Ένα τρόφιμο που αποτελεί καθημερινό μέρος της διατροφής δισεκατομμυρίων ανθρώπων σε ολόκληρο τον κόσμο βρέθηκε στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας, καθώς δύο μεγάλες ανασκοπήσεις εξέτασαν κατά πόσο η συχνή κατανάλωσή του συνδέεται με τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου του γαστρεντερικού συστήματος. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η υψηλή κατανάλωση συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο κυρίως για τον καρκίνο του οισοφάγου, ενώ για άλλες μορφές καρκίνου τα ευρήματα παραμένουν λιγότερο σαφή. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι μελέτες καταγράφουν στατιστικές συσχετίσεις και όχι σχέση αιτίου-αποτελέσματος, ενώ υπογραμμίζουν την ανάγκη για περισσότερες προοπτικές έρευνες προκειμένου να αποσαφηνιστεί ο ρόλος της ποσότητας κατανάλωσης και άλλων παραγόντων του τρόπου ζωής.
Οι μελέτες επικεντρώθηκαν στη σχέση μεταξύ της κατανάλωσης καυτερών τροφών και της υγείας αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας εδώ και αρκετές δεκαετίες. Πρόκειται για τις πιπεριές τσίλι που καταναλώνονται καθημερινά από δισεκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο και τα τελευταία χρόνια καταναλώνονται ολοένα και συχνότερα και στην Ευρώπη και αποτελούν βασικό συστατικό πολλών παραδοσιακών διατροφικών προτύπων στην Ασία, τη Λατινική Αμερική, την Αφρική και άλλες περιοχές. Και ενώ περιέχουν ενώσεις που έχουν δείξει αντιφλεγμονώδεις, ακόμη και αντικαρκινικές επιδράσεις σε εργαστηριακά πειράματα, ορισμένες μελέτες σε ανθρώπους έχουν συνδέσει την πολύ υψηλή κατανάλωσή τους με μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων καρκίνων του πεπτικού συστήματος. Παράλληλα, η καψαϊκίνη, η φυσική ουσία που προσδίδει την καυτερή γεύση, έχει μελετηθεί εκτενώς για τις πιθανές βιολογικές της ιδιότητες, τόσο σε πειραματικά όσο και σε επιδημιολογικά δεδομένα.
Οι δύο μεγάλες επιστημονικές ανασκοπήσεις που δημοσιεύτηκαν η μία στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Nutrition και η δεύτερη στο περιοδικό Molecular Nutrition & Food Research, επιχειρούν να συγκεντρώσουν και να αξιολογήσουν τα διαθέσιμα στοιχεία. Οι δύο εργασίες εξετάζουν διαφορετικές πτυχές της βιβλιογραφίας και καταλήγουν ότι η συνολική εικόνα είναι σύνθετη, καθώς τα διαθέσιμα δεδομένα περιλαμβάνουν τόσο πιθανές ωφέλιμες όσο και πιθανές δυσμενείς συσχετίσεις ανάλογα με την πάθηση, τη δόση κατανάλωσης, τον πληθυσμό και τη γεωγραφική περιοχή. Οι καρκίνοι του γαστρεντερικού περιλαμβάνουν κυρίως τον καρκίνο του οισοφάγου, του στομάχου και του παχέος εντέρου. Πρόκειται για νοσήματα με υψηλή συχνότητα εμφάνισης και σημαντική συμβολή στη θνησιμότητα από καρκίνο παγκοσμίως. Η διερεύνηση διατροφικών παραγόντων που ενδέχεται να επηρεάζουν τον κίνδυνο ανάπτυξής τους αποτελεί σταθερό αντικείμενο επιδημιολογικής έρευνας.
Στη μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Nutrition οι ερευνητές πραγματοποίησαν συστηματική αναζήτηση της διεθνούς βιβλιογραφίας στις βάσεις PubMed, Embase και Web of Science και εντόπισαν συνολικά 14 επιλέξιμες μελέτες τύπου case-control, στις οποίες συμμετείχαν 11.310 άτομα, εκ των οποίων 5.009 είχαν διαγνωστεί με καρκίνο του γαστρεντερικού συστήματος. Στόχος ήταν να αξιολογηθεί η σχέση μεταξύ υψηλής κατανάλωσης πιπεριάς τσίλι και κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του οισοφάγου, του στομάχου και του παχέος εντέρου.
Η συνδυαστική ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων έδειξε ότι τα άτομα με τη μεγαλύτερη κατανάλωση πιπεριάς τσίλι παρουσίαζαν κατά μέσο όρο 64% υψηλότερη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνων του γαστρεντερικού συγκριτικά με όσους κατανάλωναν τις μικρότερες ποσότητες ή δεν κατανάλωναν καθόλου τσίλι. Η εκτίμηση αυτή αντιστοιχούσε σε λόγο πιθανοτήτων (OR) 1,64 με διάστημα εμπιστοσύνης 95% από 1,00 έως 2,70.
