Oι εκκεντρικές πεποιθήσεις των μεγάλων επιστημόνων
Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο φυσικός που άλλαξε για πάντα την κατανόησή μας για τον χώρο, τον χρόνο και το φως, είχε δηλώσει κάποτε: «Η υπερβολική εκτίμηση που απολαμβάνει το έργο της ζωής μου με κάνει να νιώθω πολύ άβολα. Νιώθω υποχρεωμένος να θεωρώ τον εαυτό μου έναν ακούσιο απατεώνα». Παρά τα τεράστια επιτεύγματά του, φαίνεται πως ο Αϊνστάιν βίωνε αυτό που σήμερα αποκαλούμε «σύνδρομο του απατεώνα», την αίσθηση ότι η επιτυχία σου είναι αποτέλεσμα τύχης ή εξαπάτησης, ενώ όλοι οι άλλοι την αξίζουν πραγματικά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΕΕ: Ανοιχτή διαβούλευση για τη λεγκοσφαιρίνη σόγιας από γενετικά τροποποιημένο μικροοργανισμό
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κάνει ζημιά ο καφές στο συκώτι; Τι επιβεβαιώνουν πολλές μελέτες
Αν όμως ο Αϊνστάιν ένιωθε μικρότερος απ’ όσο ήταν, αρκετοί άλλοι νομπελίστες φάνηκε να ένιωσαν το αντίθετο. Υπάρχει ένας όρος που περιγράφει το φαινόμενο κατά το οποίο βραβευμένοι επιστήμονες υιοθετούν εκκεντρικές ή αντιεπιστημονικές ιδέες μετά τη διάκρισή τους: Η «νόσος Νόμπελ» ή, όπως την αποκαλούν μερικοί, «Νομπελίτιδα».
Πίσω από αυτόν τον ειρωνικό χαρακτηρισμό κρύβονται πραγματικές περιπτώσεις μεγάλων μυαλών που, απομακρυνόμενοι από το πεδίο της ειδικότητάς τους, υιοθέτησαν ψευδοεπιστημονικές πεποιθήσεις. Στο βιβλίο Critical Thinking in Psychology, οι ερευνητές συγκέντρωσαν ενδεικτικά παραδείγματα βραβευμένων που παρασύρθηκαν σε θεωρίες για τον πνευματισμό, την εξωαισθητηριακή αντίληψη ή ακόμη και σε εντελώς φανταστικές εμπειρίες.
Ο Pierre Curie, τιμημένος με το Νόμπελ Φυσικής για την ανακάλυψη του ραδίου και του πολωνίου, συμμετείχε ενεργά σε πνευματιστικές συνεδρίες, πιστεύοντας ότι τα παραφυσικά φαινόμενα ίσως συνδέονται με τον μαγνητισμό. Ο Joseph Thomson, ο άνθρωπος που ανακάλυψε το ηλεκτρόνιο, αφιέρωσε δεκαετίες στη μελέτη της ψυχικής έρευνας, ενώ ο Charles Richet, βραβευμένος με το Νόμπελ Ιατρικής το 1913, εισήγαγε τον όρο «εκτόπλασμα» για να περιγράψει ουσίες που, όπως πίστευε, προέρχονταν από τα μέντιουμ κατά τη διάρκεια των συνεδριών. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για απλά τεχνάσματα, όπως τυρόπηγμα ή λαστιχένια αντικείμενα, που «παρουσιάζονταν» ως πνευματικές εκδηλώσεις.
Σε πιο σύγχρονες εποχές, ο Ρίτσαρντ Σμάλεϊ, βραβευμένος με το Νόμπελ Χημείας το 1996, εξέφρασε αμφιβολίες για τη θεωρία της εξέλιξης. Άλλοι νομπελίστες προώθησαν επικίνδυνες ιδέες, όπως η ευγονική ή η λοβοτομή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εμφιαλωμένο νερό: Χρώμιο, αρσενικό και TFA σε δημοφιλείς μάρκες – Νέα εργαστηριακή δοκιμή
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποσύρονται χυμοί από τα ράφια μεγάλων σούπερ μάρκετ – Έχουν περίεργη γεύση και «εκτοξεύουν» το ρόφημα κατά το άνοιγμα
Ο Δρ Κάρι Μούλις, συνδημιουργός της μεθόδου PCR και βραβευμένος με το Νόμπελ Χημείας το 1993, αμφισβήτησε την ύπαρξη της κλιματικής αλλαγής και τη σχέση του HIV με το AIDS, ενώ δήλωνε ανοιχτά την πίστη του στην αστρολογία. Το πιο αξιοπερίεργο, όμως, ήταν η μαρτυρία του για ένα «λαμπερό πράσινο ρακούν» που, όπως υποστήριξε, συνάντησε ένα βράδυ στη Βόρεια Καλιφόρνια: Ένα πλάσμα που μιλούσε και οδηγούσε μοτοσικλέτα, προτού «μεταμορφωθεί σε τραγουδιστό δελφίνι με το χτύπημα της μεσάνυχτας».
Ορισμένοι ερευνητές αποδίδουν το φαινόμενο αυτό όχι σε κάποια «παράνοια της ιδιοφυΐας», αλλά στην κοινωνική πίεση που συνοδεύει τη φήμη. Ο Paul Nurse, βραβευμένος με το Νόμπελ Ιατρικής, έχει δηλώσει ότι μετά τη βράβευσή του ένιωσε ξαφνικά να αντιμετωπίζεται ως αυθεντία «σε όλα τα θέματα». Προειδοποίησε δε τους συναδέλφους του να μην υποκύψουν στον πειρασμό να μιλούν πέρα από τα όρια της επιστημονικής τους γνώσης, όσο κι αν το κοινό και τα μέσα τους το ζητούν.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μαζική δηλητηρίαση από νοθευμένα ποτά – 2 επιβεβαιωμένοι θάνατοι και 12 υπό διερεύνηση, εκατοντάδες ασθένειες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επείγουσα ανάκληση δημοφιλών δημητριακών – Εκτός από νιφάδες με μέλι περιείχαν και πλαστικά κομμάτια
Σε σχετική ανάλυση, επιστήμονες έχουν προτείνει ότι ορισμένα γνωστικά χαρακτηριστικά, όπως η υπερεκτίμηση των ικανοτήτων, η αίσθηση παντοδυναμίας, ο ναρκισσισμός ή η λεγόμενη «τυφλή προκατάληψη», μπορεί να κάνουν ακόμη και τα πιο λαμπρά μυαλά ευάλωτα σε λάθη κρίσης. Ακόμη και ο Ισαάκ Νεύτωνας, σημειώνουν, είχε πάθος με την αλχημεία και παράδοξες θρησκευτικές θεωρίες.
