Ο ΠΟΥ υποστηρίζει ότι το αλκοόλ πωλείται πολύ φθηνά στην Ευρώπη “Για να το αγνοήσουμε”
Την αύξηση των φόρων στο αλκοόλ, στην Ευρώπη προτείνει σε νέα δημοσίευση του ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Όπως εξηγεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, το αλκοόλ είναι πιο προσιτό σήμερα από ό,τι ήταν πριν από 2 δεκαετίες και οι άνθρωποι πληρώνουν το τίμημα με την υγεία τους. Η Ευρωπαϊκή Περιφέρεια του ΠΟΥ συνεχίζει να αναφέρει την υψηλότερη κατανάλωση αλκοόλ κατά κεφαλήν στον κόσμο, με καταστροφικές συνέπειες για τη δημόσια υγεία. Από καρκίνους και ηπατικές παθήσεις έως τραυματισμούς από τροχαία ατυχήματα και πρόωρους θανάτους, το αλκοόλ συμβάλλει σημαντικά στο νοσογόνο φορτίο της Περιφέρειας. Ωστόσο, Ο ΠΟΥ αναδεικνύει το όπλο που έχουν στη διάθεση τους οι κυβερνήσεις για να καταπολεμήσουν το φαινόμενο και δεν είναι άλλο από τη υψηλή φορολογία.
Η πρόταση αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις από τον κλάδο, που κάνει λόγο για υπεραπλούστευση στην εκτίμηση του Οργανισμού καθώς ενώ η κατανάλωση αλκοόλ μειώνεται, ειδικά μεταξύ των νεότερων γενεών, οι θάνατοι που σχετίζονται με το αλκοόλ έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά. Αυτό το παράδοξο θα πρέπει να κάνει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να σκεφτούν -τονίζει το The Drink Business-, ότι η τιμή δεν είναι ο κύριος μοχλός που πρέπει να χρησιμοποιούμε. Αντίθετα, η κρίση έγκειται στην ανεπεξέργαστη εξάρτηση, στην κακή πρόσβαση στην περίθαλψη και στην εδραιωμένη στέρηση. Στη Σκωτία, μια πρόσφατη αξιολόγηση του προγράμματος MUP διαπίστωσε ότι όσοι είχαν εξάρτηση από το αλκοόλ συνέχισαν να πίνουν, αλλά ξόδεψαν περισσότερα για αλκοόλ, οδηγώντας σε μεγαλύτερες οικονομικές δυσκολίες. Το συμπέρασμα; Οι προβληματικοί πότες δεν συμπεριφέρονται όπως προβλέπουν οι οικονομολόγοι. Επιπλέον το κρασί, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, είναι κάτι περισσότερο από αλκοόλ. Είναι κληρονομιά, ταυτότητα και συντροφικότητα σε ένα ποτήρι. Το κρασί σπάνια είναι το ποτό επιλογής για όσους έχουν πρόβλημα με το αλκοόλ, κι όμως, αποτελεί στόχο δυσανάλογου ελέγχου.
Το πρόβλημα: αυξανόμενη προσιτότητα και αργή αντίδραση πολιτικής
Η νέα έκθεση του ΠΟΥ/Ευρώπης σκιαγραφεί τα σημαντικά κενά στην τρέχουσα πολιτική φορολογίας αλκοόλ. Από το 2022, μόνο 29 από τα 53 κράτη μέλη επέβαλαν οποιαδήποτε μορφή ειδικού φόρου κατανάλωσης στο κρασί, αφήνοντας ένα σημαντικό μέρος της κατανάλωσης αλκοόλ αφορολόγητο. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) για τον ειδικό φόρο κατανάλωσης αλκοόλ, η οποία ενημερώθηκε τελευταία φορά το 1992, η οποία εξακολουθεί να επιτρέπει ελάχιστο μηδενικό φόρο στο κρασί. Ενώ οι περισσότερες χώρες της περιοχής επιβάλλουν ειδικούς φόρους κατανάλωσης με βάση την περιεκτικότητα σε αλκοόλ στην μπύρα και τα οινοπνευματώδη ποτά (63% και 90% αντίστοιχα), μόνο 2 χώρες το κάνουν αυτό για το κρασί. Συνολικά, οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης συμβάλλουν κατά μέσο όρο στο 37% της τιμής των οινοπνευματωδών ποτών, 16% στην μπύρα και μόλις 14% στο κρασί – ποσοστά που μειώνονται ακόμη περισσότερο στην ΕΕ, όπου οι φόροι στο κρασί είναι κατά μέσο όρο μόλις 4%.
