Τι θα γινόταν αν ένα πλαστικό μπουκάλι δεν κατέληγε ούτε στα σκουπίδια ούτε στην ανακύκλωση, αλλά μετατρεπόταν σε συστατικό ενός μπισκότου; Η ιδέα μοιάζει περισσότερο με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, όμως ερευνητές στις ΗΠΑ έχουν ήδη δημιουργήσει πρωτότυπα μπισκότα χρησιμοποιώντας άνθρακα που προέρχεται από πλαστικά και φυτικά απόβλητα. Η τεχνολογία αναπτύχθηκε αρχικά με στόχο την παραγωγή τροφίμων σε περιβάλλοντα όπου οι συμβατικές πρώτες ύλες είναι δύσκολο να μεταφερθούν, όπως οι μακρινές διαστημικές αποστολές, όμως οι δημιουργοί της βλέπουν πλέον εφαρμογές και στη Γη, ιδιαίτερα σε περιοχές με περιορισμένους πόρους ή προβλήματα επισιτιστικής ασφάλειας.
Το σύστημα ονομάζεται μBites και αναπτύσσεται από ερευνητική ομάδα του Southern Illinois University Carbondale, στο πλαίσιο προγράμματος που υποστηρίχθηκε από τη NASA. Η βασική ιδέα είναι απλή ως σύλληψη, αλλά ιδιαίτερα σύνθετη στην εφαρμογή. Αντί να αντιμετωπίζεται το πλαστικό ως ένα άχρηστο υλικό που πρέπει απλώς να απομακρυνθεί, οι επιστήμονες αξιοποιούν τον άνθρακα που περιέχει ως πρώτη ύλη. Το πλαστικό που χρησιμοποιείται είναι κυρίως πολυαιθυλενοτερεφθαλικό, γνωστό ως PET, το υλικό από το οποίο κατασκευάζονται πολλά μπουκάλια νερού και αναψυκτικών.
Η διαδικασία δεν σημαίνει ότι το πλαστικό αλέθεται και προστίθεται απευθείας στη ζύμη. Πρώτα, το PET και φυτικά υπολείμματα, όπως κοτσάνια και φύλλα καλαμποκιού, υποβάλλονται σε μια ειδική διαδικασία που ονομάζεται oxidative hydrothermal dissolution. Με τη χρήση νερού, οξυγόνου, υψηλής θερμοκρασίας και πίεσης, τα σύνθετα υλικά διασπώνται σε μικρότερα μόρια άνθρακα που μπορούν να αξιοποιηθούν από μικροοργανισμούς.
Στη συνέχεια αναλαμβάνουν δράση ειδικά τροποποιημένες ζύμες. Οι ερευνητές έχουν προγραμματίσει τους μικροοργανισμούς ώστε να χρησιμοποιούν αυτά τα μόρια ως πρώτη ύλη και να τα μετατρέπουν σε πρωτεΐνες, λιπίδια, οργανικά οξέα, βιταμίνες και αρωματικές ενώσεις. Με άλλα λόγια, το τελικό τρόφιμο δεν αποτελείται από κομμάτια πλαστικού, αλλά από νέα συστατικά που παράγονται βιολογικά από τον άνθρακα του πλαστικού και της βιομάζας.
Η προσέγγιση έχει ήδη περάσει από το θεωρητικό στάδιο. Η ερευνητική ομάδα είχε παρουσιάσει από το 2024 πρωτότυπα μπισκότα που παράγονταν μέσω της συγκεκριμένης διαδικασίας και στη συνέχεια μορφοποιούνταν με τρισδιάστατη εκτύπωση. Τότε, τα προϊόντα είχαν υποβληθεί σε αξιολόγηση ασφάλειας και θρεπτικών χαρακτηριστικών και σε δοκιμή αποδοχής, με μέση βαθμολογία 6,5 στα 9 στην κλίμακα γευστικής αποδοχής.
