλεσμα είναι ορατό, καθώς το 60% έως 70% των ευρωπαϊκών εδαφών βρίσκεται σε κακή κατάσταση, με ετήσιο κόστος που ξεπερνά τα 50 δισ. ευρώ από απώλεια αγροτικής παραγωγικότητας και υποδομαμικές ζημιές. Μόνο η διάβρωση του εδάφους κοστίζει έως 38 δισ. ευρώ ετησίως στην ευρωπαϊκή οικονομία. Nature
Τι υποχρεώνει να κάνουν τα κράτη μέλη
Ο νόμος εισάγει μια ενιαία, εναρμονισμένη προσέγγιση παρακολούθησης σε επίπεδο ΕΕ. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να χαρτογραφήσουν την επικράτειά τους σε «εδαφικές περιφέρειες» (soil districts), μονάδες διαχείρισης που ορίζονται βάσει τύπου εδάφους, κλίματος και περιβάλλοντος. Σε κάθε μονάδα, θα πρέπει να είναι δυνατός ο εντοπισμός του ποσοστού υποβαθμισμένου εδάφους με ακρίβεια τουλάχιστον 95%. Η παρακολούθηση πρέπει να διενεργείται τουλάχιστον κάθε πέντε χρόνια και να καλύπτει οργανικό άνθρακα, συμπύκνωση εδάφους, ρύπανση από βαρέα μέταλλα, PFAS, φυτοφάρμακα και οργανικούς ρύπους. Για πρώτη φορά, ο νόμος επιβάλλει επίσης παρακολούθηση της βιοποικιλότητας του εδάφους, μέσω ανάλυσης μυκήτων και βακτηρίων με μεθόδους DNA metabarcoding.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δικαστική καταδίκη και πρόστιμα άνω των 8 δισ. στη φαρμακευτική που απέκρυψε τον εθισμό από φάρμακό της και προκάλεσε χιλιάδες θανάτους
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | LidlCh: Δύο ελαιόλαδα ιδιωτικής ετικέτας στα χειρότερα της αγοράς σε φυτοφάρμακα, πλαστικοποιητές και υπολείμματα ορυκτελαίων
Τα δεδομένα από όλα τα κράτη μέλη θα τροφοδοτούν κοινή βάση δεδομένων σε επίπεδο ΕΕ, επιτρέποντας τη σύγκριση και τον συντονισμό πολιτικών. Τα κράτη θα υποβάλλουν τακτικές εκθέσεις στην Επιτροπή και στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος. Σημαντική πολιτική επιλογή του νόμου είναι ότι δεν επιβάλλει άμεσες υποχρεώσεις σε αγρότες ή δασοκόμους, αλλά τοποθετεί την ευθύνη στα κράτη μέλη, τα οποία καλούνται να υποστηρίξουν τους παραγωγούς με ανεξάρτητες συμβουλές και καλύτερη πρόσβαση σε δεδομένα.
Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι υγιή εδάφη σε ολόκληρη την ΕΕ έως το 2050, σε ευθυγράμμιση με τους στόχους της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, την κλιματική προσαρμογή και την προστασία βιοποικιλότητας. Τα κράτη μέλη έχουν τρία χρόνια από την έναρξη ισχύος για να ενσωματώσουν την οδηγία στο εθνικό τους δίκαιο. Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν πως ο νόμος δεν περιέχει δεσμευτική υποχρέωση αποκατάστασης της υγείας του εδάφους έως το 2050. Αν η παρακολούθηση αποκαλύψει ανθυγιεινά εδάφη, δεν υπάρχει νομική υποχρέωση για τα κράτη να τα αποκαταστήσουν, κάτι που αφήνει ανοιχτό το ερώτημα αν η φιλοδοξία του 2050 θα μετατραπεί σε πράξη χωρίς επιπλέον νομοθετική ενίσχυση.
