Το κόμμι ξανθάνης, γνωστό και ως πρόσθετο τροφίμων Ε415, αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα συστατικά της σύγχρονης βιομηχανίας τροφίμων. Πρόκειται για έναν πολυσακχαρίτη που χρησιμοποιείται ως πηκτικός, σταθεροποιητικός και γαλακτωματοποιητικός παράγοντας, συμβάλλοντας στη βελτίωση της υφής, της σταθερότητας και της συνοχής πολλών προϊόντων. Υπάρχει σε μεγάλη ποικιλία συσκευασμένων τροφίμων, όπως παγωτά, γιαούρτια, σάλτσες, ντρέσινγκ, έτοιμα γεύματα, αρτοσκευάσματα, προϊόντα χωρίς γλουτένη, φυτικά ροφήματα, συμπληρώματα διατροφής και πρωτεϊνικά ροφήματα, ενώ χρησιμοποιείται επίσης σε ειδικά πηκτικά σκευάσματα για άτομα με δυσφαγία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εμφιαλωμένο νερό: Επείγουσα ανάκληση λόγω μούχλας – Πώς μπορεί να συμβεί η επιμόλυνση και ποιοι είναι οι κίνδυνοι για την υγεία
Μια απλή ανάγνωση της λίστας συστατικών σε μεγάλο ποσοστό των συσκευασμένων τροφίμων ή ακόμη και μια περιήγηση στις ηλεκτρονικές πλατφόρμες μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ, όπου δημοσιεύονται αναλυτικά τα συστατικά των προϊόντων, αρκεί για να διαπιστώσει κανείς πόσο συχνά εμφανίζεται το πρόσθετο Ε415 στην καθημερινή διατροφή.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι εγκεκριμένο πρόσθετο τροφίμων και η χρήση του ρυθμίζεται από τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1333/2008 για τα πρόσθετα τροφίμων. Η ουσία έχει αξιολογηθεί από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), η οποία, κατά την επανεξέταση των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων, δεν καθόρισε αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη (ADI), κρίνοντας ότι δεν προκύπτει ανησυχία για την ασφάλεια του γενικού πληθυσμού στις επιτρεπόμενες χρήσεις και επίπεδα χρήσης. Για πολλές κατηγορίες τροφίμων εφαρμόζεται η αρχή του «quantum satis», δηλαδή η χρήση της επιτρέπεται μόνο στην ποσότητα που είναι τεχνολογικά αναγκαία για την επίτευξη του επιδιωκόμενου αποτελέσματος, χωρίς να παραπλανάται ο καταναλωτής. Παράλληλα, η EFSA έχει επισημάνει ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στη χρήση της σε τρόφιμα που προορίζονται για βρέφη ηλικίας κάτω των 16 εβδομάδων, λαμβάνοντας υπόψη τα διαθέσιμα κλινικά δεδομένα και τις ειδικές ευαισθησίες αυτής της ηλικιακής ομάδας.
Ωστόσο νέα ερευνητικά δεδομένα από τη Βραζιλία αμφισβητούν την ασφάλεια των καταναλωτών από τη μακροχρόνια κατανάλωση του Ε 415. Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Ομοσπονδιακού Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο (Federal University of São Paulo – UNIFESP), με χρηματοδότηση από το Ίδρυμα Έρευνας της Πολιτείας του Σάο Πάολο (FAPESP), ενώ τα αποτελέσματά της δημοσιεύθηκαν στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό PLOS One. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η χρόνια κατανάλωση, προκάλεσε φλεγμονώδεις αλλοιώσεις στο παχύ έντερο, μεταβολές σε ορισμένα χαρακτηριστικά του εντερικού μικροβιώματος και διαταραχές της ακεραιότητας του εντερικού φραγμού σε πειραματόζωα.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε 32 ενήλικους αρσενικούς αρουραίους Wistar, οι οποίοι χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες και ακολούθησαν για δέκα εβδομάδες διαφορετικές δίαιτες. Η ομάδα ελέγχου έλαβε κανονική τροφή χωρίς κόμμι ξανθάνης, ενώ οι υπόλοιπες τρεις ομάδες κατανάλωσαν τροφή με χαμηλή, μέτρια και υψηλή συγκέντρωση του πρόσθετου. Οι ποσότητες επιλέχθηκαν ώστε να προσομοιάζουν διαφορετικά επίπεδα κατανάλωσης στον άνθρωπο, από άτομα που προσλαμβάνουν μικρές ποσότητες μέσω επεξεργασμένων τροφίμων έως ασθενείς με δυσφαγία που χρησιμοποιούν καθημερινά πηκτικά με βάση την ξανθανική κόμμι. Μετά την ολοκλήρωση της δεκάβδομης περιόδου, οι ερευνητές ανέλυσαν ιστολογικά το παχύ έντερο, μέτρησαν δείκτες φλεγμονής, εξέτασαν πρωτεΐνες που σχετίζονται με τη λειτουργία του εντερικού φραγμού και πραγματοποίησαν ανάλυση του μικροβιώματος των κοπράνων.
