Γιατροί και ψυχολόγοι εξηγούν πώς το χρόνιο άγχος κρατά την αρτηριακή πίεση μόνιμα υψηλή και ποιες στρατηγικές αντιμετώπισης αποδεικνύονται αποτελεσματικές
Το άγχος εκδηλώνεται συχνά ως αγωνία, κούραση ή δυσκολία συγκέντρωσης, αλλά οι επιπτώσεις του δεν σταματούν στο μυαλό. Κάθε φορά που ο οργανισμός αντιλαμβάνεται έναν στρεσογόνο παράγοντα, ενεργοποιεί την απόκριση «μάχη ή φυγή»: απελευθερώνονται αδρεναλίνη και κορτιζόλη, επιταχύνεται ο καρδιακός παλμός, τα αιμοφόρα αγγεία στενεύουν και η αρτηριακή πίεση ανεβαίνει. Ο οργανισμός δεν διακρίνει ανάμεσα σε πραγματικό κίνδυνο και σε έναν γεμάτο κατάλογο εκκρεμοτήτων, όπως εξηγεί η παθολόγος Nneoma Oparaji. Η αντίδρασή του είναι η ίδια και στις δύο περιπτώσεις.
Οξύ και χρόνιο άγχος
Το άγχος δεν είναι ένα ενιαίο φαινόμενο. Το οξύ άγχος είναι βραχύχρονο και καταστασιακό, όπως ένας καβγάς ή μια κακή είδηση. Όταν ο στρεσογόνος παράγοντας παρέλθει και το άτομο πάψει να αισθάνεται ανησυχία γι’ αυτόν, η αρτηριακή πίεση επιστρέφει στα συνήθη επίπεδά της, εξηγεί η ψυχολόγος Erika Kawamura. Το χρόνιο άγχος όμως παραμένει στο παρασκήνιο και κρατά την αρτηριακή πίεση συνεχώς αυξημένη με την πάροδο του χρόνου, αυξάνοντας τον κίνδυνο υπέρτασης και εγκεφαλικού.
Το οξύ άγχος δεν πρέπει να υποτιμάται εντελώς. Η Oparaji επισημαίνει ότι η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε στρεσογόνους παράγοντες μπορεί να προκαλεί συχνές παροδικές αιχμές στην αρτηριακή πίεση, αυξάνοντας τη μεταβλητότητά της. Αυτή η μεταβλητότητα έχει συνδεθεί με μεγαλύτερο καρδιαγγειακό κίνδυνο. Επιπλέον, το χρόνιο άγχος οδηγεί συχνά σε ανθυγιεινές συνήθειες αντιμετώπισης, όπως κακή διατροφή, έλλειψη άσκησης, κατανάλωση αλκοόλ ή κάπνισμα, όλα εκ των οποίων επιβαρύνουν περαιτέρω την αρτηριακή πίεση.
Ένα ακόμα πρόβλημα είναι ότι η υψηλή αρτηριακή πίεση δεν εμφανίζει συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Αυτό που μπορεί να παρατηρήσει κανείς είναι σημεία της απόκρισης «μάχη ή φυγή», όπως ταχύτερος καρδιακός παλμός, μυϊκή ένταση, δύσπνοια και αγωνία. Με τον καιρό μπορεί να εμφανιστούν πονοκέφαλοι και γαστρεντερικές ενοχλήσεις.
Τι βοηθά πραγματικά
Η διαχείριση του άγχους απαιτεί παρεμβάσεις που αντιμετωπίζουν και τη φυσιολογική και την ψυχολογική διάσταση του προβλήματος.
Η βαθιά αναπνοή είναι ένα από τα πιο άμεσα αποτελεσματικά εργαλεία. Η αργή, διαφραγματική αναπνοή ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα μέσω διέγερσης του πνευμονογαστρικού νεύρου, αντισταθμίζοντας την απόκριση «μάχη ή φυγή». Το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να επιτευχθεί με διαλογισμό, ενσυνειδητότητα και δραστηριότητες που εμπνέουν δέος ή έμπνευση.
Η σωματική άσκηση παίζει επίσης κεντρικό ρόλο τόσο στη διαχείριση του άγχους όσο και στη μείωση της αρτηριακής πίεσης. Ακόμα και ένας περίπατος 15 λεπτών μπορεί να βελτιώσει το επίπεδο στρες, τη διάθεση και την αρτηριακή πίεση, σύμφωνα με την Oparaji. Το κλειδί είναι να βρει κανείς μορφές άσκησης που απολαμβάνει, ώστε να είναι ευκολότερο να τις διατηρεί σταθερά.
Ο καθορισμός ορίων αποτελεί επίσης σημαντική στρατηγική. Το να λέμε όχι σε περιττές απαιτήσεις μειώνει τον φόρτο του άγχους, αν και αυτό απαιτεί εξάσκηση, ιδίως για όσους συνηθίζουν να λένε ναι ή ανησυχούν μήπως απογοητεύσουν άλλους.
Τέλος, η επαφή με επαγγελματίες υγείας παραμένει απαραίτητη. Ο καρδιολόγος Bassem Chehab επισημαίνει ότι ακόμα και με αλλαγές στον τρόπο ζωής και φαρμακευτική αγωγή, το 80% των ατόμων με υπέρταση δυσκολεύεται να διατηρήσει την πίεσή του υπό έλεγχο, κάτι που καθιστά τους τακτικούς ελέγχους αναγκαίους. Αν το άγχος επηρεάζει σημαντικά την καθημερινή ζωή, η συνεργασία με ψυχολόγο μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση και αλλαγή σκέψεων και αντιδράσεων που τροφοδοτούν το χρόνιο άγχος.