Η νέα παρουσίαση εστιάζει στην περαιτέρω εξέλιξη της τεχνολογίας. Οι επιστήμονες έχουν πλέον εργαστεί και πάνω στη βελτίωση της γεύσης και της θρεπτικής αξίας, προγραμματίζοντας διαφορετικά στελέχη ζύμης να παράγουν συστατικά που θα μπορούσαν να κάνουν το προϊόν πιο εύκολα αποδεκτό από τους καταναλωτές. Για παράδειγμα, μια τροποποιημένη ζύμη μπορεί να παράγει βανιλίνη από φυτική βιομάζα, ενώ άλλη μπορεί να μετατρέπει παράγωγα του PET σε β-καροτένιο, το οποίο μπορεί να μετατραπεί από τον οργανισμό σε βιταμίνη Α.
Ο αρχικός στόχος της τεχνολογίας εξηγεί γιατί το συγκεκριμένο ερευνητικό πρόγραμμα συνδέθηκε με τη NASA. Σε μια αποστολή προς τον Άρη, για παράδειγμα, δεν είναι πρακτικό να μεταφέρονται τεράστιες ποσότητες τροφίμων για ολόκληρη την αποστολή. Ένα σύστημα που μπορεί να μετατρέπει διαθέσιμα υλικά σε θρεπτικά συστατικά θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά την εξάρτηση από προμήθειες που μεταφέρονται από τη Γη. Η ίδια λογική μπορεί να εφαρμοστεί σε πολύ διαφορετικά περιβάλλοντα. Οι ερευνητές αναφέρουν ως πιθανούς χώρους χρήσης υποβρύχια, ζώνες φυσικών καταστροφών και άλλες περιοχές όπου η πρόσβαση σε τρόφιμα και πρώτες ύλες είναι περιορισμένη. Σε τέτοιες συνθήκες, η δυνατότητα αξιοποίησης τοπικών αποβλήτων ως πηγής άνθρακα θα μπορούσε να αποκτήσει μεγαλύτερη αξία από ό,τι σε ένα συμβατικό σύστημα τροφίμων.
Η τεχνολογία επιχειρεί να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα το πρόβλημα των πλαστικών αποβλήτων και την ανάγκη για νέες πηγές τροφής. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η παγκόσμια ζήτηση τροφίμων μπορεί να αυξηθεί κατά 35% έως 56% μέχρι το 2050, ενώ σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού ενδέχεται να αντιμετωπίζει κίνδυνο πείνας. Η ιδέα είναι επομένως να μετατραπεί ένα υλικό που σήμερα θεωρείται απόβλητο σε πηγή άνθρακα για την παραγωγή χρήσιμων συστατικών. Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι τα μπισκότα έχουν αξιολογηθεί ως ασφαλή στο πλαίσιο της μέχρι τώρα ανάπτυξης, όμως η πλήρης κανονιστική έγκριση και η ευρύτερη αξιολόγηση της ασφάλειας, της θρεπτικής αξίας και της αποδοχής από τους καταναλωτές είναι απαραίτητες. Η ομάδα ελπίζει ότι η τεχνολογία θα μπορούσε να είναι διαθέσιμη για ευρύτερη χρήση μέσα στα επόμενα χρόνια.
Η έρευνα παρουσιάζεται στη φθινοπωρινή συνάντηση της American Chemical Society το 2026 και αποτελεί συνέχεια της ανάπτυξης του συστήματος μBites στο πλαίσιο του NASA Deep Space Food Challenge.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Συνελήφθη γνωστός TikToker για υπόθεση διακίνησης ναρκωτικών μέσω γλυκών
- Η συχνή χρήση αυτού του φαρμάκου μπορεί να συνδέεται με αναιμία και οστεοπόρωση
- Frozen yogurt ή παγωτό; Ποιο επηρεάζει λιγότερο το σάκχαρο
- Φιστίκι: Γιατί οι εταιρείες τροφίμων το βάζουν πλέον παντού
- Το «θαυματουργό» έλαιο που μείωσε την αρτηριακή πίεση μέσα σε μόλις 20 ημέρες