Οι πολιτικές χαμηλής φορολογίας καθιστούν το αλκοόλ σημαντικά πιο προσιτό με την πάροδο του χρόνου, ειδικά σε χώρες με υψηλότερο εισόδημα. Η έκθεση δείχνει ότι οι άνθρωποι στις χώρες της ΕΕ μπορούν πλέον να αγοράσουν 46% περισσότερη μπύρα, 76% περισσότερο κρασί και 37% περισσότερα οινοπνευματώδη ποτά με το εισόδημά τους από τον περιφερειακό μέσο όρο. Το κρασί παραμένει η φθηνότερη μορφή αλκοόλ, με κόστος μόλις 1,13 δολάρια ΗΠΑ ανά 10 γραμμάρια καθαρής αλκοόλης – και ακόμη λιγότερο στην ΕΕ, στα 0,77 δολάρια ΗΠΑ.
Γιατί να φορολογηθεί το αλκοόλ; Μια στιγμή οικονομικού αλφαβητισμού;
Η εργαλειοθήκη του ΠΟΥ βοηθά στην απομυθοποίηση της οικονομικής λογικής πίσω από τη φορολογία του αλκοόλ.
- Η οικονομική προσιτότητα είναι ένα βασικό μέτρο – εάν η αγορά αλκοόλ γίνει πιο προσιτή λόγω υψηλότερων εισοδημάτων, η κατανάλωση αλκοόλ είναι πιθανό να αυξηθεί και οι βλάβες θα ακολουθήσουν.
- Οι γενικοί φόροι, όπως ο φόρος προστιθέμενης αξίας, εφαρμόζονται συνήθως ομοιόμορφα σε ένα ευρύ φάσμα αγαθών και υπηρεσιών. Παρόλο που αυτοί οι φόροι μπορούν να αυξήσουν το συνολικό κόστος του αλκοόλ, δεν αποθαρρύνουν σημαντικά την κατανάλωση αλκοόλ, καθώς δεν επηρεάζουν τις τιμές του αλκοόλ σε σχέση με άλλα αγαθά και υπηρεσίες. Ο κύριος σκοπός τους δεν είναι να επηρεάσουν τη συμπεριφορά των καταναλωτών, αλλά μάλλον να χρηματοδοτήσουν τις δημόσιες υπηρεσίες.
- Οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης επιβάλλονται στην παραγωγή, τη διανομή ή τις πωλήσεις συγκεκριμένων προϊόντων, όπως ο καπνός ή τα αλκοολούχα ποτά, που είναι επιβλαβή για τα άτομα και την ευρύτερη κοινωνία, και μπορούν να καθοριστούν για να αντισταθμίσουν αυτές τις συνέπειες. Αυτοί μπορεί να είναι συγκεκριμένοι (βάσει της περιεκτικότητας σε αιθανόλη ή του συνολικού όγκου του ποτού) ή κατ’ αξίαν (βάσει της τιμής του ποτού), και αμφότεροι μπορούν να προσαρμοστούν με την πάροδο του χρόνου. Οι ειδικοί φόροι κατανάλωσης που βασίζονται στην περιεκτικότητα σε αλκοόλ θεωρούνται το πιο οικονομικά αποδοτικό κυβερνητικό εργαλείο για τα αποτελέσματα της δημόσιας υγείας.
- Εκτός από τη φορολογία, η ελάχιστη τιμολόγηση μπορεί να διασφαλίσει ότι το φθηνότερο και ισχυρότερο αλκοόλ δεν πωλείται σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές.
Οι χαμηλές τιμές σημαίνουν υψηλότερη κατανάλωση, ιδίως μεταξύ των νέων και των βαρέων ποτών, ωστόσο πολλές κυβερνήσεις διστάζουν να αναλάβουν δράση, ανησυχώντας για την έλλειψη δημόσιας υποστήριξης ή για πιθανές αυξήσεις στην κατανάλωση αλκοόλ χωρίς καταγραφή. Ωστόσο, η έκθεση του ΠΟΥ/Ευρώπης δεν διαπιστώνει άμεση σύνδεση μεταξύ των υψηλότερων φόρων και της κατανάλωσης αλκοόλ χωρίς καταγραφή. Με κατάλληλες διασφαλίσεις, όπως η βελτιωμένη παρακολούθηση και τα σύγχρονα συστήματα παρακολούθησης, οι χώρες μπορούν να αποτρέψουν τις παράνομες αγορές, αποκομίζοντας παράλληλα τα οφέλη των υψηλότερων φόρων.
Είναι σημαντικό ότι η φορολογία του αλκοόλ δεν αφορά μόνο την υγεία – αφορά τα έσοδα και την επανεπένδυση. Επειδή η ζήτηση αλκοόλ είναι σχετικά ανελαστική, η αύξηση των φόρων συνήθως αυξάνει τα κρατικά έσοδα, ακόμη και όταν η κατανάλωση μειώνεται. Αυτά τα κεφάλαια μπορούν να διατεθούν για προγράμματα υγείας ή κοινωνικές υπηρεσίες, μεγιστοποιώντας την απόδοση της επένδυσης. Το νέο κιτ εργαλείων του ΠΟΥ προσφέρει απλές οδηγίες για το πώς να το κάνετε αυτό, χρησιμοποιώντας παραδείγματα από χώρες που έχουν εισαγάγει ή αυξήσει με επιτυχία τους φόρους στο αλκοόλ.
