Οι λοιμώξεις από Vibrio parahaemolyticus εκδηλώνονται κυρίως ως οξεία γαστρεντερίτιδα με συμπτώματα που περιλαμβάνουν διάρροια, κοιλιακό πόνο, ναυτία, εμέτους, πυρετό και ρίγη μέσα σε λίγες ώρες
Νέα κοινοποίηση στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF) φέρνει στο προσκήνιο τους μικροβιολογικούς κινδύνους που συνδέονται με τα δίθυρα οστρακοειδή και ιδιαίτερα τα μύδια. Στις 22 Ιουνίου 2026 η Ιταλία κοινοποίησε περιστατικό που αφορά μαύρα μύδια (Mytilus galloprovincialis) ελληνικής προέλευσης, στα οποία ανιχνεύθηκε δυνητικά εντεροπαθογόνο Vibrio parahaemolyticus.
Η κοινοποίηση προέκυψε έπειτα από επίσημο έλεγχο στην αγορά και καταχωρήθηκε ως «Information notification for attention». Η αξιολόγηση κινδύνου χαρακτηρίστηκε ως «δυνητικά σοβαρή», ενώ ως χώρα προέλευσης του προϊόντος αναφέρεται η Ελλάδα. Η δειγματοληψία πραγματοποιήθηκε στις 8 Ιουνίου 2026 και οι εργαστηριακές αναλύσεις επιβεβαίωσαν την παρουσία Vibrio parahaemolyticus με ανίχνευση του γονιδίου toxR και του γονιδίου TDH, το οποίο αποτελεί βασικό δείκτη παθογένειας του μικροοργανισμού. Οι ιταλικές αρχές προχώρησαν σε ενημέρωση των αρμόδιων υπηρεσιών στο πλαίσιο της διαχείρισης του συμβάντος.
Το περιστατικό προστίθεται σε μια σειρά ευρωπαϊκών ειδοποιήσεων των τελευταίων ετών που αφορούν το ίδιο παθογόνο. Αντίστοιχη ειδοποίηση είχε καταγραφεί το καλοκαίρι του 2025 για ελληνικά μύδια που διακινήθηκαν στην ιταλική αγορά, ενώ αρκετές ακόμη αναφορές σε ευρωπαϊκό επίπεδο αφορούν μολύνσεις από Vibrio σε οστρακοειδή, γαρίδες και άλλα θαλασσινά προϊόντα.
Το Vibrio parahaemolyticus είναι βακτήριο που απαντάται φυσιολογικά σε θαλάσσια και υφάλμυρα ύδατα. Σε αντίθεση με πολλούς άλλους τροφιμογενείς μικροοργανισμούς, δεν οφείλει απαραίτητα την παρουσία του σε περιβαλλοντική ρύπανση ή κακή υγιεινή. Αποτελεί μέρος της φυσικής μικροβιακής χλωρίδας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και η συγκέντρωσή του επηρεάζεται κυρίως από τη θερμοκρασία και την αλατότητα των υδάτων.
Τα μύδια και γενικότερα τα δίθυρα μαλάκια θεωρούνται ιδιαίτερα ευάλωτα στη συσσώρευση του βακτηρίου επειδή τρέφονται φιλτράροντας μεγάλες ποσότητες θαλασσινού νερού. Κατά τη διαδικασία αυτή συγκεντρώνουν μικροοργανισμούς που υπάρχουν στο περιβάλλον τους. Εάν τα ύδατα περιέχουν αυξημένους πληθυσμούς Vibrio, τα βακτήρια μπορούν να συσσωρευτούν στους ιστούς των οστρακοειδών και να μεταφερθούν στην τροφική αλυσίδα. Η επιμόλυνση μπορεί να συμβεί κατά την παραγωγή, τη συλλογή, τη μεταφορά και τη διακίνηση των προϊόντων. Η αύξηση της θερμοκρασίας του θαλασσινού νερού ευνοεί τον πολλαπλασιασμό του βακτηρίου στις περιοχές εκτροφής. Παράλληλα, η καθυστέρηση ψύξης μετά τη συγκομιδή, η διακοπή της ψυκτικής αλυσίδας κατά τη μεταφορά ή η παραμονή των προϊόντων σε ακατάλληλες θερμοκρασίες επιτρέπουν την περαιτέρω ανάπτυξη των μικροοργανισμών.
Σύμφωνα με την επιστημονική γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), τα σημαντικότερα είδη Vibrio για τη δημόσια υγεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι τα Vibrio parahaemolyticus, Vibrio vulnificus και τα μη χολεραγόνα στελέχη Vibrio cholerae. Η EFSA εκτιμά ότι το Vibrio parahaemolyticus ανιχνεύεται περίπου στο 19,6% των δειγμάτων θαλασσινών που εξετάζονται στην Ευρώπη, ενώ περίπου ένα στα πέντε θετικά δείγματα περιέχει παθογόνα στελέχη. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η παθογένεια του Vibrio parahaemolyticus συνδέεται με συγκεκριμένους γενετικούς δείκτες. Το γονίδιο TDH που ανιχνεύθηκε στα συγκεκριμένα μύδια σχετίζεται με την παραγωγή θερμοσταθερής άμεσης αιμολυσίνης, η οποία αποτελεί βασικό παράγοντα λοιμογόνου δράσης. Η παρουσία του γονιδίου toxR χρησιμοποιείται ως χαρακτηριστικός δείκτης ταυτοποίησης του είδους.
