Νέα ανησυχία για τη διαχείριση των χημικών ουσιών τύπου PFAS προκαλεί η απόφαση της Daikin να εισαγάγει ένα νέο φθοριούχο αέριο στη βιομηχανική της διαδικασία σε εργοστάσιο στη νότια Γαλλία, σε μια περιοχή που ήδη αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα ρύπανσης από «παντοτινά χημικά». Η ιαπωνική εταιρεία σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει από το 2028 το ψυκτικό αέριο R1234yf στις εγκαταστάσεις της Daikin Chemical France στο Pierre-Bénite, στην επονομαζόμενη «κοιλάδα της χημείας», κοντά στη Λιόν. Η εταιρεία υποστηρίζει ότι η νέα ουσία αποτελεί βελτίωση σε σχέση με το σημερινό χημικό που χρησιμοποιείται στη μονάδα, καθώς δεν θεωρείται καρκινογόνος και δεν παρουσιάζει ιδιότητες βιοσυσσώρευσης.
Ωστόσο, περιβαλλοντικοί επιστήμονες εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις, καθώς το R1234yf διασπάται πλήρως στην ατμόσφαιρα σε τριφθοροξικό οξύ (TFA), μια ουσία που ανήκει στην ευρύτερη οικογένεια των PFAS και χαρακτηρίζεται από εξαιρετική ανθεκτικότητα στο περιβάλλον.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποσύρονται ζυμαρικά λόγω παραπλάνησης καταναλωτών – Τι έγραφε η ετικέτα και τι πραγματικά περιείχαν
Από έναν προβληματικό PFAS σε έναν άλλο
Το R1234yf πρόκειται να αντικαταστήσει το HFP (εξαφθοροπροπυλένιο), το οποίο χρησιμοποιείται σήμερα στη μονάδα της Daikin. Το HFP θεωρείται προβληματική ουσία, καθώς μπορεί να προκαλέσει βλάβες στους νεφρούς και να μετατραπεί σε άλλες ενώσεις PFAS που έχουν συνδεθεί με σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει τη σταδιακή κατάργηση του HFP έως το 2050. Σύμφωνα με τη Daikin, η αλλαγή της παραγωγικής διαδικασίας θα οδηγήσει σε μείωση των συνολικών εκπομπών PFAS και σε περιορισμό των εκπομπών HFP κατά περίπου 35% έως 40%. Οι επικριτές της απόφασης, όμως, υποστηρίζουν ότι η αντικατάσταση μιας προβληματικής χημικής ουσίας με μια άλλη που παράγει επίσης έναν επίμονο ρύπο δεν αποτελεί πραγματική λύση.
Ο Hans Peter Arp, χημικός περιβαλλοντολόγος στο Νορβηγικό Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας και ένας από τους ειδικούς στη μελέτη του TFA, χαρακτήρισε την επιλογή της Daikin χαρακτηριστικό παράδειγμα «λυπηρής αντικατάστασης». «Περνάμε από ένα PFAS που είναι προβληματικό, επιβλαβές για τα νεφρά και μπορεί να μετατραπεί σε άλλους καρκινογόνους PFAS, σε ένα άλλο που παράγει TFA», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το R1234yf μετατρέπεται εξ ολοκλήρου σε TFA
Το βασικό περιβαλλοντικό ζήτημα αφορά την τύχη του νέου αερίου μετά την απελευθέρωσή του στο περιβάλλον. Σύμφωνα με έκθεση της Νορβηγικής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος, η ατμοσφαιρική αποδόμηση του R1234yf οδηγεί σε παραγωγή TFA με απόδοση 100%.
Παρόμοια εκτίμηση περιλαμβάνεται και στον φάκελο αξιολόγησης της ουσίας που καταχωρήθηκε το 2021 στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Χημικών Προϊόντων (ECHA), όπου αναφέρεται ότι το R1234yf αποτελεί σημαντική πηγή εκπομπών TFA λόγω της γρήγορης και πλήρους διάσπασής του.
Το τριφθοροξικό οξύ θεωρείται ιδιαίτερα ανθεκτικός και κινητικός ρύπος. Σε αντίθεση με άλλες χημικές ουσίες που μπορούν να απομακρυνθούν σχετικά εύκολα, το TFA παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα στο περιβάλλον και μπορεί να μεταφερθεί μέσω του νερού, καθιστώντας δύσκολη την απομάκρυνσή του από τις υδάτινες πηγές.
