Η EFSA δεν βρήκε επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν αιτιώδη σχέση μεταξύ συμπληρωμάτων
Με τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2026/1118 της 26ης Μαΐου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αρνήθηκε επίσημα την έγκριση ισχυρισμού υγείας που συνδέει τη χρήση κρεατίνης σε τρόφιμα και συμπληρώματα με τη βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας. Η αίτηση είχε υποβληθεί από την εταιρεία Alzchem Trostberg GmbH μέσω της αρμόδιας αρχής της Αυστρίας στο πλαίσιο του Κανονισμού (ΕΚ) 1924/2006, και ο ισχυρισμός που ζητήθηκε να εγκριθεί ήταν ότι «η συμπληρωματική χορήγηση κρεατίνης έχει αποδειχθεί ότι επηρεάζει θετικά συγκεκριμένα γνωστικά πεδία όπως η μνήμη, η προσοχή, ο έλεγχος αναστολής και ορισμένες εκτελεστικές λειτουργίες».
Η απόφαση αυτή ήταν αναμενόμενη, καθώς η EFSA είχε εκδώσει αρνητική επιστημονική γνωμοδότηση τον Νοέμβριο 2024, και οι κανονισμοί που απορρέουν από αρνητικές γνωμοδοτήσεις της EFSA ακολουθούν τυπικά διαδικασία έγκρισης περίπου δύο τετραμήνων μετά τη γνωμοδότηση, κάτι που συνέβη ακριβώς σε αυτή την περίπτωση.
Τι εξέτασε η EFSA και γιατί απέρριψε τον ισχυρισμό
Η Επιτροπή Διατροφής, Νέων Τροφίμων και Αλλεργιογόνων (NDA) της EFSA εξέτασε 21 κλινικές μελέτες παρέμβασης για κρεατίνη και γνωστική λειτουργία, καθώς και πρόσθετη βιβλιογραφία. Τα συμπεράσματα ήταν σαφή για δύο λόγους. Πρώτον, οι οξείες επιδράσεις κρεατίνης στην εργαζόμενη μνήμη παρατηρήθηκαν μόνο σε δόσεις 20 γρ. ημερησίως για σύντομα χρονικά διαστήματα, και όχι σε χαμηλότερες δόσεις ούτε με συνεχή χορήγηση 5 γρ. ημερησίως για έξι εβδομάδες. Δεύτερον, ο αιτών πρότεινε ότι η κρεατίνη μπορεί να επάγει αλλαγές στην οξυγόνωση αιμοσφαιρίνης στον εγκέφαλο, αλλά η EFSA κατέληξε ότι «τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ασθενή και έμμεσα». Συνολικά, η Επιτροπή αδυνατούσε να διαπιστώσει αιτιώδη σχέση μεταξύ συμπληρωμάτων κρεατίνης και βελτίωσης γνωστικών παραμέτρων όπως μνήμη, λεκτική ευχέρεια, προσοχή, εγρήγορση, ταχύτητα επεξεργασίας, εκτελεστική λειτουργία και ρευστή νοημοσύνη.
Το ευρύτερο επιστημονικό πλαίσιο
Η απόφαση αυτή αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα αντίθεση μεταξύ επιστημονικής αυστηρότητας και εμπορικής αφήγησης. Η κρεατίνη είναι από τα πιο μελετημένα και ασφαλή αθλητικά συμπληρώματα, με ισχυρή τεκμηρίωση για βελτίωση της μυϊκής ισχύος και της αθλητικής απόδοσης. Η EFSA μάλιστα είχε εγκρίνει το 2016 ισχυρισμό για κρεατίνη σε συνδυασμό με προπόνηση αντίστασης για βελτίωση της μυϊκής δύναμης σε ενήλικες άνω των 55 ετών. Τα τελευταία χρόνια όμως η βιομηχανία συμπληρωμάτων έχει στραφεί με εμπορικό ενθουσιασμό προς τις γνωστικές επιδράσεις της κρεατίνης, εκμεταλλευόμενη ορισμένες υποσχόμενες αλλά ανεπαρκώς τεκμηριωμένες μελέτες. Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2023 που δημοσιεύτηκε στο Nutrition Reviews, η οποία συγκέντρωσε δεδομένα από οκτώ τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, έδειξε κάποια θετικά αποτελέσματα σε γνωστικές παραμέτρους, αλλά η EFSA έκρινε ότι αυτά δεν πληρούν τις αυστηρές απαιτήσεις για έγκριση ισχυρισμού. Άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Journal of Nutrition το 2025 επισήμανε τον «αυξανόμενο χάσμα μεταξύ αφηγήσεων marketing και επιστημονικής αυστηρότητας» στον λόγο γύρω από κρεατίνη και υγεία του εγκεφάλου, τονίζοντας ότι «αντί να απορρίπτουμε το δυνητικό της, πρέπει να απαιτούμε μεγαλύτερη κριτική αξιολόγηση και διαφάνεια».
Τι σημαίνει αυτό για εταιρείες και καταναλωτές
Στην πράξη, η απόφαση αυτή σημαίνει ότι κανένα προϊόν που πωλείται στην ΕΕ δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι η κρεατίνη βελτιώνει τη γνωστική λειτουργία, τη μνήμη ή την προσοχή. Εταιρείες συμπληρωμάτων που χρησιμοποιούν τέτοιους ισχυρισμούς στις ετικέτες ή στο μάρκετινγκ τους υποχρεούνται να τους αποσύρουν για να συμμορφωθούν με τον νέο κανονισμό. Για τους καταναλωτές, η απόφαση δεν σημαίνει ότι η κρεατίνη είναι επικίνδυνη ή αναποτελεσματική για τους σκοπούς για τους οποίους έχει εγκριθεί, αλλά ότι τα στοιχεία για τις γνωστικές επιδράσεις δεν έχουν ακόμα φτάσει στο επίπεδο που απαιτεί ο ευρωπαϊκός ρυθμιστικός πλαίσιο.
