Ερευνητές αποδεικνύουν ότι η γονιδιακή επεξεργασία μπορεί να μειώσει έναν από τους πιο ανησυχητικούς χημικούς κινδύνους στη διατροφή μας
Κάθε φορά που ψήνουμε ψωμί, τηγανίζουμε πατάτες ή φτιάχνουμε μπισκότα, ο φούρνος και το τηγάνι πυροδοτούν μια χημική αντίδραση που παράγει ακρυλαμίδιο. Η ουσία αυτή, που σχηματίζεται όταν το αμινοξύ ασπαραγίνη αντιδρά με σάκχαρα σε υψηλές θερμοκρασίες, χαρακτηρίζεται από τη Διεθνή Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο ως «πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο» και αποτελεί πρόβλημα για τη βιομηχανία τροφίμων εδώ και δύο δεκαετίες. Τώρα, ερευνητές του Rothamsted Research στη Βρετανία παρουσιάζουν τα αποτελέσματα πέντε χρόνων αγρονομικών δοκιμών με ένα σιτάρι επεξεργασμένο με CRISPR, τα οποία δημοσιεύτηκαν στο Plant Biotechnology Journal, και τα ευρήματα είναι εντυπωσιακά.
Η προσέγγιση των ερευνητών ήταν να «απενεργοποιήσουν» το γονίδιο TaASN2, που ελέγχει την παραγωγή ασπαραγίνης στον κόκκο του σιταριού. Το αποτέλεσμα ήταν δραματική μείωση της ελεύθερης ασπαραγίνης, με ορισμένες επεξεργασμένες γραμμές να εμφανίζουν μείωση άνω του 90% σε σύγκριση με τις μη επεξεργασμένες ποικιλίες. Κρίσιμα, αυτή η μείωση μεταφράστηκε άμεσα σε χαμηλότερα επίπεδα ακρυλαμιδίου στα τελικά προϊόντα: ψωμί και μπισκότα φτιαγμένα από το επεξεργασμένο σιτάρι εμφάνισαν σημαντικά μειωμένα επίπεδα ακρυλαμιδίου, με ορισμένα δείγματα ψωμιού μετά από τοστοποίηση να πέφτουν κάτω από τα ανιχνεύσιμα όρια.
Η μελέτη έθεσε δίπλα-δίπλα το CRISPR-επεξεργασμένο σιτάρι και σιτάρι που είχε αναπτυχθεί με την παραδοσιακή μέθοδο TILLING, μια τεχνική χημικής μεταλλαξιογένεσης που χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες στην αναπαραγωγή φυτών. Η διαφορά ήταν αποκαλυπτική. Το TILLING-σιτάρι πέτυχε μείωση ασπαραγίνης κατά 50%, αλλά παρουσίασε απώλεια απόδοσης σχεδόν 25%, πιθανότατα λόγω τυχαίων μεταλλάξεων αλλού στο γονιδίωμα. Το CRISPR-σιτάρι, αντίθετα, πέτυχε μεγαλύτερη μείωση ασπαραγίνης χωρίς καμία εμφανή επίπτωση στην απόδοση της σοδειάς. Αυτή η σύγκριση αναδεικνύει ακριβώς το πλεονέκτημα της γονιδιακής επεξεργασίας έναντι των παραδοσιακών μεθόδων: στοχευμένη αλλαγή σε συγκεκριμένο γονίδιο, χωρίς παρενέργειες στο υπόλοιπο γονιδίωμα.
Παρά την αισιοδοξία που δικαιολογούν τα αποτελέσματα, η απόσταση ανάμεσα στο ερευνητικό εργαστήριο και το ράφι του σούπερ μάρκετ παραμένει σημαντική. Το ρυθμιστικό περιβάλλον για τα γονιδιακά επεξεργασμένα τρόφιμα διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα. Στην ΕΕ, τα προϊόντα γονιδιακής επεξεργασίας εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται με αυστηρά κριτήρια παρόμοια με εκείνα που ισχύουν για τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο μετά το Brexit το νομοθετικό πλαίσιο έχει κινηθεί προς μεγαλύτερη ευελιξία. Ακόμα και υπό ευνοϊκές ρυθμιστικές συνθήκες, θα απαιτηθούν πολλά επιπλέον χρόνια πριν μια τέτοια ποικιλία σιταριού φτάσει στην αγορά μέσα από τα κανάλια πιστοποίησης, αδειοδότησης και εμπορικής ανάπτυξης. Ωστόσο, η επιτυχής ολοκλήρωση δύο ετών αγρονομικών δοκιμών χωρίς απώλεια απόδοσης αποτελεί ένα ορόσημο που ενισχύει σημαντικά τις πιθανότητες να φτάσει αυτή η τεχνολογία κάποια στιγμή στην καθημερινή διατροφή.
