Νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει το πώς και το γιατί οι παραδοσιακοί, αιωνόβιοι ελαιώνες του νησιού φιλοξενούν οργανωμένες φωλιές του περσικού σκίουρου
Μια διεθνής ερευνητική ομάδα έφερε στο φως μια άγνωστη πτυχή της βιοποικιλότητας της Λέσβου: οι παραδοσιακοί, αιωνόβιοι ελαιώνες του νησιού φιλοξενούν οργανωμένες φωλιές του περσικού σκίουρου (Sciurus anomalus), ενός σπάνιου είδους που βρίσκεται στο δυτικότερο όριο της εξάπλωσής του. Η επιστημονική εργασία, με τίτλο A Squirrel’s Guide to the Olive Galaxy, δημοσιεύτηκε στο διεθνές περιοδικό Biology του MDPI.
Ο περσικός σκίουρος (Sciurus anomalus), το είδος που καταγράφεται στη Λέσβο, είναι ο μοναδικός αυτόχθονος σκίουρος της Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου. Ζει σε ξηρά, θαμνώδη και ημιδασικά τοπία, τρέφεται με καρπούς, σπόρους, φλοιό δέντρων, αλλά και με ελιές όταν βρίσκει διαθέσιμες ποσότητες. Δεν κάνει χειμερία νάρκη και είναι εξαιρετικά ευέλικτος στην επιλογή φωλιών, συχνά χρησιμοποιώντας κουφάλες ή πυκνή φυλλωσιά ελαιόδεντρων, όπως έδειξε και η πρόσφατη μελέτη. Είναι μικρόσωμος, πιο λεπτός από τον γνωστό κόκκινο ευρωπαϊκό σκίουρο, με κοντύτερη ουρά και χαρακτηριστική καφέ–γκρι απόχρωση. Αν και θεωρείται γενικά μη επιθετικό είδος, μπορεί να προκαλέσει ζημιές σε καλλιέργειες όταν ο πληθυσμός του αυξάνεται, γι’ αυτό και η παρουσία του σε ελαιώνες έχει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον: δείχνει προσαρμοστικότητα, αλλά και πιθανές αλληλεπιδράσεις με την αγροτική παραγωγή.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Πανεπιστημίου Αιγαίου, του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, του Πανεπιστημίου Πατρών, του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης / Πανεπιστήμιο Κρήτης, καθώς και του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Συμμετείχε επίσης ερευνητής του International Center for Biodiversity and Primate Conservation της Dali Universit.
Οι επιστήμονες χαρτογράφησαν 36 φωλιές και ανέλυσαν συνολικά 288 ελαιόδεντρα σε παραδοσιακούς ελαιώνες υψηλής φυσικής αξίας. Η εικόνα που προκύπτει είναι εντυπωσιακή: τα σκιουράκια δεν φωλιάζουν τυχαία. Προτιμούν τα μεγάλα, υπεραιωνόβια δέντρα, με ψηλές κόμης, πυκνή φυλλική επιφάνεια και υψηλή φωτοσυνθετική δραστηριότητα – χαρακτηριστικά που προσφέρουν στα ζώα δροσιά, θερμική σταθερότητα και ασφάλεια από θηρευτές.
Η μελέτη χρησιμοποίησε ακόμα και θερμοκάμερες για να καταγράψει τις μικροθερμικές συνθήκες του κορμού και της κόμης. Διαπιστώθηκε ότι τα δέντρα στα οποία φωλιάζουν οι σκίουροι έχουν αμεσότερη θερμική «ισορροπία», δηλαδή δεν παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας μεταξύ των δύο πλευρών του κορμού. Αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, υποδηλώνει δέντρα υγιή, με καλή υδραυλική λειτουργία και σταθερό μικροκλίμα – ιδανικά για φωλιές biology-14-01676.
Η αποκάλυψη ότι η ύπαιθρος της Λέσβου στηρίζει μια μικρή αλλά σταθερή πληθυσμιακή παρουσία του περσικού σκίουρου –υπολογίζεται από 500 έως 3.000 άτομα– καθιστά τους παραδοσιακούς ελαιώνες κρίσιμο ενδιαιτηματικό πόρο. Η μελέτη τονίζει ότι η διατήρηση αυτών των αιωνόβιων ελαιόδεντρων, τα οποία πολλές φορές απειλούνται από εγκατάλειψη ή υπερβολικό κλάδεμα, είναι απαραίτητη για την επιβίωση του είδους στο νησί.
Πέρα από την οικολογική σημασία, το εύρημα αναδεικνύει μια ιδιαίτερη «αθέατη» διάσταση των ελαιώνων της Λέσβου: αποτελούν όχι μόνο ένα αγροτικό τοπίο πολιτιστικής αξίας, αλλά και ένα φυσικό καταφύγιο για ένα από τα πιο χαρακτηριστικά θηλαστικά της Ανατολικής Μεσογείου.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2079-7737/14/12/1676
Αναφορά: Ζευγώλης Γιάννης Γ., Ευστράτιος Καμάτσος, Απόστολος Χριστόπουλος, Χριστίνα Βαλέτα, Ελένη Ρεκούτη, Χρήστος Ξαγοράρης, Γιώργος Π. Μητσαίνας, Πέτρος Λυμπεράκης, Διονύσιος Γιουλάτος, και Παναγιώτης Γ. Δημητρακόπουλος. 2025. “A Squirrel’s Guide to the Olive Galaxy: Tree-Level Determinants of Den-Site Selection in the Persian Squirrel into Traditional Mediterranean Olive Groves”
Βιολογία 14, αρ. 12: 1676. https://doi.org/10.3390/biology14121676
