Η ευλογιά αιγοπροβάτων σπάει το φράγμα της Πελοποννήσου – Νέα εστία ανησυχίας για την ελληνική κτηνοτροφία
Η ευλογιά αιγοπροβάτων επεκτείνεται στην Πελοπόννησο, προκαλώντας νέα ανησυχία για την πορεία μιας επιζωοτίας που συνεχίζεται στην Ελλάδα από το καλοκαίρι του 2024. Στα τέλη Μαΐου καταγράφηκαν τα πρώτα επιβεβαιωμένα κρούσματα στην Αρκαδία, σηματοδοτώντας την είσοδο της νόσου σε μια περιοχή που έως σήμερα παρέμενε εκτός της γεωγραφικής εξάπλωσης του νοσήματος.
Το πρώτο κρούσμα εντοπίστηκε σε κτηνοτροφική μονάδα κοντά στη Μεγαλόπολη. Οι κτηνιατρικές αρχές προχώρησαν άμεσα στη θανάτωση 106 ζώων και στη δημιουργία ζώνης επιτήρησης ακτίνας 20 χιλιομέτρων γύρω από την εστία. Λίγες ημέρες αργότερα ακολούθησαν τρεις ακόμη επιβεβαιωμένες εστίες. Η μία καταγράφηκε στη Γορτυνία Αρκαδίας, όπου εντοπίστηκαν οκτώ κρούσματα και ένας θάνατος σε κοπάδι 43 προβάτων. Η δεύτερη εμφανίστηκε στον Πύργο Ηλείας με πέντε κρούσματα σε εκμετάλλευση 101 ζώων. Η τρίτη καταγράφηκε στη Σιντική Σερρών, όπου σημειώθηκαν δέκα κρούσματα και πέντε θάνατοι σε κοπάδι 111 προβάτων.
Όλες οι εστίες επιβεβαιώθηκαν εργαστηριακά με μοριακές αναλύσεις qPCR από το Τμήμα Μοριακής Διάγνωσης του Κτηνιατρικού Κέντρου Αθηνών. Η εξάπλωση της νόσου στην Πελοπόννησο θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης αιγοπροβατοτροφικών εκμεταλλεύσεων στην περιοχή. Μέχρι πρόσφατα η Αρκαδία παρέμενε ανεπηρέαστη παρά την παρουσία κρουσμάτων σε γειτονικούς νομούς, όπως η Κορινθία, η Αχαΐα και η Ηλεία. Η εμφάνιση δεύτερης εστίας στη Γορτυνία σε σύντομο χρονικό διάστημα ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι ενδέχεται να έχει προηγηθεί αδιάγνωστη διασπορά του ιού. Από την έναρξη της επιζωοτίας τον Αύγουστο του 2024 έχουν καταγραφεί συνολικά 2.161 εστίες σε ολόκληρη τη χώρα. Οι εστίες ανήλθαν σε 318 το 2024, εκτινάχθηκαν στις 1.703 το 2025 και έφθασαν τις 140 μέχρι τις 10 Μαΐου 2026. Για τον περιορισμό της νόσου έχουν θανατωθεί περίπου 489.801 πρόβατα και αίγες.
Γενετικές αναλύσεις δείχνουν ότι τα στελέχη που κυκλοφορούν στην Ελλάδα από το 2024 ανήκουν στον κλάδο Α1 και διαφέρουν από εκείνα που συνδέθηκαν με τις ευρωπαϊκές εξάρσεις της περιόδου 2022-2023. Η γεωγραφική πορεία της επιζωοτίας ξεκίνησε από περιοχές κοντά στα ελληνοτουρκικά σύνορα στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και επεκτάθηκε σταδιακά προς τη δυτική Ελλάδα, ενώ καταγράφηκαν και μεταδόσεις σε μεγάλες αποστάσεις που συνδέονται με μετακινήσεις ζώων.
