Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για τα Τρόφιμα και τις Ζωοτροφές (RASFF) δημοσίευσε στις 8 Ιουλίου 2026 ενημερωτική κοινοποίηση για την προσοχή των αρμόδιων αρχών σχετικά με την ανίχνευση αυξημένων επιπέδων υδραργύρου σε ψάρι ελληνικής προέλευσης. Πρόκειται για μαγιάτικο (Seriola dumerili), το οποίο ελέγχθηκε στην ιταλική αγορά στο πλαίσιο επίσημου ελέγχου. Η κοινοποίηση χαρακτηρίστηκε ως «Information notification for attention», ενώ η εκτίμηση κινδύνου καταγράφηκε ως «Serious».
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ψωμί του τοστ: Μαζική ανάκληση 4 προϊόντων από μεγάλα σουπερμάρκετ λόγω υψηλής περιεκτικότητας σε υδροκυάνιο
Για τα μαγιάτικο (Seriola dumerili), η ευρωπαϊκή νομοθεσία εφαρμόζει αυστηρότερο ανώτατο όριο υδραργύρου σε σχέση με ορισμένα άλλα μεγάλα αρπακτικά ψάρια. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/915 καθορίζει μέγιστη επιτρεπόμενη συγκέντρωση 0,50 mg/kg νωπού βάρους, ενώ για είδη όπως ο τόνος, ο ξιφίας και ορισμένοι καρχαρίες το αντίστοιχο όριο είναι 1,0 mg/kg. Στο δείγμα μαγιάτικου που εξετάστηκε στο πλαίσιο του επίσημου ελέγχου καταγράφηκε συγκέντρωση υδραργύρου 0,99 mg/kg, τιμή σχεδόν διπλάσια από το επιτρεπόμενο όριο για το συγκεκριμένο είδος, γεγονός που οδήγησε στην κοινοποίηση του περιστατικού μέσω του συστήματος RASFF.
Ο υδράργυρος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους χημικούς κινδύνους που παρακολουθούνται συστηματικά στα αλιευτικά προϊόντα σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η παρουσία του στα ψάρια δεν συνδέεται με ελλιπή υγιεινή, ακατάλληλο χειρισμό ή αλλοίωση του τροφίμου, αλλά με φυσικές και ανθρωπογενείς διεργασίες που οδηγούν στη συσσώρευσή του στο θαλάσσιο περιβάλλον και στη συνέχεια στους οργανισμούς της τροφικής αλυσίδας.
Η έκθεση στον μεθυλυδράργυρο μέσω της διατροφής αφορά κυρίως την κατανάλωση ψαριών και θαλασσινών. Η ουσία αυτή απορροφάται εύκολα από τον ανθρώπινο οργανισμό και κατανέμεται σε διάφορους ιστούς, παρουσιάζοντας ιδιαίτερη συγγένεια με το νευρικό σύστημα. Η μακροχρόνια έκθεση σε αυξημένες ποσότητες μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του εγκεφάλου και του περιφερικού νευρικού συστήματος. Σε υψηλά επίπεδα έκθεσης έχουν περιγραφεί νευρολογικές διαταραχές όπως αιμωδίες, διαταραχές της αισθητικότητας, μειωμένος συντονισμός κινήσεων, διαταραχές όρασης και ακοής, τρόμος και δυσκολίες στη συγκέντρωση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η προστασία των εγκύων, των γυναικών που σχεδιάζουν εγκυμοσύνη, των θηλαζουσών και των μικρών παιδιών, καθώς ο μεθυλυδράργυρος μπορεί να διαπεράσει τον πλακούντα και να επηρεάσει την ανάπτυξη του νευρικού συστήματος του εμβρύου. Για τον λόγο αυτό, οι αρμόδιες αρχές σε πολλές χώρες εκδίδουν ειδικές διατροφικές συστάσεις σχετικά με τη συχνότητα κατανάλωσης μεγάλων αρπακτικών ψαριών από τις συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού.
Το μαγιάτικο (Seriola dumerili) είναι ένα από τα μεγαλύτερα πελαγικά αρπακτικά ψάρια που απαντώνται στις ελληνικές θάλασσες και θεωρείται ψάρι υψηλής γαστρονομικής αξίας. Μπορεί να ξεπεράσει τα 180 εκατοστά σε μήκος και να φθάσει ή και να υπερβεί τα 70 κιλά, αν και τα περισσότερα άτομα που αλιεύονται στις ελληνικές θάλασσες έχουν σημαντικά μικρότερο μέγεθος. Ως θηρευτής που βρίσκεται σε υψηλή τροφική βαθμίδα, καταναλώνει μικρότερα ψάρια και κεφαλόποδα, με αποτέλεσμα να μπορεί να συσσωρεύει υψηλότερες συγκεντρώσεις μεθυλυδραργύρου σε σχέση με μικρότερα είδη. Η διαδικασία αυτή είναι γνωστή ως βιοσυσσώρευση και βιομεγέθυνση και αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους τα μεγάλα αρπακτικά ψάρια βρίσκονται συχνότερα στο επίκεντρο των επίσημων ελέγχων.
