Νέα επιστημονικά δεδομένα συνδέουν τις ουσίες PFNA και PFOSA, που χρησιμοποιούνται σε συνηθισμένα καθημερινά αντικείμενα, με ταχύτερη επιγενετική γήρανση στους άνδρες μέσης ηλικίας
Τα υπερφθοριωμένα και πολυφθοριωμένα αλκυλιωμένα χημικά, γνωστά ως PFAS και αποκαλούμενα διεθνώς «forever chemicals», αποτελούν κατηγορία χιλιάδων συνθετικών ουσιών που χρησιμοποιούνται ευρέως σε αντικολλητικές επιστρώσεις, αδιάβροχα υφάσματα, αφρούς πυρόσβεσης, συσκευασίες τροφίμων, καθαριστικά προϊόντα και πλαστικά. Περιέχουν εξαιρετικά ισχυρούς μοριακούς δεσμούς, γεγονός που τα καθιστά δύσκολα στη διάσπαση. Η ρύπανση από PFAS ανιχνεύεται όλο και συχνότερα στο νερό, στο έδαφος και στους ιστούς οργανισμών, ενώ ορισμένες από αυτές τις ουσίες έχουν συνδεθεί με καρκίνους στον άνθρωπο, παχυσαρκία, υπογονιμότητα και ορμονικές διαταραχές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τυρί cottage: Μία από τις 10 μεγαλύτερες γαλακτοβιομηχανίες παγκοσμίως ανακαλεί 6 κωδικούς λόγω “σημαντικού κινδύνου”
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πορτοκάλια Αιγύπτου στην Ελλάδα: Φορτίο με απαγορευμένο φυτοφάρμακο 1.000% πάνω από το όριο
Παλαιότερα PFAS, όπως το Perfluorooctanesulfonic acid, το Perfluorooctanoic acid και το Perfluorohexane sulfonate, έχουν στοχοποιηθεί για παγκόσμια κατάργηση στο πλαίσιο της Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants. Τα τελευταία χρόνια έχουν εισαχθεί νεότερες ενώσεις για βιομηχανικές και καταναλωτικές εφαρμογές.
Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Aging εντοπίζει δύο συγκεκριμένες ουσίες, το Perfluorononanoic acid και το Perfluorooctanesulfonamide, ως πιθανούς επιταχυντές της βιολογικής γήρανσης. Ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Δρ Xiangwei Li από το Shanghai Jiao Tong University School of Medicine ανέλυσε δεδομένα 326 ανδρών και γυναικών μεγαλύτερης ηλικίας που συμμετείχαν το 1999 και 2000 στην αμερικανική έρευνα National Health and Nutrition Examination Survey. Οι συμμετέχοντες είχαν δώσει δείγμα αίματος στο οποίο μετρήθηκαν συγκεντρώσεις 11 PFAS. Παράλληλα είχε αναλυθεί το DNA μεθυλίωμα, επιγενετικός δείκτης που ρυθμίζει την έκφραση γονιδίων. Τα δεδομένα τροφοδοτήθηκαν σε 12 επιγενετικά ρολόγια για την εκτίμηση της βιολογικής ηλικίας.
Το PFNA και το PFOSA ανιχνεύθηκαν στο αίμα του 95% των συμμετεχόντων. Υψηλότερες συγκεντρώσεις των δύο ουσιών συνδέθηκαν με ταχύτερη επιγενετική γήρανση σε άνδρες ηλικίας 50 έως 64 ετών, χωρίς αντίστοιχη συσχέτιση στις γυναίκες. Οι συγκεντρώσεις δεν διέφεραν σημαντικά μεταξύ φύλων ή ηλικιακών ομάδων. Δεν διαπιστώθηκε συσχέτιση της βιολογικής ηλικίας με άλλες ουσίες όπως τα PFOS, PFOA, PFHS, καθώς και τα παράγωγα EPAH και MPAH.
Το PFNA και το PFOSA αναπτύχθηκαν τις δεκαετίες του 1950 και 1960 και χρησιμοποιούνται για ιδιότητες απώθησης νερού, λίπους και λεκέδων, καθώς και για αντοχή σε θερμότητα και διάβρωση. Εντοπίζονται σε αντικολλητικά μαγειρικά σκεύη παλαιότερης τεχνολογίας, σε αδιάβροχα και ανθεκτικά σε λεκέδες υφάσματα όπως μπουφάν και ταπετσαρίες, σε χάρτινες συσκευασίες τροφίμων ανθεκτικές στα λιπαρά όπως περιτυλίγματα ταχείας εστίασης και σακουλάκια ποπ κορν μικροκυμάτων, σε καθαριστικά προϊόντα ειδικών εφαρμογών και σε αφρούς πυρόσβεσης που χρησιμοποιούνται σε αεροδρόμια και βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
Οι συγγραφείς της μελέτης αναφέρουν ότι οι επιδράσεις των PFAS στην επιγενετική και βιολογική γήρανση διαφοροποιούνται ανάλογα με τη χημική ένωση και ότι οι ρυθμιστικές παρεμβάσεις εξετάζουν πλέον και ουσίες πέραν των παλαιότερων PFAS. Πρόσφατα η Γαλλία προχώρησε σε απαγόρευση της χρήσης όλων των PFAS σε ενδύματα και καλλυντικά, ενώ σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης εξετάζονται πρόσθετοι περιορισμοί για συγκεκριμένες χρήσεις. Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη ρύθμισης των αναδυόμενων PFAS και ενσωμάτωσης επιγενετικών βιοδεικτών στις αξιολογήσεις κινδύνου.
Για τη μείωση της έκθεσης συνιστάται η αποφυγή προϊόντων που φέρουν γενικές ενδείξεις όπως fluoro-, perfluoro- ή PTFE-based σε υφάσματα και σπρέι. Προτείνεται η επιλογή μαγειρικών σκευών χωρίς PFAS, όπως κεραμικά, ανοξείδωτο ατσάλι ή μαντέμι, καθώς και η απομάκρυνση παλαιών αντικολλητικών σκευών που έχουν φθαρεί. Δεν συνιστάται η χρήση αδιάβροχων σπρέι άγνωστης σύνθεσης. Κατά την αγορά προϊόντων προτείνεται ο έλεγχος για την ένδειξη PFAS-free και όχι απλώς PFOA-free.
Σύνδεσμος για τη επιστημονική δημοσίευση https://www.frontiersin.org/journals/aging/articles/10.3389/fragi.2025.1722675/full
Φωτογραφία άρθρου AI-generated