Οι ιστολογικές εξετάσεις κατέγραψαν αυξημένη παρουσία φλεγμονωδών κυττάρων, κυρίως λεμφοκυττάρων, στο τοίχωμα του παχέος εντέρου των ζώων που είχαν καταναλώσει ξανθανική κόμμι. Η φλεγμονώδης εικόνα ήταν εντονότερη στις ομάδες που έλαβαν μέτριες και υψηλές δόσεις, ενώ η συνολική βαθμολογία φλεγμονής ήταν σημαντικά αυξημένη σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Παράλληλα, οι αναλύσεις έδειξαν αυξημένη έκφραση της πρωτεΐνης Claudin-2 στο επιθήλιο του εντέρου. Η συγκεκριμένη πρωτεΐνη αποτελεί βασικό στοιχείο των λεγόμενων «στενών συνδέσεων» μεταξύ των εντερικών κυττάρων, οι οποίες ρυθμίζουν τη διαπερατότητα του εντερικού φραγμού. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η αυξημένη παρουσία της Claudin-2 συνδέεται με μεγαλύτερη διαπερατότητα του εντέρου και με διαταραχή της φυσιολογικής λειτουργίας του φραγμού που διαχωρίζει το εντερικό περιεχόμενο από τον υπόλοιπο οργανισμό.
Η μελέτη κατέγραψε επίσης αυξημένη παρουσία του προφλεγμονώδους κυτταροκίνης IL-1β σε μία από τις ομάδες, ενώ η ανοσοϊστοχημική εξέταση ανέδειξε αυξημένη έκφραση του TNF-α σε όλες τις ομάδες που κατανάλωσαν ξανθανική κόμμι. Ο TNF-α αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους μεσολαβητές της φλεγμονής και έχει συσχετιστεί με την απόπτωση των επιθηλιακών κυττάρων και με φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου.
Η ανάλυση του μικροβιώματος έδειξε ότι δεν υπήρξαν σημαντικές μεταβολές στη συνολική ποικιλότητα των εντερικών βακτηρίων ούτε στον λόγο των κυρίαρχων ομάδων Firmicutes και Bacteroidetes, δείκτη που χρησιμοποιείται συχνά για την αξιολόγηση της μικροβιακής ισορροπίας. Ωστόσο, οι ερευνητές κατέγραψαν αύξηση της σχετικής αφθονίας του βακτηριακού φύλου Elusimicrobiota στις υψηλότερες δόσεις ξανθανικής κόμμεως, μεταβολή που χαρακτηρίζουν ως ένδειξη διαταραχής της μικροβιακής ισορροπίας.
Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των ομάδων στο σωματικό βάρος, στην κατανάλωση τροφής, στην αποτελεσματικότητα αξιοποίησης της τροφής, στη λιπώδη μάζα, στη γλυκόζη αίματος ούτε στο λιπιδαιμικό προφίλ, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι επιδράσεις περιορίστηκαν κυρίως στο έντερο. Η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Alessandra Rischiteli, επισημαίνει ότι τα ευρήματα δεν σημαίνουν πως η περιστασιακή κατανάλωση μικρών ποσοτήτων Ε415 μέσω των τροφίμων είναι απαραίτητα επιβλαβής. Όπως αναφέρει, η έρευνα αφορά τη χρόνια καθημερινή έκθεση και την πιθανή σωρευτική επίδραση του πρόσθετου, ενώ υπογραμμίζει την ανάγκη πραγματοποίησης μελετών σε ανθρώπους για να διερευνηθεί κατά πόσο τα αποτελέσματα των πειραματόζωων μπορούν να μεταφερθούν στην κλινική πράξη.
Οι ερευνητές συνδέουν επίσης τα ευρήματά τους με περιστατικά νεκρωτικής εντεροκολίτιδας που είχαν καταγραφεί το 2012 στις Ηνωμένες Πολιτείες σε πρόωρα νεογνά τα οποία είχαν καταναλώσει γάλα με πηκτικό που περιείχε κόμμι ξανθάνης. Μετά τα περιστατικά αυτά, ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) είχε εκδώσει προειδοποίηση κατά της χρήσης τέτοιων πηκτικών σε πρόωρα βρέφη και συνέστησε την αποφυγή χρήσης τους στα βρέφη συνολικά.
Οι συγγραφείς της νέας μελέτης αναφέρουν ότι τα αποτελέσματά τους προσφέρουν έναν πιθανό βιολογικό μηχανισμό που μπορεί να εξηγήσει τις προηγούμενες κλινικές παρατηρήσεις, καθώς η αυξημένη διαπερατότητα του εντερικού φραγμού και η ενεργοποίηση φλεγμονωδών μηχανισμών αποτελούν χαρακτηριστικά που έχουν συνδεθεί με τη συγκεκριμένη νόσο στα πρόωρα νεογνά.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0347232
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Φυστικοβούτυρο με καρκινογόνο τοξίνη – Νέα κοινοποίηση του RASFF
- Γενετικά τροποποιημένο αλεύρι στην Ευρώπη – Απόρριψη φορτίου από την Κίνα στα σύνορα της ΕΕ
- Ανάκληση νιφάδων βρώμης χωρίς γλουτένη – Σοβαρή ειδοποίηση στο RASFF
- Μους σοκολάτας με παθογόνα εντεροβακτηρίδια (Shigella) πωλήθηκε από μεγάλα σουπερμάρκετ – Απανωτές ανακλήσεις
- Ανάκληση 48,2 τόνων κατεψυγμένης ζύμης Pillsbury λόγω πιθανής παρουσίας γυαλιού – Αιτίες, ανίχνευση, πρόληψη και επιπτώσεις
- Πανώλη των καραβίδων σε ελληνικά ύδατα: Μελέτη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας επιβεβαιώνει την παρουσία του A. astaci
- Δημοφιλές καρύκευμα συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο ενός θανατηφόρου καρκίνου – Μετα-ανάλυση 14 μελετών σε 11.310 άτομα