Ο υδράργυρος απελευθερώνεται στο περιβάλλον τόσο από φυσικές πηγές, όπως η ηφαιστειακή δραστηριότητα και η διάβρωση των πετρωμάτων, όσο και από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η καύση άνθρακα, η μεταλλουργία, η εξόρυξη μετάλλων, η αποτέφρωση αποβλήτων και ορισμένες βιομηχανικές διεργασίες. Στα υδάτινα οικοσυστήματα, μικροοργανισμοί μετατρέπουν τον ανόργανο υδράργυρο σε μεθυλυδράργυρο, τη μορφή που απορροφάται αποτελεσματικά από τους υδρόβιους οργανισμούς και μεταφέρεται κατά μήκος της τροφικής αλυσίδας.
Η συγκέντρωση υδραργύρου σε ένα ψάρι επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως το είδος, την ηλικία, το μέγεθος, τη διάρκεια ζωής, τη διατροφή, τη γεωγραφική περιοχή αλίευσης και τα επίπεδα περιβαλλοντικής επιβάρυνσης. Για τον λόγο αυτό, ακόμη και ψάρια του ίδιου είδους μπορεί να παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές στις συγκεντρώσεις υδραργύρου.
Για τον γενικό υγιή πληθυσμό, η κατανάλωση ψαριών εξακολουθεί να αποτελεί βασικό στοιχείο μιας ισορροπημένης διατροφής, καθώς παρέχουν πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας, ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, βιταμίνη D, σελήνιο και άλλα απαραίτητα μικροθρεπτικά συστατικά. Η επιλογή διαφορετικών ειδών ψαριών και η εναλλαγή τους στη διατροφή συμβάλλουν στη μείωση της συνολικής έκθεσης στον υδράργυρο, χωρίς να περιορίζονται τα διατροφικά οφέλη.
Οι καταναλωτές δεν μπορούν να αναγνωρίσουν την παρουσία υδραργύρου με την όψη, τη γεύση, την οσμή ή την υφή του ψαριού. Ο υδράργυρος δεν αλλοιώνει τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά του τροφίμου και δεν απομακρύνεται με το πλύσιμο, τον καθαρισμό, το ψήσιμο, το βράσιμο ή την κατάψυξη. Η προστασία του καταναλωτή βασίζεται στους επίσημους ελέγχους, στη δειγματοληψία, στην εργαστηριακή ανάλυση και στη λειτουργία των συστημάτων ιχνηλασιμότητας και ανάκλησης όταν διαπιστώνονται μη συμμορφώσεις.
Για τις επιχειρήσεις αλιείας, εμπορίας και μεταποίησης, η διαχείριση του κινδύνου επικεντρώνεται στην προληπτική αξιολόγηση των πρώτων υλών και στην αποτελεσματική λειτουργία του συστήματος ασφάλειας τροφίμων. Η επιλογή αξιόπιστων προμηθευτών, η πλήρης ιχνηλασιμότητα των παρτίδων, η τεκμηρίωση των περιοχών αλίευσης, η αξιολόγηση ιστορικών δεδομένων σχετικά με τη χημική επιβάρυνση και η εφαρμογή προγραμμάτων δειγματοληψίας αποτελούν βασικά εργαλεία περιορισμού του κινδύνου.
Στο πλαίσιο των συστημάτων HACCP, ο υδράργυρος αντιμετωπίζεται ως χημικός κίνδυνος που δεν μπορεί να εξαλειφθεί κατά την παραγωγική διαδικασία. Για τον λόγο αυτό, η πρόληψη βασίζεται κυρίως στον έλεγχο των εισερχόμενων πρώτων υλών, στη συνεργασία με πιστοποιημένους προμηθευτές, στη συμμόρφωση με τις νομοθετικές απαιτήσεις και στην παρακολούθηση των αποτελεσμάτων εργαστηριακών αναλύσεων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Μαρούλι πίσω από την μεγάλη επιδημία διάρροιας, εμετών και αφυδάτωσης με 7.000 κρούσματα – Η ανακοίνωση μεγάλου Fast food
- Ανακαλείται γιαούρτι μεγάλης εταιρείας λόγω S. aureus – Ένα σπάνιο περιστατικό επιμόλυνσης με σταφυλόκοκκο σε εμπορικό γιαούρτι
- Εμφιαλωμένο νερό: Επείγουσα ανάκληση λόγω μούχλας – Πώς μπορεί να συμβεί η επιμόλυνση και ποιοι είναι οι κίνδυνοι για την υγεία
- Ένα από τα πλέον διαδεδομένα πρόσθετα τροφίμων συνδέεται με φλεγμονή στο παχύ έντερο σε νέα μελέτη
