Μια νέα επιστημονική ματιά που επιχειρεί να χαρτογραφήσει το άγνωστο τοπίο της νύχτας με εργαλεία του μέλλοντος
Για αιώνες, οι άνθρωποι αναζητούσαν απαντήσεις για το όνειρο που είδαν. Η ερμηνεία ότι ένα δόντι που πέφτει προμηνύει απώλεια ή ότι η πτήση πάνω από μια πόλη σημαίνει επαγγελματική άνοδο, αποτελεί μέρος μιας μακράς παράδοσης που προσπαθεί να δώσει νόημα στο χάος της νύχτας. Ονειροκρίτες υπήρχαν πολύ πριν η επιστήμη επιχειρήσει να μετρήσει τι συμβαίνει μέσα στο μυαλό όταν κοιμόμαστε. Από τον Σίγκμουντ Φρόιντ που έβλεπε τα όνειρα ως κρυφές επιθυμίες, μέχρι τον Καρλ Γιουνγκ που τα συνέδεε με συλλογικά σύμβολα, και τους καλλιτέχνες όπως ο Σαλβαδόρ Νταλί που τα μετέτρεψαν σε εικόνες, η ανθρώπινη ιστορία είναι γεμάτη από προσπάθειες να δοθεί νόημα σε αυτές τις νυχτερινές αφηγήσεις. Σήμερα, όμως, η επιστήμη έχει τη δική της προσέγγιση, χρησιμοποιώντας πλέον την τεχνητή νοημοσύνη για να αποκωδικοποιήσει πώς οι εμπειρίες και η προσωπικότητά μας υφαίνουν το περιεχόμενο των ονείρων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ξεκίνησε η δίκη της μεγάλης Ιταλικής γαλακτοβιομηχανίας για νοθεία γάλακτος και τυριών με καυστική σόδα και υπεροξείδιο του υδρογόνου
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Προβιοτικά συμπληρώματα στην Ευρώπη: Έλεγχος του FSVO διαπίστωσε πρόβλημα στα μισά δείγματα – Μπορείτε να τα εμπιστευτείτε;
Μια εκτενής μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Communications Psychology του ομίλου Nature ρίχνει φως στους μηχανισμούς αυτούς. Η έρευνα διεξήχθη από επιστήμονες διαφόρων ιδρυμάτων, όπως η Σχολή Προηγμένων Σπουδών IMT Lucca, το Πανεπιστήμιο Sapienza της Ρώμης και το Πανεπιστήμιο του Camerino στην Ιταλία. Οι ερευνητές ανέλυσαν περισσότερες από 3.300 αναφορές ονείρων και εμπειριών εγρήγορσης από εκατοντάδες ενήλικες κατά την περίοδο 2020-2024, χρησιμοποιώντας εξελιγμένα γλωσσικά μοντέλα για να εντοπίσουν σταθερά μοτίβα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κατάψυξη και απόψυξη τροφίμων: Ποια είναι η πιο αργή διαδικασία και πώς επηρεάζει την ασφάλεια και την ποιότητα
Τα ευρήματα δείχνουν ότι τα όνειρα δεν αποτελούν απλή επανάληψη της καθημερινότητας, αλλά μια δημιουργική ανασύνθεση των στοιχείων της. Ενώ οι σκέψεις μας όταν είμαστε ξύπνιοι επικεντρώνονται σε αφηρημένες έννοιες και στον εαυτό μας, τα όνειρα μετατρέπονται σε οπτικοακουστικές εμπειρίες γεμάτες χωρικές λεπτομέρειες, πολλούς χαρακτήρες και παράδοξα γεγονότα. Ονειρευόμαστε λιγότερο ως πρωταγωνιστές που δρουν ενεργά και περισσότερο ως θεατές σε μια εσωτερική κινηματογραφική προβολή.
