Το φασκόμηλο (Salvia officinalis L.) αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά της Μεσογείου και χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες τόσο στη μαγειρική όσο και στην παρασκευή αφεψημάτων. Τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας, καθώς οι βιοδραστικές ενώσεις που περιέχει έχουν συνδεθεί με αντιοξειδωτικές, αντιμικροβιακές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες, ενώ παράλληλα μελετώνται οι πιθανές επιδράσεις του στη γνωστική λειτουργία και στη διατήρηση της ποιότητας των τροφίμων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δημοφιλές καρύκευμα συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο ενός θανατηφόρου καρκίνου – Μετα-ανάλυση 14 μελετών σε 11.310 άτομα
Νέα επιστημονική δεδομένα για τη χημική σύσταση του φυτού δημοσιεύθηκαν τον Ιούλιο του 2026 στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Food Chemistry της Elsevier. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Atatürk Horticultural Central Research Institute στην Τουρκία, σε συνεργασία με ερευνητές πανεπιστημίων και ερευνητικών ιδρυμάτων της χώρας, με αντικείμενο τη σύγκριση της χημικής σύστασης 32 διαφορετικών γονοτύπων καλλιεργούμενου φασκόμηλου.
Οι ερευνητές καλλιέργησαν όλους τους γονότυπους κάτω από τις ίδιες περιβαλλοντικές και καλλιεργητικές συνθήκες, ώστε οι διαφορές που παρατηρήθηκαν να αποδίδονται κυρίως στα γενετικά χαρακτηριστικά κάθε φυτού και όχι σε εξωτερικούς παράγοντες. Αναλύθηκαν τόσο τα αιθέρια έλαια όσο και σημαντικές μη πτητικές φαινολικές ενώσεις με τη χρήση σύγχρονων αναλυτικών τεχνικών, όπως η αέρια χρωματογραφία–φασματομετρία μάζας (GC-MS) και η υγρή χρωματογραφία–φασματομετρία μάζας (LC-MS).
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το φασκόμηλο παρουσιάζει ιδιαίτερα μεγάλη χημική ποικιλομορφία. Οι επιστήμονες εντόπισαν συνολικά 37 συστατικά στα αιθέρια έλαια των φυτών, τα οποία ανήκαν στις κατηγορίες των μονοτερπενίων, των οξυγονωμένων μονοτερπενίων, των σεσκιτερπενίων και άλλων φυσικών ενώσεων που χαρακτηρίζουν το άρωμα και τις βιολογικές ιδιότητες του φυτού.
Η στατιστική ανάλυση επέτρεψε την ταξινόμηση των γονοτύπων σε τέσσερις βασικές χημικές ομάδες. Ορισμένοι γονότυποι χαρακτηρίζονταν από υψηλότερες συγκεντρώσεις καμφοράς, 1,8-κινεόλης και καμφενίου, άλλοι από αυξημένες ποσότητες α-πινενίου, β-θουγιόνης και α-χουμουλενίου, ενώ άλλες ομάδες εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα οξικού βορνυλεστέρα, βορνεόλης, α-θουγιόνης και βιριδιφλορόλης. Οι διαφορές αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη γεύση, το άρωμα και τις πιθανές εφαρμογές του φυτού στη βιομηχανία τροφίμων, στη φαρμακοβιομηχανία και στην παραγωγή αιθέριων ελαίων.
Η μελέτη εξέτασε επίσης δύο από τις σημαντικότερες φαινολικές ενώσεις του φασκόμηλου, το ροσμαρινικό οξύ και τη λουτεολίνη-7-O-γλυκοσίδη. Η περιεκτικότητα σε λουτεολίνη-7-O-γλυκοσίδη κυμάνθηκε από 1,73% έως 3,17%, ενώ το ροσμαρινικό οξύ παρουσίασε ακόμη μεγαλύτερη διακύμανση, από 0,07% έως 2,42%. Οι ερευνητές διαπίστωσαν θετική συσχέτιση μεταξύ αυτών των δύο φαινολικών ενώσεων, χωρίς όμως να εντοπιστεί ουσιαστική σχέση ανάμεσα στις συγκεντρώσεις τους και στη σύσταση των αιθέριων ελαίων.
