Τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα για τη σαλμονέλα σε προϊόντα σησαμιού και τι πρέπει να προσέχουν οι καταναλωτές τη Μεγάλη εβδομάδα
Οι αλλεπάλληλες ανακλήσεις χαλβά και ταχινιού τους τελευταίους μήνες, με αιτία τη σαλμονέλα ή την παρουσία μυκοτοξινών, τείνουν να γίνουν κανόνας και όχι εξαίρεση. Μέχρι και τον Φεβρουάριο του 2026, οι ευρωπαϊκές και διεθνείς αρχές έχουν καταγράψει επαναλαμβανόμενα περιστατικά επιμόλυνσης σε προϊόντα σησαμιού, με ανακλήσεις, ειδοποιήσεις RASFF και επιβεβαιωμένα κρούσματα τροφικών δηλητηριάσεων. Ταυτόχρονα οι Ελληνικές αρχές μπλοκάρουν στα σύνορα φορτία με σουσάμι λόγω σαλμονέλας. Το 2004, το Διεθνές Δίκτυο Αρχών Ασφάλειας Τροφίμων (INFOSAN) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αναγνώρισε τρόφιμα με βάση το σουσάμι (δηλαδή, ταχίνι και χαλβά) ως ασυνήθιστη πηγή μόλυνσης από σαλμονέλα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συναγερμός για τα μολυσμένα έτοιμα γεύματα: Επεκτείνεται η ανάκληση σε δεκάδες κωδικούς και σε ΟΛΑ τα μεγάλα σούπερ μάρκετ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μετά τη Ben’s Original κι άλλη γνωστή μάρκα ρυζιού αποσύρεται από τα ράφια λόγω κινδύνου πνιγμού
Η αυξημένη κατανάλωση την περίοδο της Σαρακοστής και της Μεγάλης εβδομάδας φέρνει το ζήτημα της ασφάλειας του χαλβά στο προσκήνιο. Το ταχίνι και ο χαλβάς θεωρούνται τρόφιμα με μεγάλη διάρκεια ζωής και υψηλή διατροφική αξία, καταναλώνονται όμως συνήθως χωρίς καμία θερμική επεξεργασία. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε επιμόλυνση προκύψει κατά την παραγωγή ή τη συσκευασία φτάνει αυτούσια στον καταναλωτή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Απορρυπαντικά: Αυτά είναι τα προϊόντα που χρησιμοποιούμε στο σπίτι και αντί να μας προστατεύουν κάνουν τα μικρόβια πιο ανθεκτικά
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αρνί… πολυτελείας: Προς 12€ στον παραγωγό και έως και 18€ στον πάγκο!
Επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Microorganisms από ερευνητές του Health Canada, τονίζει πως το ζήτημα της σαλμονέλας στο ταχίνι και σε προϊόντα με βάση το ταχίνι αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα. Αρκετά χαρακτηριστικά της σχέσης σαλμονέλας -ταχινιού την καθιστούν έναν δυσεπίλυτο συνδυασμό τροφίμου-παθογόνου, όπως αποδεικνύεται από την πληθώρα πρόσφατων περιστατικών ασφάλειας τροφίμων που σχετίζονται με αυτήν.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μεγάλη Εβδομάδα και Πάσχα: Τι να φας και τι να αποφύγεις αν έχεις διαβήτη ή μεταβολικές διαταραχές
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κλιμακώνεται η υπόθεση με τα τοξικά ποτήρια γνωστής εταιρείας, που πωλήθηκαν και στην Ελλάδα – Νέα επικαιροποίηση από το RASFF
Η μελέτη καταγράφει ότι τα προϊόντα με βάση το σουσάμι, όπως το ταχίνι και ο χαλβάς, συνδέονται διεθνώς με επαναλαμβανόμενα περιστατικά σαλμονέλωσης και ανακλήσεων τροφίμων, για τα οποία ευθύνονται εν μέρει, η μεγάλη διάρκεια ζωής και η έτοιμη προς κατανάλωση φύση αυτών των προϊόντων, που τα καθιστούν ιδανικό μέσο για μακροχρόνια και παρατεταμένη έκθεση στη σαλμονέλα. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 20 μεγάλες επιδημίες παγκοσμίως που σχετίζονται με τέτοια προϊόντα, με εκατοντάδες ασθενείς και επιβεβαιωμένες νοσηλείες. Να σημειωθεί ότι από το 2004 το Διεθνές Δίκτυο Αρχών Ασφάλειας Τροφίμων (INFOSAN) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας αναγνώρισε τρόφιμα με βάση το σουσάμι (δηλαδή, ταχίνι και χαλβά από την περιοχή της Μέσης Ανατολής) ως ασυνήθιστη πηγή μόλυνσης από σαλμονέλα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποσύρθηκε κρέμα γάλακτος με κολοβακτηρίδια έως και 74 φορές πάνω από τα όρια και βακτηριακό φορτίο έως 16 φορές υψηλότερο
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μολυσμένα ψάρια προκάλεσαν επιδημία οπισθορχίασης με 51 κρούσματα – Σποραδική παρουσία του O. felineus σε Ευρώπη και Ελλάδα
Η σαλμονέλα προκαλεί γαστρεντερική λοίμωξη με συμπτώματα όπως διάρροια, πυρετό, εμέτους και κοιλιακό άλγος, τα οποία εμφανίζονται συνήθως μέσα σε 6 έως 72 ώρες από την κατανάλωση. Σε μικρά παιδιά, ηλικιωμένους και άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό, η λοίμωξη μπορεί να εξελιχθεί πιο σοβαρά. Το κρίσιμο στοιχείο για τον καταναλωτή είναι ότι δεν χρειάζεται να καταναλώσει κάποιος μεγάλη ποσότητα μολυσμένου χαλβά για να αρρωστήσει. Η μελέτη δείχνει ότι ακόμη και πολύ μικρές ποσότητες μολυσμένου προϊόντος μπορεί να είναι αρκετές, ειδικά όταν πρόκειται για τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά, όπως το ταχίνι, που προστατεύουν το βακτήριο από τα οξέα του στομάχου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νηστεία: Είναι οι γαλακτωματοποιητές που αναφέρονται στις ετικέτες τροφίμων, νηστίσιμοι;
Παρά το γεγονός ότι το ταχίνι είναι τρόφιμο χαμηλής υγρασίας, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές. Η σαλμονέλα δεν πολλαπλασιάζεται εύκολα σε τέτοιο περιβάλλον, αλλά μπορεί να επιβιώσει για μεγάλα χρονικά διαστήματα, ακόμη και μήνες ή χρόνια. Αυτό επιτρέπει σε ένα μολυσμένο προϊόν να παραμένει στην αγορά και να καταναλώνεται σταδιακά, αυξάνοντας την έκθεση.
