Η οργάνωση προστασίας καταναλωτών Foodwatch έχει αναδείξει επανειλημμένα ένα φαινόμενο που απασχολεί εκατομμύρια καταναλωτές: τις παραπλανητικές συσκευασίες τροφίμων. Πρόκειται για προϊόντα των οποίων η εξωτερική εμφάνιση δημιουργεί την εντύπωση ότι περιέχουν μεγαλύτερη ποσότητα από την πραγματική, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι παραβιάζεται η νομοθεσία ως προς το αναγραφόμενο καθαρό βάρος. Αντίθετα, η παραπλάνηση βασίζεται κυρίως στον σχεδιασμό της συσκευασίας και στην οπτική εντύπωση που αυτή προκαλεί.
Σε βίντεο από σούπερ μάρκετ της Γαλλίας ο παρουσιαστής της Foodwatch, παίρνει από το ράφι ένα βαζάκι με rillettes,ε την πρώτη ματιά, το δοχείο φαίνεται γεμάτο μέχρι τη βάση του. Όταν όμως το γυρίζει ανάποδα, αποκαλύπτεται ότι ο πυθμένας είναι έντονα κυρτός προς το εσωτερικό. Έτσι, ο πραγματικός χώρος που καταλαμβάνει το προϊόν είναι σημαντικά μικρότερος από αυτόν που υποδηλώνει το εξωτερικό μέγεθος της συσκευασίας. Σύμφωνα με τη Foodwatch, τέτοιες σχεδιαστικές επιλογές μπορούν να δημιουργήσουν λανθασμένη εντύπωση για την ποσότητα που αγοράζει ο καταναλωτής.
Αντίστοιχες πρακτικές παρατηρούνται συχνά σε βαζάκια με αλείμματα, μαρμελάδες, πατέ, κρέμες, σάλτσες και άλλα τρόφιμα που διατίθενται σε γυάλινες ή πλαστικές συσκευασίες. Σε πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται χοντρά τοιχώματα, διπλοί ή υπερυψωμένοι πάτοι, βαθουλώματα στο εσωτερικό ή συσκευασίες με μεγάλο εξωτερικό όγκο που τελικά περιέχουν αισθητά μικρότερη ποσότητα προϊόντος από αυτή που ο καταναλωτής αντιλαμβάνεται με μια πρώτη ματιά.
Παρόμοια εικόνα συναντάται και σε άλλες κατηγορίες τροφίμων. Σακουλάκια με πατατάκια και σνακ περιέχουν συχνά μεγάλη ποσότητα αέρα, η οποία είναι απαραίτητη σε κάποιο βαθμό για την προστασία του προϊόντος κατά τη μεταφορά, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργεί την αίσθηση ότι η συσκευασία είναι πιο γεμάτη από όσο είναι στην πραγματικότητα. Δημητριακά πρωινού, μπισκότα, σοκολάτες, καραμέλες και κατεψυγμένα προϊόντα διατίθενται επίσης αρκετές φορές σε κουτιά ή σακούλες με μεγάλο κενό χώρο, ενώ κάψουλες καφέ, καλλυντικά και ορισμένα συμπληρώματα διατροφής έχουν επίσης αποτελέσει αντικείμενο κριτικής για τον δυσανάλογο όγκο της συσκευασίας σε σχέση με το περιεχόμενο.
Η πρακτική αυτή είναι γνωστή διεθνώς ως “slack fill”, δηλαδή η ύπαρξη υπερβολικού κενού χώρου μέσα στη συσκευασία. Δεν είναι κάθε κενός χώρος παράνομος, καθώς μπορεί να απαιτείται για λόγους προστασίας του προϊόντος, μεταφοράς ή τεχνικών απαιτήσεων της παραγωγής. Ωστόσο, όταν ο σχεδιασμός της συσκευασίας έχει ως κύριο αποτέλεσμα να δημιουργεί στον καταναλωτή εσφαλμένη αντίληψη για την ποσότητα που αγοράζει, οργανώσεις όπως η Foodwatch υποστηρίζουν ότι πρόκειται για πρακτική που υπονομεύει τη διαφάνεια στην αγορά.
Για τον λόγο αυτό, οι οργανώσεις προστασίας καταναλωτών συνιστούν στους αγοραστές να μην βασίζονται μόνο στο μέγεθος της συσκευασίας. Το καθαρό βάρος ή ο καθαρός όγκος που αναγράφεται στην ετικέτα αποτελεί το ασφαλέστερο κριτήριο σύγκρισης μεταξύ προϊόντων. Εξίσου σημαντική είναι η αναγραφή της τιμής ανά κιλό ή ανά λίτρο, η οποία επιτρέπει στον καταναλωτή να αξιολογήσει αντικειμενικά ποιο προϊόν προσφέρει καλύτερη σχέση ποσότητας και τιμής, ανεξάρτητα από το μέγεθος ή τον σχεδιασμό της συσκευασίας.
Η Foodwatch καλεί τις εταιρείες τροφίμων να υιοθετήσουν πιο διαφανείς πρακτικές στη συσκευασία των προϊόντων τους, ώστε η εμφάνιση να ανταποκρίνεται όσο το δυνατόν περισσότερο στο πραγματικό περιεχόμενο. Παράλληλα, ζητά από τις αρμόδιες αρχές να ενισχύσουν τους ελέγχους και να εξετάσουν αυστηρότερους κανόνες για τις περιπτώσεις όπου η συσκευασία μπορεί να παραπλανήσει τον καταναλωτή, ακόμη και όταν τηρούνται οι τυπικές απαιτήσεις επισήμανσης. Η σαφής και ειλικρινής ενημέρωση αποτελεί βασική προϋπόθεση για μια αγορά στην οποία οι καταναλωτές μπορούν να κάνουν συνειδητές και δίκαιες επιλογές.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαιτεί η συσκευασία να μην παραπλανεί τον καταναλωτή ως προς την ποσότητα, τη φύση ή τα χαρακτηριστικά του προϊόντος. Ωστόσο, η ύπαρξη κενού χώρου ή ειδικού σχεδιασμού της συσκευασίας δεν είναι από μόνη της παράνομη, εφόσον μπορεί να δικαιολογείται τεχνικά ή για την προστασία του προϊόντος. Εκεί όπου διατυπώνονται οι περισσότερες ενστάσεις από οργανώσεις καταναλωτών είναι στις περιπτώσεις όπου ο σχεδιασμός της συσκευασίας φαίνεται να εξυπηρετεί κυρίως τη δημιουργία εντύπωσης μεγαλύτερης ποσότητας.