Η ισχυρότερη συσχέτιση αφορούσε τον καρκίνο του οισοφάγου. Η μετα-ανάλυση κατέγραψε περίπου 2,7 φορές υψηλότερο κίνδυνο για τα άτομα που ανήκαν στην κατηγορία της μεγαλύτερης κατανάλωσης τσίλι σε σύγκριση με εκείνα της χαμηλότερης κατανάλωσης. Αντίθετα, για τον καρκίνο του στομάχου και τον καρκίνο του παχέος εντέρου δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική συσχέτιση, παρά το γεγονός ότι σε ορισμένες επιμέρους αναλύσεις παρατηρήθηκε τάση προς αυξημένο κίνδυνο για τον γαστρικό καρκίνο.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν επίσης αναλύσεις ανά γεωγραφική περιοχή. Οι μελέτες που προέρχονταν από την Ασία, την Αφρική και τη Βόρεια Αμερική εμφάνισαν θετική συσχέτιση μεταξύ υψηλής κατανάλωσης τσίλι και κινδύνου καρκίνων του γαστρεντερικού. Αντίθετα, στις μελέτες από την Ευρώπη και τη Νότια Αμερική παρατηρήθηκαν χαμηλότεροι ή μη αυξημένοι κίνδυνοι. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, οι διαφορές αυτές ενδέχεται να σχετίζονται με τις ποσότητες κατανάλωσης, τις ποικιλίες πιπεριάς, τις διατροφικές συνήθειες, τις μεθόδους μαγειρέματος, καθώς και με άλλους παράγοντες του τρόπου ζωής και του περιβάλλοντος.
Η μετα-ανάλυση επισημαίνει ότι η μεγαλύτερη επίδραση στον καρκίνο του οισοφάγου μπορεί να σχετίζεται με τις ιδιαίτερες βιολογικές ιδιότητες του συγκεκριμένου ιστού. Η καψαϊκίνη ενεργοποιεί τους υποδοχείς TRPV1, οι οποίοι ευθύνονται για την αίσθηση καύσου που προκαλούν τα καυτερά τρόφιμα. Πειραματικές μελέτες έχουν δείξει ότι η ενεργοποίηση αυτών των υποδοχέων ενδέχεται να επηρεάζει μηχανισμούς που σχετίζονται με την κυτταρική ανάπτυξη στον οισοφάγο, χωρίς όμως να τεκμηριώνεται αντίστοιχη αιτιώδης σχέση στον άνθρωπο.
Οι συγγραφείς τονίζουν ότι όλα τα δεδομένα προέρχονται από παρατηρησιακές μελέτες και επομένως καταγράφουν στατιστικές συσχετίσεις και όχι σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Επιπλέον, αναφέρουν ότι υπήρχε πολύ μεγάλη ετερογένεια μεταξύ των επιμέρους μελετών, καθώς χρησιμοποιήθηκαν διαφορετικοί ορισμοί της υψηλής κατανάλωσης, διαφορετικά είδη πιπεριάς και διαφορετικές μέθοδοι καταγραφής της διατροφής. Παράγοντες όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, η λοίμωξη από Helicobacter pylori, οι συνολικές διατροφικές συνήθειες και οι κοινωνικοοικονομικές διαφορές ενδέχεται επίσης να επηρεάζουν τα αποτελέσματα.
Η δεύτερη εργασία, που δημοσιεύθηκε στο Molecular Nutrition & Food Research, ακολούθησε διαφορετική προσέγγιση. Οι ερευνητές πραγματοποίησαν umbrella review, συγκεντρώνοντας 11 ήδη δημοσιευμένες συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις, οι οποίες περιλάμβαναν συνολικά 27 διαφορετικά αποτελέσματα υγείας. Η αξιολόγηση δεν περιορίστηκε στον καρκίνο αλλά εξέτασε επίσης μεταβολικές διαταραχές, καρδιαγγειακά νοσήματα, θνησιμότητα και άλλες παθήσεις.
Η umbrella review καταλήγει ότι οι επιδράσεις των καυτερών τροφών και της καψαϊκίνης στην ανθρώπινη υγεία δεν είναι ομοιόμορφες. Για ορισμένους καρκίνους, όπως ο καρκίνος του οισοφάγου, του στομάχου και της χοληδόχου κύστης, εντοπίστηκαν θετικές συσχετίσεις με υψηλή κατανάλωση καυτερών τροφών, ενώ για άλλα νοσήματα παρατηρήθηκαν διαφορετικές τάσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση της σχέσης δόσης-απόκρισης για τον καρκίνο του στομάχου. Σύμφωνα με τα δεδομένα που αξιολογήθηκαν, η χαμηλή πρόσληψη καψαϊκίνης, έως περίπου 30 mg ημερησίως, δεν συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο και σε ορισμένες αναλύσεις συσχετίστηκε με χαμηλότερο κίνδυνο. Αντίθετα, η υψηλή πρόσληψη, που κυμαινόταν περίπου μεταξύ 90 και 250 mg ημερησίως, συσχετίστηκε με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο γαστρικού καρκίνου. Οι συγγραφείς περιγράφουν τη σχέση αυτή ως μη γραμμική και επισημαίνουν ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες για να προσδιοριστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η επίδραση της ποσότητας κατανάλωσης.