Η επιμόλυνση μπορεί να ξεκινήσει ήδη από το στάδιο της πρώτης ύλης. Το σουσάμι μπορεί να έρθει σε επαφή με τη σαλμονέλα στο έδαφος, στο νερό άρδευσης ή κατά τη συγκομιδή και αποθήκευση. Στη συνέχεια, η επεξεργασία δεν εξαλείφει πάντα τον κίνδυνο. Το καβούρδισμα των σπόρων είναι το βασικό στάδιο που μπορεί να μειώσει σημαντικά τη σαλμονέλα, αλλά η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται από τις συνθήκες που εφαρμόζονται. Αν το στάδιο αυτό δεν γίνει σωστά ή αν υπάρξει επαναμόλυνση μετά, το βακτήριο μπορεί να παραμείνει στο τελικό προϊόν. Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το τι συμβαίνει μετά το καβούρδισμα. Κατά την άλεση, τη μεταφορά και τη συσκευασία, η διασταυρούμενη επιμόλυνση από εξοπλισμό ή περιβάλλον παραγωγής μπορεί να ακυρώσει όλη την προηγούμενη επεξεργασία. Αυτό έχει επιβεβαιωθεί και σε διεθνείς εστίες, όπου η μόλυνση εντοπίστηκε σε σφραγισμένα προϊόντα, γεγονός που δείχνει ότι προηγήθηκε της διάθεσης στην αγορά.
Για τον καταναλωτή, υπάρχει ένα επιπλέον πρόβλημα: το μολυσμένο ταχίνι ή ο χαλβάς δεν παρουσιάζει καμία εμφανή αλλοίωση. Δεν αλλάζει γεύση, δεν μυρίζει περίεργα και δεν έχει διαφορετική όψη. Δεν υπάρχει τρόπος να εντοπιστεί ο κίνδυνος χωρίς εργαστηριακό έλεγχο. Επιπλέον, η συνήθης πρακτική αποθήκευσης στο ψυγείο δεν μειώνει τον κίνδυνο. Αντίθετα, υπάρχουν δεδομένα που δείχνουν ότι η σαλμονέλα μπορεί να επιβιώνει για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα σε χαμηλές θερμοκρασίες σε τέτοιου τύπου προϊόντα. Το ψυγείο δεν εξουδετερώνει το βακτήριο στο ταχίνι ή στον χαλβά. Πιο αναλυτικά σύμφωνα με τη μελέτη:
- Η σαλμονέλα μπορεί να επιβιώσει σε ταχίνι και χαλβά για μεγάλα χρονικά διαστήματα (τουλάχιστον 4 έως 12 μήνες).
- Παρατηρήθηκε μεγαλύτερη επιβίωση όταν τα προϊόντα αποθηκεύονται σε ψύξη σε σχέση με θερμοκρασία δωματίου.
- Πιθανή εξήγηση είναι ότι σε χαμηλές θερμοκρασίες το βακτήριο προσαρμόζεται (π.χ. αλλαγές στη μεμβράνη του), με αποτέλεσμα να αντέχει περισσότερο.
Με απλά λόγια το ψυγείο δεν «σκοτώνει» τη σαλμονέλα στο ταχίνι ή στον χαλβά και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να τη βοηθά να παραμένει ζωντανή για περισσότερο χρόνο. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η προστασία βασίζεται κυρίως στην ενημέρωση και στην προσοχή. Ο έλεγχος ανακοινώσεων ανάκλησης προϊόντων, η αποφυγή κατανάλωσης προϊόντων που έχουν αποσυρθεί και η προσοχή στην προέλευση και στην αξιοπιστία του παραγωγού είναι τα βασικά εργαλεία που έχει ο καταναλωτής. Σε περίπτωση που εμφανιστούν συμπτώματα γαστρεντερικής λοίμωξης μετά από κατανάλωση τέτοιων προϊόντων, ιδιαίτερα σε ευάλωτες ομάδες, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.
Η αυξημένη κατανάλωση ταχινιού και χαλβά την περίοδο της νηστείας δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη μείωση του κινδύνου. Αντίθετα, τα διαθέσιμα επιστημονικά και επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι πρόκειται για προϊόντα που απαιτούν συνεχή έλεγχο σε όλα τα στάδια παραγωγής και διακίνησης, καθώς η επιμόλυνση δεν είναι σπάνια και οι συνέπειες μπορεί να είναι άμεσες για τον καταναλωτή.