Η αντιμετώπιση της νόσου εξακολουθεί να βασίζεται αποκλειστικά στη θανάτωση μολυσμένων κοπαδιών και στους περιορισμούς μετακίνησης. Η Ελλάδα δεν έχει υιοθετήσει πρόγραμμα εμβολιασμού, καθώς εκτιμάται ότι μια τέτοια επιλογή θα μπορούσε να επηρεάσει το καθεστώς και τις εξαγωγές της φέτας, οι οποίες προσεγγίζουν το 1 δισ. ευρώ ετησίως. Μέχρι σήμερα έχουν καταβληθεί περίπου 31 εκατ. ευρώ σε αποζημιώσεις προς τους πληγέντες κτηνοτρόφους. Οι αρχές έχουν εντείνει τους ελέγχους σε ολόκληρη τη χώρα. Από τον Οκτώβριο του 2025 έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 73.000 επιθεωρήσεις για την εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας και των περιορισμών μετακίνησης, ενώ έχουν καταγραφεί 111 συλλήψεις για παραβάσεις της σχετικής νομοθεσίας.
Παράλληλα, τα στοιχεία επιτήρησης υποδεικνύουν ότι εξακολουθούν να υπάρχουν κενά στους ελέγχους εντός των ζωνών προστασίας και επιτήρησης. Κατά την περίοδο Απριλίου-Μαΐου 2026 σημαντικός αριθμός εκμεταλλεύσεων στις περιοχές αυτές δεν είχε ακόμη ελεγχθεί, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο να παραμένουν αδιάγνωστες μολύνσεις σε πρώιμο στάδιο. Την ίδια στιγμή, το τελικό audit report της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις επιζωοτίες της ευλογιάς αιγοπροβάτων και της πανώλης μικρών μηρυκαστικών καταγράφει σημαντικές αδυναμίες στη διαχείριση των κρουσμάτων στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2023-2025.
Οι ελεγκτές της DG SANTE εντόπισαν καθυστερήσεις στην αναγνώριση ύποπτων περιστατικών, ελλείψεις στη βιοασφάλεια των εκτροφών, προβλήματα στην ιχνηλασιμότητα των ζώων και ανεπαρκείς επιδημιολογικές διερευνήσεις. Η έκθεση αναφέρει επίσης ελλιπή καταγραφή μετακινήσεων, περιορισμένη τήρηση αρχείων επισκεπτών και οχημάτων στις μονάδες, καθώς και ελλείψεις προσωπικού που επηρέασαν την ταχύτητα των ελέγχων στις ζώνες προστασίας και επιτήρησης. Παράλληλα, η Επιτροπή διαπίστωσε περιορισμούς στην εργαστηριακή δυναμικότητα κατά περιόδους αυξημένης πίεσης.
Οι ελληνικές αρχές απέρριψαν μέρος των διαπιστώσεων, υποστηρίζοντας ότι οι εργαστηριακές διαγνώσεις πραγματοποιούνταν εντός 24 ωρών από την παραλαβή των δειγμάτων και ότι οι κτηνιατρικές υπηρεσίες λειτούργησαν αποτελεσματικά υπό ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες. Ωστόσο, η Κομισιόν διατήρησε τις βασικές επισημάνσεις της και απηύθυνε σειρά συστάσεων για ενίσχυση της βιοασφάλειας, βελτίωση της ιχνηλασιμότητας και αναβάθμιση των επιδημιολογικών ερευνών.
Οι κτηνιατρικές υπηρεσίες εκφράζουν ανησυχία για τους επόμενους μήνες, καθώς η θερινή περίοδος συνδέεται παραδοσιακά με αυξημένες μετακινήσεις αιγοπροβάτων. Αντίστοιχα φαινόμενα είχαν παρατηρηθεί και τα προηγούμενα δύο έτη, όταν η επιζωοτία παρουσίασε έντονη αναζωπύρωση κατά τους καλοκαιρινούς μήνες.
Η εμφάνιση των πρώτων κρουσμάτων στην Πελοπόννησο, σε συνδυασμό με την αύξηση του ρυθμού εντοπισμού νέων εστιών την άνοιξη του 2026, ενισχύει τις ανησυχίες για περαιτέρω εξάπλωση της νόσου κατά το διάστημα Ιουλίου-Σεπτεμβρίου. Μεταξύ των περιοχών που παραμένουν απαλλαγμένες από την ευλογιά αιγοπροβάτων συγκαταλέγονται η Αττική, τα περισσότερα νησιά του νοτίου Αιγαίου και μεγάλο μέρος της Κρήτης. Τυχόν εμφάνιση κρουσμάτων στις περιοχές αυτές θα είχε σημαντικές επιπτώσεις τόσο στην κτηνοτροφική παραγωγή όσο και στην οικονομία του κλάδου.