Στην ίδια umbrella review εξετάστηκαν και οι πιθανές επιδράσεις στην καρδιαγγειακή υγεία και στη συνολική θνησιμότητα. Οι μετα-αναλύσεις που συμπεριλήφθηκαν έδειξαν ότι η κατανάλωση πιπεριάς τσίλι συσχετίστηκε με χαμηλότερο κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία, χαμηλότερη θνησιμότητα από καρκίνο και μειωμένη καρδιαγγειακή θνησιμότητα. Παράλληλα, τα διαθέσιμα δεδομένα για την αρτηριακή πίεση, τα λιπίδια, τη γλυκόζη, την ινσουλίνη και άλλους μεταβολικούς δείκτες δεν έδειξαν σταθερά ή ομοιόμορφα αποτελέσματα.
Οι συγγραφείς της umbrella review αξιολόγησαν και την ποιότητα των αποδείξεων με τις διεθνώς αναγνωρισμένες μεθόδους AMSTAR και GRADE. Αν και αρκετές από τις επιμέρους συστηματικές ανασκοπήσεις είχαν υψηλή μεθοδολογική ποιότητα, μεγάλο μέρος των διαθέσιμων αποδείξεων ταξινομήθηκε ως χαμηλής ή μέτριας βεβαιότητας. Για τον λόγο αυτό επισημαίνεται ότι τα σημερινά δεδομένα δεν επαρκούν για την εξαγωγή οριστικών συμπερασμάτων σχετικά με τις επιδράσεις της κατανάλωσης καυτερών τροφών στην ανθρώπινη υγεία.
Η umbrella review εξετάζει επίσης τους πιθανούς βιολογικούς μηχανισμούς που έχουν προταθεί στη βιβλιογραφία. Πειραματικές μελέτες έχουν δείξει ότι η καψαϊκίνη μπορεί να επηρεάζει πολλαπλές κυτταρικές οδούς που σχετίζονται τόσο με την ανάπτυξη όσο και με την αναστολή καρκινικών κυττάρων. Σε ορισμένα εργαστηριακά μοντέλα έχουν περιγραφεί αντικαρκινικές ιδιότητες, ενώ σε άλλα έχουν παρατηρηθεί μηχανισμοί που θα μπορούσαν να ευνοούν την ανάπτυξη όγκων υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι οι αντικρουόμενες αυτές παρατηρήσεις ενδέχεται να σχετίζονται με τη δόση της καψαϊκίνης, τη διάρκεια της έκθεσης και τις διαφορετικές πειραματικές συνθήκες.
Όσον αφορά την ασφάλεια, η umbrella review αναφέρει ότι η κατανάλωση καυτερών τροφών είναι γενικά ασφαλής για τον γενικό πληθυσμό. Παρ’ όλα αυτά, έχουν περιγραφεί ανεπιθύμητες ενέργειες σε υψηλές προσλήψεις καψαϊκίνης, όπως γαστρεντερική δυσφορία, αίσθημα καύσου στη στοματική κοιλότητα, δερματικές αντιδράσεις, κράμπες και άλλες παροδικές ενοχλήσεις. Τα άτομα που εμφανίζουν γαστρεντερικά συμπτώματα ή δυσανεξία στα καυτερά τρόφιμα ενδέχεται να χρειάζονται εξατομικευμένη διατροφική καθοδήγηση.
Και οι δύο δημοσιεύσεις συμφωνούν ότι απαιτούνται μεγάλες προοπτικές μελέτες με μακροχρόνια παρακολούθηση, κοινό ορισμό της κατανάλωσης πιπεριάς τσίλι, καλύτερη καταγραφή της δόσης, των ειδών πιπεριάς και των τρόπων μαγειρέματος, καθώς και πληρέστερο έλεγχο παραγόντων όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, οι λοιμώξεις και τα συνολικά διατροφικά πρότυπα, ώστε να αποσαφηνιστεί ο πραγματικός ρόλος των καυτερών τροφών στην πρόληψη ή στην εμφάνιση χρόνιων νοσημάτων.
Πηγές:
- Changchang Chen, Man Zhang, Xutong Zheng, Hongjuan Lang. Association between chili pepper consumption and risk of gastrointestinal-tract cancers: A meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 2022; 9 DOI: 10.3389/fnut.2022.935865
- Zhimin Ao, Zongyue Huang, Hong Liu. Spicy Food and Chili Peppers and Multiple Health Outcomes: Umbrella Review. Molecular Nutrition, 2022; 66 (23) DOI: 10.1002/mnfr.202200167