Ένα από τα πιο «παράξενα» ευρήματα είναι ότι η στάση που έχει κάποιος απέναντι στα όνειρα επηρεάζει το ίδιο το περιεχόμενό τους. Δηλαδή, άνθρωποι που πιστεύουν ότι τα όνειρα έχουν νόημα ή αξία, δεν τα θυμούνται απλώς περισσότερο, αλλά βλέπουν και πιο έντονες, πιο περίπλοκες και πιο «παράλογες» ιστορίες. Αυτό δείχνει ότι η πεποίθηση επηρεάζει την ίδια τη δομή της εμπειρίας. Η μελέτη έδειξε επίσης ότι η αφηρημάδα κατά τη διάρκεια της ημέρας, το λεγόμενο mind-wandering, συνδέεται με πιο αλλοπρόσαλλα όνειρα. Όσο πιο συχνά το μυαλό φεύγει από το παρόν όταν είσαι ξύπνιος, τόσο πιο ασύνδετα και μεταβαλλόμενα γίνονται τα όνειρα τη νύχτα.
Υπάρχει και ένα εύρημα που πάει κόντρα στη διαίσθηση: τα όνειρα είναι πιο «κοινωνικά» από την καθημερινή σκέψη. Περιέχουν περισσότερες αλληλεπιδράσεις με άλλους ανθρώπους, παρότι συμβαίνουν σε πλήρη απομόνωση κατά τον ύπνο. Τέταρτον, η αίσθηση ελέγχου αλλάζει δραματικά. Στην εγρήγορση οι άνθρωποι περιγράφουν τον εαυτό τους ως ενεργό και ελεγκτικό, ενώ στα όνειρα κυριαρχεί η αδυναμία ελέγχου και οι περιορισμοί, σαν να επιβάλλεται μια «ξένη» αφήγηση.
Το πιο τεχνικά περίεργο, είναι ότι οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τρία διαφορετικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης για να «βαθμολογήσουν» τα όνειρα και βρήκαν ότι συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό τόσο μεταξύ τους όσο και με ανθρώπινους αξιολογητές. Αυτό σημαίνει ότι κάτι τόσο υποκειμενικό όπως ένα όνειρο μπορεί να μετρηθεί με αρκετή αξιοπιστία. Τέλος, υπάρχει και το στοιχείο της πανδημίας: κατά τη διάρκεια του lockdown εμφανίστηκαν πιο έντονες αναφορές σε περιορισμούς και αρνητικά συναισθήματα, αλλά αυτά σταδιακά υποχώρησαν. Δηλαδή, τα όνειρα λειτουργούν σαν «καθρέφτης πίεσης» της κοινωνικής πραγματικότητας.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, αυτή η διαδικασία ενδέχεται να εξυπηρετεί εξελικτικούς σκοπούς, όπως η ρύθμιση των συναισθημάτων και η εδραίωση της μνήμης. Τα δεδομένα δείχνουν ότι τα όνειρα λειτουργούν ως ενεργή διαδικασία επεξεργασίας. Ο εγκέφαλος συνδυάζει μνήμες με υποθετικά σενάρια και δημιουργεί νέες αφηγήσεις, συχνά με στοιχεία που δεν υπάρχουν αυτούσια στην πραγματικότητα.
«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι τα όνειρα δεν είναι απλώς αντανάκλαση εμπειριών αλλά διαδικασία που διαμορφώνεται από το ποιοι είμαστε και τι βιώνουμε», αναφέρει η ερευνήτρια Valentina Elce, κύρια συγγραφέας της μελέτης. Η συνολική εικόνα που προκύπτει είναι ότι τα όνειρα δεν είναι τυχαίες εικόνες του ύπνου αλλά αποτέλεσμα συνεχούς επεξεργασίας, όπου προσωπικότητα, εμπειρίες και περιβάλλον συνδυάζονται και παράγουν διαφορετικές μορφές αφήγησης κάθε νύχτα.
Φωτογραφία άρθρου shutterstock
