Μια χημική ουσία που χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες στο στεγνό καθάρισμα και σε ορισμένα προϊόντα καθημερινής χρήσης μπορεί να αποτελεί έναν μέχρι σήμερα υποτιμημένο παράγοντα κινδύνου για το ήπαρ. Ενήλικες με ανιχνεύσιμα επίπεδα τετραχλωροαιθυλενίου στο αίμα είχαν περίπου τριπλάσιες πιθανότητες να παρουσιάζουν σημαντική ηπατική ίνωση, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Liver International. Η σχέση παρέμεινε μετά την προσαρμογή για δημογραφικούς και κλινικούς παράγοντες, ενώ οι ερευνητές εντόπισαν και ένδειξη ότι όσο αυξάνονταν τα επίπεδα της ουσίας στο αίμα τόσο αυξανόταν και ο κίνδυνος.
Η τετραχλωροαιθυλένη, γνωστή και ως τετραχλωροαιθυλένιο ή PCE, είναι πτητική οργανική ένωση που χρησιμοποιείται κυρίως ως διαλύτης. Η αποτελεσματικότητά της στη διάλυση λιπών και ρύπων την έκανε ιδιαίτερα χρήσιμη στο στεγνό καθάρισμα, ενώ μπορεί να υπάρχει και σε ορισμένα προϊόντα όπως κόλλες για χειροτεχνίες, καθαριστικά λεκέδων και προϊόντα γυαλίσματος ανοξείδωτων επιφανειών. Η έκθεση μπορεί να συμβεί κυρίως μέσω της εισπνοής, ενώ η ουσία μπορεί επίσης να περάσει στο έδαφος και να μολύνει υπόγεια ύδατα.
Τι έδειξε η μελέτη
Οι ερευνητές από την Ιατρική Σχολή Keck του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας ανέλυσαν δεδομένα από την αμερικανική Εθνική Έρευνα Υγείας και Διατροφής για την περίοδο 2017 έως 2020. Η ανάλυση περιλάμβανε 1.614 ενήλικες ηλικίας 20 ετών και άνω, από τους οποίους 116 είχαν ανιχνεύσιμη ποσότητα PCE στο αίμα. Μετά τη στάθμιση των δεδομένων, αυτό αντιστοιχούσε περίπου στο 7,4% του αμερικανικού ενήλικου πληθυσμού που εκπροσωπούσε το δείγμα. Η σημαντική ηπατική ίνωση αξιολογήθηκε με μέτρηση της ακαμψίας του ήπατος μέσω ειδικής μη επεμβατικής εξέτασης. Η παρουσία ανιχνεύσιμου PCE συνδέθηκε με προσαρμοσμένο λόγο πιθανοτήτων 3,17, με διάστημα εμπιστοσύνης 95% από 1,23 έως 8,20. Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν το εύρημα που αφορούσε τη συγκέντρωση της ουσίας. Για κάθε αύξηση κατά 1 νανογραμμάριο ανά χιλιοστόλιτρο στη συγκέντρωση PCE στο αίμα, ο λόγος πιθανοτήτων για σημαντική ηπατική ίνωση έφτανε το 5,13. Οι ερευνητές πραγματοποίησαν επίσης ανάλυση αρνητικού ελέγχου, χρησιμοποιώντας διαφορετικό βιοδείκτη έκθεσης σε μείγμα πτητικών οργανικών ενώσεων. Το αποτέλεσμα ενίσχυσε την εκτίμηση ότι η παρατηρούμενη σχέση δεν εξηγείται απλώς από την έκθεση σε οποιαδήποτε χημική ουσία του ίδιου τύπου. Παράλληλα, το μοντέλο έδειξε ότι η σχέση PCE και ηπατικής ίνωσης παρέμενε αφού συνυπολογίστηκαν παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, η εκπαίδευση και άλλες δημογραφικές και κλινικές μεταβλητές.
Τι σημαίνει για το ήπαρ
Η ηπατική ίνωση είναι η συσσώρευση ουλώδους ιστού στο ήπαρ ύστερα από επαναλαμβανόμενη ή χρόνια βλάβη. Όταν εξελιχθεί σε σοβαρό στάδιο, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη λειτουργία του οργάνου και να συμβάλει στην ανάπτυξη κίρρωσης, ηπατικής ανεπάρκειας και καρκίνου του ήπατος. Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι το PCE προκαλεί από μόνο του αυτές τις καταστάσεις, αλλά προσθέτει ένα σημαντικό στοιχείο στις ενδείξεις ότι περιβαλλοντικές χημικές ουσίες μπορεί να συμμετέχουν στην εμφάνιση ηπατικής νόσου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η κατανάλωση αλκοόλ και η λιπώδης διήθηση του ήπατος που σχετίζεται με την παχυσαρκία και άλλες μεταβολικές διαταραχές δεν φάνηκαν να εξηγούν τη σχέση που παρατηρήθηκε στους ανθρώπους με ανιχνεύσιμο PCE. Αυτό δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη χημική ουσία ευθύνεται για ανεξήγητες περιπτώσεις ηπατικής νόσου, αλλά δημιουργεί ένα ερευνητικό ερώτημα για ασθενείς που εμφανίζουν ηπατική βλάβη χωρίς τους συνηθέστερους παράγοντες κινδύνου. Η έκθεση μπορεί να είναι διαφορετική ανάλογα με τις συνθήκες. Τα ρούχα που έχουν υποβληθεί σε στεγνό καθάρισμα μπορούν να απελευθερώνουν μικρές ποσότητες PCE στον αέρα, ενώ εργαζόμενοι σε εγκαταστάσεις στεγνού καθαρισμού μπορεί να έχουν μεγαλύτερη και πιο παρατεταμένη επαγγελματική έκθεση. Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης υψηλότερη πιθανότητα ανιχνεύσιμης έκθεσης σε άτομα με υψηλότερο εισόδημα, κάτι που απέδωσαν ως πιθανή ένδειξη συχνότερης χρήσης υπηρεσιών στεγνού καθαρισμού, χωρίς όμως να αποκλείεται η επαγγελματική έκθεση.
Το τετραχλωροαιθυλένιο δεν αποτελεί νέα ανησυχία για τη δημόσια υγεία. Η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο το έχει ταξινομήσει ως πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο, ενώ προηγούμενες έρευνες έχουν εξετάσει τη σχέση της έκθεσης με διάφορες μορφές καρκίνου. Στις ΗΠΑ, η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος έχει ξεκινήσει σταδιακή κατάργηση της χρήσης του PCE στο στεγνό καθάρισμα, με ορίζοντα δεκαετίας, ενώ έχουν επιβληθεί περιορισμοί και σε άλλες χρήσεις.
Οι συγγραφείς της μελέτης υπογραμμίζουν ότι χρειάζονται προοπτικές μελέτες για να επιβεβαιωθεί εάν η έκθεση στο PCE αποτελεί πραγματικό αιτιολογικό παράγοντα ηπατικής ίνωσης. Η σημερινή μελέτη είναι συγχρονική και επομένως μπορεί να εντοπίσει ισχυρή συσχέτιση, όχι να αποδείξει ότι η χημική ουσία προκάλεσε τη βλάβη στο ήπαρ. Το εύρημα, ωστόσο, προσθέτει την έκθεση σε περιβαλλοντικούς ρύπους σε ένα πεδίο όπου μέχρι σήμερα η συζήτηση για την ηπατική νόσο επικεντρώνεται κυρίως στο αλκοόλ, την παχυσαρκία, τον διαβήτη, τη δυσλιπιδαιμία και τις ιογενείς ηπατίτιδες.