Χώρες που ηγούνται – και τα μαθήματα που προσφέρουν
Οι μελέτες περιπτώσεων στην έκθεση δείχνουν τι είναι εφικτό. Στη Γεωργία, τη Γερμανία και την Πορτογαλία, 2 προσομοιωμένα σενάρια φορολογίας – το ένα με αύξηση 10% στις τιμές λιανικής και το άλλο με αύξηση 10 ποσοστιαίων μονάδων στο μερίδιο των φόρων – οδήγησαν σε μειώσεις της εθνικής κατανάλωσης κατά 4,0-8,5% και σε μειώσεις θνησιμότητας έως και 2,5% . Αυτά τα κέρδη δεν λαμβάνουν υπόψη καν τις μακροπρόθεσμες μειώσεις των καρκίνων και άλλων χρόνιων παθήσεων που αποδίδονται στο αλκοόλ.
Οι σκανδιναβικές χώρες (Φινλανδία, Ισλανδία, Νορβηγία, Σουηδία και Νήσοι Φερόε) παρέχουν επίσης ισχυρά παραδείγματα από την πραγματική ζωή, με τα κρατικά μονοπώλια αλκοόλ που ρυθμίζουν τόσο τις τιμές όσο και την πρόσβαση. Αυτά τα συστήματα έχουν συμβάλει στη διατήρηση υψηλότερων τιμών και στη μείωση της ζημίας. Ένα άλλο εξαιρετικό παράδειγμα είναι η Λιθουανία, όπου μετά από μια σημαντική αύξηση των ειδικών φόρων κατανάλωσης αλκοόλ το 2017, η καταγεγραμμένη κατά κεφαλήν κατανάλωση αλκοόλ μειώθηκε κατά 7% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, ενώ τα έσοδα από τη φορολογία των ειδικών φόρων κατανάλωσης αλκοόλ αυξήθηκαν κατά 27%.
Ώρα για δράση
Η φορολογία του αλκοόλ είναι μια από τις καλύτερες επιλογές του ΠΟΥ για την πρόληψη των μη μεταδοτικών ασθενειών (NCD), αλλά είναι επίσης μια από τις λιγότερο αξιοποιήσιμες. Ακόμη και οι μέτριες αυξήσεις φόρων μπορούν να μειώσουν την κατανάλωση και να σώσουν ζωές, ενισχύοντας παράλληλα τους δημόσιους προϋπολογισμούς. Ωστόσο, παρά τα στοιχεία και τις διεθνείς δεσμεύσεις, συμπεριλαμβανομένου του Παγκόσμιου Σχεδίου Δράσης του ΠΟΥ για το Αλκοόλ 2022–2030 και του Σχεδίου της Ευρώπης για την Καταπολέμηση του Καρκίνου, η αλλαγή πολιτικής ήταν αργή. Η ξεπερασμένη οδηγία της ΕΕ παραμένει αμεταρρύθμιστη.
«Ξέρουμε τι λειτουργεί. Η φορολογία του αλκοόλ βρίσκεται στη λίστα του ΠΟΥ/Ευρώπης με τις γρήγορες αγορές – πολιτικές υψηλού αντίκτυπου που είναι οικονομικές στην εφαρμογή και αποφέρουν αποτελέσματα εντός 5 ετών. Η φορολογία του αλκοόλ είναι ένας μοναδικός μοχλός πολιτικής που μειώνει τη βλάβη, αυξάνει τα έσοδα και προωθεί την ισότητα στην υγεία», δήλωσε η Δρ. Carina Ferreira-Borges, Περιφερειακή Σύμβουλος για το Αλκοόλ, τα Παράνομα Ναρκωτικά και την Υγεία των Φυλακών στον ΠΟΥ/Ευρώπη. «Με αυτά τα νέα εργαλεία, οι χώρες μπορούν να δράσουν αποφασιστικά και να προστατεύσουν τις μελλοντικές γενιές από τη βλάβη».
Καθώς η Ευρώπη παλεύει με το αυξανόμενο κόστος υγειονομικής περίθαλψης και το αυξανόμενο βάρος των μη μεταδοτικών ασθενειών, η φορολογία του αλκοόλ προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία: μια πολιτική που αποδίδει τον εαυτό της, σώζοντας παράλληλα ζωές. Ενόψει της 4ης Συνάντησης Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών για την πρόληψη και τον έλεγχο των μη μεταδοτικών ασθενειών το 2025, ο ΠΟΥ/Η Ευρώπη και τα κράτη μέλη του πρέπει να αξιοποιήσουν κάθε εβδομάδα για να επιτύχουν τους διεθνώς συμφωνημένους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης που σχετίζονται με τις μη μεταδοτικές ασθένειες, σώζοντας ζωές. Τα εργαλεία είναι διαθέσιμα – αυτό που χρειάζεται είναι η πολιτική βούληση για τη χρήση τους.
