Λήγει σήμερα, Δευτέρα 20 Ιουλίου 2026, η κύρια μεταβατική περίοδος που είχε θεσπιστεί με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/3190 για τη χρήση της δισφαινόλης Α (Bisphenol A – BPA) σε υλικά και αντικείμενα που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με τρόφιμα. Από σήμερα, οι συσκευασίες τροφίμων που περιέχουν BPA και δεν συμμορφώνονται με τις νέες απαιτήσεις, δεν μπορούν πλέον να διατίθενται για πρώτη φορά στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκτός από τις ειδικές περιπτώσεις για τις οποίες προβλέπονται μεταβατικές εξαιρέσεις.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρέπει να πλένουμε το σκόρδο πριν το μαγειρέψουμε; Η οδηγία στα σούπερ μάρκετ που ξάφνιασε τους καταναλωτές
Η λήξη της δεκαοκτάμηνης μεταβατικής περιόδου δεν σημαίνει ότι όλα τα προϊόντα που έχουν συσκευαστεί ή κατασκευαστεί με χρήση BPA θα εξαφανιστούν άμεσα από την αγορά. Ο κανονισμός προβλέπει μεταβατικές διατάξεις για προϊόντα που είχαν ήδη διατεθεί νόμιμα στην αγορά πριν από την εκπνοή της προθεσμίας, καθώς και ειδικές εξαιρέσεις για ορισμένες κατηγορίες εφαρμογών.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3190 δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 31 Δεκεμβρίου 2024 και τέθηκε σε ισχύ στις 20 Ιανουαρίου 2025. Με τη νομοθεσία αυτή εισήχθη ένα νέο κανονιστικό πλαίσιο για τη χρήση της δισφαινόλης Α και άλλων επικίνδυνων δισφαινολών σε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, αντικαθιστώντας το προηγούμενο σύστημα περιορισμών.
Η δισφαινόλη Α χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες στην παραγωγή πολυκαρβονικών πλαστικών και εποξειδικών ρητινών, τα οποία εφαρμόζονται σε μεγάλο εύρος υλικών που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία τροφίμων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι εσωτερικές επιστρώσεις μεταλλικών κονσερβών, δοχεία αποθήκευσης, δεξαμενές, εξοπλισμός επεξεργασίας τροφίμων και άλλα αντικείμενα που έρχονται σε άμεση ή έμμεση επαφή με τρόφιμα.
Η δισφαινόλη Α έχει χαρακτηριστεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως ουσία με ιδιότητες ενδοκρινικού διαταράκτη, καθώς μπορεί να αλληλεπιδρά με το ορμονικό σύστημα του οργανισμού. Επιστημονικές αξιολογήσεις και πειραματικές μελέτες έχουν συνδέσει την έκθεση στη BPA με επιδράσεις στο ανοσοποιητικό σύστημα, στην αναπαραγωγική λειτουργία, στην ανάπτυξη και στον μεταβολισμό, ενώ εξετάζονται επίσης πιθανές επιπτώσεις στο νευρικό σύστημα. Τα τελευταία χρόνια, οι επιστημονικές εκτιμήσεις οδήγησαν στη σημαντική μείωση των αποδεκτών ορίων έκθεσης και στην υιοθέτηση αυστηρότερων περιορισμών για τη χρήση της ουσίας σε υλικά που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα.
Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής βασίστηκε στην επιστημονική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), η οποία το 2023 επανεκτίμησε τη δισφαινόλη Α και καθόρισε νέα ανεκτή ημερήσια πρόσληψη ύψους 0,2 νανογραμμαρίων ανά κιλό σωματικού βάρους ανά ημέρα, τιμή περίπου 20.000 φορές χαμηλότερη από εκείνη που ίσχυε προηγουμένως. Η EFSA κατέληξε ότι η διατροφική έκθεση του ευρωπαϊκού πληθυσμού υπερβαίνει το νέο επίπεδο αναφοράς για όλες τις ηλικιακές ομάδες.
