Αυστηρότερες απαιτήσεις για την αξιολόγηση της ασφάλειας των χημικών ουσιών που μπορούν να αντικαταστήσουν τη δισφαινόλη Α (BPA) στις συσκευασίες τροφίμων καθορίζει η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA). Με επιστημονική οδηγία που δημοσιεύθηκε χθες 16 Οκτωβρίου 2026, η Αρχή ζητά πρόσθετα τοξικολογικά δεδομένα για άλλες δισφαινόλες και τα παράγωγά τους, ακόμη και όταν οι ποσότητες που μεταφέρονται στα τρόφιμα είναι ιδιαίτερα χαμηλές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση 2.650 συσκευασιών μελιού λόγω πιθανής επιμόλυνσης κατά την παραγωγή
Η νέα οδηγία συνδέεται με τον ευρωπαϊκό κανονισμό 2024/3190, ο οποίος απαγορεύει τη χρήση της BPA σε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα και προβλέπει ειδικές προϋποθέσεις για τη χρήση άλλων επικίνδυνων δισφαινολών. Ο κανονισμός τέθηκε σε ισχύ στις 19 Ιανουαρίου 2025. Η EFSA προσδιορίζει πλέον τα επιστημονικά στοιχεία που απαιτούνται για την αξιολόγηση αυτών των ουσιών πριν από την έγκριση συγκεκριμένων χρήσεών τους.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τις εναλλακτικές χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται αντί της BPA. Η EFSA προβλέπει αξιολόγηση και για δισφαινόλες που δεν έχουν ταξινομηθεί ως επικίνδυνες, ώστε να αποφεύγεται η αντικατάσταση μιας ουσίας από άλλη με ανεπαρκώς τεκμηριωμένη ασφάλεια. Ορισμένες δισφαινόλες έχουν ήδη ταξινομηθεί ως καρκινογόνες, μεταλλαξιογόνες, τοξικές για την αναπαραγωγή ή ως ενδοκρινικοί διαταράκτες, με βάση τις συγκεκριμένες ιδιότητές τους.
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη μετανάστευση χημικών ουσιών από τις συσκευασίες προς τα τρόφιμα. Η EFSA ζητά πρόσθετα επιστημονικά δεδομένα ακόμη και σε επίπεδα μετανάστευσης κάτω από 0,05 χιλιοστόγραμμα ανά κιλό τροφίμου. Η απαίτηση βασίζεται σε ευρήματα για πιθανές ανεπιθύμητες επιδράσεις χαμηλών δόσεων της BPA και δομικά συγγενών ενώσεων. Το συγκεκριμένο επίπεδο χρησιμοποιείται για τον καθορισμό απαιτήσεων αξιολόγησης και δεν αποτελεί γενικό όριο ασφαλούς έκθεσης.
Οι νέες απαιτήσεις επικεντρώνονται στις πιθανές επιδράσεις των δισφαινολών στο ανοσοποιητικό σύστημα, στην αναπαραγωγή, στην ανάπτυξη και στον μεταβολισμό. Περιλαμβάνουν μελέτες τοξικότητας, εργαστηριακές δοκιμές και υπολογιστικές μεθόδους για την εξέταση της συμπεριφοράς των ουσιών στον οργανισμό. Η EFSA θεωρεί απαραίτητη την αξιολόγηση περισσότερων παραμέτρων από εκείνες που καλύπτουν οι συνήθεις δοκιμές γονοτοξικότητας, λαμβάνοντας υπόψη τις διαθέσιμες επιστημονικές ενδείξεις για τις συγκεκριμένες χημικές ενώσεις.
Για τους καταναλωτές, το ζήτημα αφορά την ασφάλεια των υλικών που χρησιμοποιούνται για τη συσκευασία, τη διατήρηση και τη διάθεση τροφίμων. Οι δισφαινόλες έχουν χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή ορισμένων πλαστικών και προστατευτικών επιστρώσεων, όπως εκείνες που εφαρμόζονται στο εσωτερικό μεταλλικών συσκευασιών. Η πιθανή μεταφορά χημικών ουσιών από αυτά τα υλικά στο περιεχόμενό τους αποτελεί παράμετρο που εξετάζεται κατά την αξιολόγηση της έκθεσης μέσω της διατροφής.
Η δημοσίευση της EFSA δεν θεσπίζει νέα απαγόρευση δισφαινολών ούτε παρουσιάζει αποτελέσματα ελέγχων σε συγκεκριμένα προϊόντα της αγοράς. Καθορίζει τις επιστημονικές απαιτήσεις που πρέπει να καλύπτουν οι φάκελοι αξιολόγησης των ουσιών αυτών. Η ασφάλεια των εναλλακτικών της BPA εξετάζεται με βάση τις τοξικολογικές ιδιότητές τους, τα διαθέσιμα δεδομένα και την πιθανή έκθεση των καταναλωτών μέσω των τροφίμων, σύμφωνα με την επιστημονική οδηγία της Αρχής.
Πηγή: EFSA Journal, 16 Οκτωβρίου 2026, DOI: 10.2903/j.efsa.2026.10368.