Οι λοιμώξεις από Vibrio parahaemolyticus εκδηλώνονται κυρίως ως οξεία γαστρεντερίτιδα. Τα συνηθέστερα συμπτώματα περιλαμβάνουν διάρροια, κοιλιακό πόνο, ναυτία, εμέτους, πυρετό και ρίγη. Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μέσα σε λίγες ώρες έως μία ημέρα από την κατανάλωση μολυσμένου τροφίμου. Στις περισσότερες περιπτώσεις η νόσος υποχωρεί χωρίς ειδική θεραπεία, ωστόσο σε άτομα με υποκείμενα νοσήματα, ανοσοκαταστολή ή ηπατική δυσλειτουργία οι επιπλοκές μπορεί να είναι σοβαρότερες.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα βακτήρια του γένους Vibrio αποτελούν αναδυόμενο κίνδυνο για την ασφάλεια τροφίμων στην Ευρώπη. Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αυξημένη παρουσία τους σε περιοχές όπου παλαιότερα θεωρούνταν σπάνια. Η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών, οι παρατεταμένοι καύσωνες και οι μεταβολές στην αλατότητα των παράκτιων υδάτων δημιουργούν ευνοϊκότερες συνθήκες για την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό τους.
Ευρωπαϊκές επιστημονικές αξιολογήσεις έχουν δείξει ότι όταν η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας υπερβαίνει τους 15 βαθμούς Κελσίου, οι πληθυσμοί των Vibrio αυξάνονται σημαντικά. Οι εκβολές ποταμών, οι λιμνοθάλασσες και οι παράκτιες περιοχές με χαμηλότερη αλατότητα θεωρούνται περιβάλλοντα υψηλού κινδύνου. Για τον λόγο αυτό το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) παρακολουθεί τις συνθήκες ανάπτυξης των βακτηρίων μέσω εξειδικευμένων εργαλείων που αξιοποιούν δεδομένα θερμοκρασίας και αλατότητας σε σχεδόν πραγματικό χρόνο.
Για τους επαγγελματίες της εστίασης, των ιχθυοπωλείων και του εμπορίου θαλασσινών, οι κοινοποιήσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η αυστηρή διατήρηση της ψυκτικής αλυσίδας από τη στιγμή της παραλαβής μέχρι την κατανάλωση αποτελεί βασικό μέτρο ελέγχου. Τα οστρακοειδή πρέπει να προέρχονται από εγκεκριμένες περιοχές παραγωγής και να συνοδεύονται από τα προβλεπόμενα έγγραφα ιχνηλασιμότητας. Η αποθήκευση σε κατάλληλες θερμοκρασίες, η αποφυγή διασταυρούμενης επιμόλυνσης και η σωστή θερμική επεξεργασία αποτελούν κρίσιμες διαδικασίες για τον περιορισμό του κινδύνου. Η EFSA αναφέρει επίσης ότι τεχνολογίες όπως η επεξεργασία υψηλής πίεσης, η ακτινοβόληση και ορισμένες διαδικασίες αποκάθαρσης μπορούν να μειώσουν τα επίπεδα των βακτηρίων στα θαλασσινά. Ωστόσο, η αποτελεσματικότερη πρακτική παραμένει η διατήρηση της ψυχρής αλυσίδας και η αποφυγή συνθηκών που επιτρέπουν τον πολλαπλασιασμό των μικροοργανισμών.
Για τους καταναλωτές, ο μεγαλύτερος κίνδυνος συνδέεται με την κατανάλωση ωμών ή ανεπαρκώς μαγειρεμένων οστρακοειδών. Τα μύδια, τα στρείδια και άλλα δίθυρα μαλάκια καταναλώνονται συχνά με ελάχιστη θερμική επεξεργασία, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα έκθεσης σε παθογόνα στελέχη Vibrio. Η επαρκής θέρμανση πριν από την κατανάλωση μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο λοίμωξης. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων εκτιμά ότι η συχνότητα εμφάνισης των Vibrio στα θαλασσινά αναμένεται να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια λόγω της ανόδου της θερμοκρασίας των παράκτιων υδάτων και της συχνότερης εμφάνισης ακραίων καιρικών φαινομένων. Οι μεταβολές αυτές επηρεάζουν άμεσα το θαλάσσιο οικοσύστημα και δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την εγκατάσταση και εξάπλωση παθογόνων μικροοργανισμών σε μεγαλύτερες γεωγραφικές περιοχές.