Τα συμπεράσματα αυτά επιβεβαιώθηκαν και από ευρωπαϊκή μελέτη βιοπαρακολούθησης που δημοσιεύθηκε το 2023, στην οποία αναλύθηκαν δείγματα ούρων 2.756 ενηλίκων από 11 ευρωπαϊκές χώρες. Η δισφαινόλη Α ανιχνεύθηκε σε επίπεδα που υπερέβαιναν το νέο όριο αναφοράς της EFSA στο 71% έως 100% των συμμετεχόντων, ενώ οι ερευνητές κατέληξαν ότι η διατροφική έκθεση του πληθυσμού παραμένει ιδιαίτερα υψηλή, με τα κονσερβοποιημένα τρόφιμα να αποτελούν μία από τις σημαντικότερες πηγές έκθεσης.
Από τις 20 Ιουλίου 2026 οι επιχειρήσεις δεν μπορούν πλέον να διαθέτουν για πρώτη φορά στην αγορά τα περισσότερα υλικά και αντικείμενα που έχουν παρασκευαστεί με χρήση BPA και δεν συμμορφώνονται με τις νέες απαιτήσεις. Η απαγόρευση αφορά την πρώτη διάθεση στην αγορά των συγκεκριμένων προϊόντων και όχι την άμεση απόσυρση όλων των αντικειμένων που είχαν ήδη διατεθεί νόμιμα πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.
Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές ενδέχεται να συνεχίσουν να συναντούν στην αγορά τρόφιμα που έχουν συσκευαστεί σε υλικά τα οποία κατασκευάστηκαν και διατέθηκαν νόμιμα πριν από την εφαρμογή των νέων περιορισμών. Η παρουσία τέτοιων προϊόντων στα σημεία πώλησης κατά το επόμενο διάστημα δεν συνεπάγεται από μόνη της παραβίαση του νέου κανονισμού.
Το πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/3190 είναι σημαντικά ευρύτερο σε σχέση με τα προηγούμενα ευρωπαϊκά μέτρα για τη δισφαινόλη Α. Οι νέοι περιορισμοί καλύπτουν πλαστικά, βερνίκια και επιστρώσεις, κόλλες, μελάνια εκτύπωσης, ιοντοανταλλακτικές ρητίνες, καουτσούκ, σιλικόνες και άλλα υλικά που προορίζονται να έρθουν σε επαφή με τρόφιμα. Παράλληλα, οι διατάξεις επεκτείνονται και σε άλλες δισφαινόλες ή παράγωγά τους που έχουν ταξινομηθεί ως επικίνδυνα λόγω των τοξικολογικών ιδιοτήτων τους.
Ο κανονισμός προβλέπει περιορισμένο αριθμό εξαιρέσεων για ειδικές εφαρμογές όπου, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δεν υπάρχουν ακόμη κατάλληλες εναλλακτικές λύσεις. Για ορισμένες χρήσεις σε επαγγελματικό εξοπλισμό παραγωγής τροφίμων προβλέπονται μεγαλύτερες μεταβατικές περίοδοι, οι οποίες λήγουν στις 20 Ιανουαρίου 2028, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται στη νομοθεσία.
Οι αλλαγές επηρεάζουν ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής υλικών που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, από τους παραγωγούς πρώτων υλών και τους κατασκευαστές συσκευασιών έως τις επιχειρήσεις τροφίμων που χρησιμοποιούν τα συγκεκριμένα υλικά για την παραγωγή και συσκευασία των προϊόντων τους. Οι υπεύθυνοι επιχειρήσεων οφείλουν να διαθέτουν την απαραίτητη τεκμηρίωση που αποδεικνύει τη συμμόρφωση των υλικών με τις απαιτήσεις του νέου κανονισμού, συμπεριλαμβανομένων των δηλώσεων συμμόρφωσης όπου αυτές απαιτούνται.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Σαλμονέλωση στην Ελλάδα: 929 κρούσματα το 2025 – Τι αποκαλύπτουν τα στοιχεία του ΕΟΔΥ μετά το περιστατικό στη Λαμία
- Ποτήρια για νερό: Ποιο υλικό είναι πιο ασφαλές και τι πρέπει να προσέχουμε
- Νέος αναδυόμενος κίνδυνος στην Ευρώπη: Η EFSA προειδοποιεί για τοξίνη σε τρόφιμα με θνησιμότητα που μπορεί να ξεπεράσει το 60%
- Η εταιρεία καλλυντικών που βρέθηκε με μικρόβια στο νερό παραγωγής και σωρεία παραβάσεων – Η προειδοποιητική επιστολή των Αρχών
 2024/3190 για τη δισφαινόλη Α.){kind=link}