Το ροσμαρινικό οξύ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες φυσικές πολυφαινόλες του φασκόμηλου. Εργαστηριακές και προκλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι διαθέτει ισχυρή αντιοξειδωτική δράση, περιορίζοντας την οξείδωση των κυττάρων από τις ελεύθερες ρίζες. Παράλληλα, μελετάται για πιθανές αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες και για τον ρόλο του στην προστασία των ιστών από το οξειδωτικό στρες. Αντίστοιχα, τα φλαβονοειδή όπως η λουτεολίνη συμβάλλουν στη συνολική αντιοξειδωτική ικανότητα του φυτού και αποτελούν αντικείμενο συνεχούς επιστημονικής έρευνας.
Η διεθνής βιβλιογραφία έχει επίσης καταγράψει αντιμικροβιακή δράση των αιθέριων ελαίων του φασκόμηλου έναντι ορισμένων βακτηρίων και μυκήτων. Για τον λόγο αυτό εξετάζεται η χρήση φυσικών εκχυλισμάτων του φυτού ως συστατικών για τη διατήρηση της ποιότητας και της ασφάλειας των τροφίμων, καθώς και για την ανάπτυξη λειτουργικών τροφίμων και προϊόντων φυσικής προέλευσης.
Επιπλέον, κλινικές μελέτες έχουν διερευνήσει τις πιθανές επιδράσεις του φασκόμηλου στη μνήμη και στη γνωστική λειτουργία. Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ενδείξεις πιθανής βελτίωσης ορισμένων γνωστικών παραμέτρων σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού, χωρίς όμως να υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να τεκμηριώνουν θεραπευτική χρήση για νευροεκφυλιστικά νοσήματα ή άλλες παθήσεις.
Η πρόσφατη έρευνα επιβεβαιώνει ότι δεν έχουν όλα τα φυτά φασκόμηλου την ίδια χημική σύσταση. Η περιεκτικότητα στις βιοδραστικές ενώσεις εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τον γονότυπο του φυτού, γεγονός που επηρεάζει τόσο την ποιότητα των αιθέριων ελαίων όσο και τα επίπεδα των φαινολικών συστατικών. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η επιλογή κατάλληλων γονοτύπων μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη ποικιλιών με καλύτερα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά και υψηλότερη περιεκτικότητα σε επιθυμητές φυσικές ενώσεις για εφαρμογές στη βιομηχανία τροφίμων, στα φυτικά προϊόντα και σε άλλους βιομηχανικούς τομείς.
Κατά την αξιολόγηση των αιθέριων ελαίων, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι μόνο δύο από τους 32 γονοτύπους που εξετάστηκαν πληρούσαν τα κριτήρια ποιότητας του προτύπου ISO 9909 για το αιθέριο έλαιο φασκόμηλου. Παράλληλα, σημειώνεται ότι αρκετοί γονότυποι εμφάνιζαν υψηλές συγκεντρώσεις καμφοράς και θουγιόνης, ενώ οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η σύσταση αυτή αποτελεί παράγοντα που λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση της ποιότητας του αρώματος και της τοξικολογικής ασφάλειας των αιθέριων ελαίων.
Η μελέτη καταλήγει ότι η σημαντική χημική ποικιλομορφία του φασκόμηλου μπορεί να αξιοποιηθεί σε προγράμματα γενετικής βελτίωσης και επιλογής ποικιλιών, με στόχο την παραγωγή φυτών που διαθέτουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ανάλογα με την προβλεπόμενη χρήση τους στη βιομηχανία τροφίμων, στην παραγωγή αιθέριων ελαίων, στα λειτουργικά προϊόντα και σε άλλες εφαρμογές όπου απαιτείται σταθερή και ελεγχόμενη χημική σύσταση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Lidl Κύπρου: Ανακάλεσε το ελληνικό προϊόν λόγω μόλυνσης σε ταχίνι πριν από τον ΕΦΕΤ και το RASFF
- Χάθηκαν 20 τόνοι τυρί έμενταλ αξίας περίπου 80.000 ευρώ – Τι πρέπει να προσέχει η βιομηχανία τροφίμων στη μεταφορά προϊόντων
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0308814626024714