Ο ECHA έχει χαρακτηρίσει το TFA ως ουσία για την οποία υπάρχουν υποψίες τοξικότητας στην αναπαραγωγή, ενώ πρόσφατα νέα επιστημονικά δεδομένα οδήγησαν την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) σε επανεξέταση των ορίων ασφαλούς ημερήσιας πρόσληψης, λόγω πιθανών επιδράσεων στον θυρεοειδή.
Ερωτήματα για τις εκπομπές και τα φίλτρα
Η Daikin υποστηρίζει ότι θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί τα υπάρχοντα συστήματα ελέγχου εκπομπών, μεταξύ άλλων φίλτρα ενεργού άνθρακα. Ωστόσο, παραμένουν ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο αυτά τα συστήματα μπορούν να συγκρατήσουν αποτελεσματικά το TFA. Οι ανησυχίες εντείνονται επειδή το εργοστάσιο έχει ήδη καταγραφεί για διάχυτες εκπομπές. Έκθεση επιθεώρησης της περιφερειακής περιβαλλοντικής αρχής Dreal από τον Σεπτέμβριο του 2025 ανέφερε ότι η εγκατάσταση μπορούσε να εκπέμπει έως και 650 κιλά αερίων, μεταξύ αυτών και HFP, μέσω διαρροών από εξοπλισμό.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις φοβούνται ότι παρόμοιες «διαφυγούσες εκπομπές» μπορεί στο μέλλον να αφορούν και το R1234yf, συμβάλλοντας περαιτέρω στη συσσώρευση TFA στην περιοχή.
Ένας ρύπος που ανιχνεύεται όλο και περισσότερο
Η παρουσία του TFA στο περιβάλλον φαίνεται να αυξάνεται διεθνώς. Η γαλλική Υπηρεσία Υγειονομικής Ασφάλειας (Anses) έχει εντοπίσει την ουσία στο 92% των δειγμάτων νερού που εξετάστηκαν σε εθνική εκστρατεία παρακολούθησης. Παράλληλα, επιστημονική μελέτη του 2021 εκτίμησε ότι η ποσότητα TFA που παράγεται ετησίως από τη διάσπαση φθοριούχων αερίων, συμπεριλαμβανομένου του R1234yf, θα μπορούσε να αυξηθεί περισσότερο από 300% έως το 2050.
Αν και το TFA θεωρείται λιγότερο τοξικό από ορισμένους γνωστούς PFAS, όπως το PFOA, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ανήκει στην ίδια κατηγορία χημικής τεχνολογίας και παρουσιάζει το ίδιο βασικό χαρακτηριστικό: εξαιρετική περιβαλλοντική διάρκεια.
Μια περιοχή ήδη επιβαρυμένη από PFAS
Το Pierre-Bénite αποτελεί μία από τις περιοχές της Γαλλίας που έχουν πληγεί περισσότερο από τη ρύπανση PFAS. Οι ουσίες αυτές έχουν εντοπιστεί σε αυγά από οικιακές εκτροφές, λαχανικά, ιδιωτικές γεωτρήσεις και διάφορα περιβαλλοντικά δείγματα. Το 2024, δημοσιογραφικές έρευνες είχαν αποκαλύψει ότι η Daikin είχε εισαγάγει άλλο PFAS στη διαδικασία παραγωγής της χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Μετά από προσφυγές περιβαλλοντικών οργανώσεων, η εταιρεία είχε αναγκαστεί να διακόψει προσωρινά την παραγωγή.
Αυτή τη φορά η Daikin ενημέρωσε εκ των προτέρων τοπικές αρχές, συλλόγους και δημοσιογράφους για την αλλαγή. Οι κάτοικοι, όμως, υποστηρίζουν ότι το βασικό πρόβλημα παραμένει: αντί να προχωρήσει η αποκατάσταση μιας ήδη επιβαρυμένης περιοχής, η βιομηχανική δραστηριότητα κινδυνεύει να προσθέσει έναν ακόμη εξαιρετικά ανθεκτικό ρύπο στο περιβάλλον.
Οι γαλλικές αρχές έχουν ακόμη τη δυνατότητα να επιβάλουν πρόσθετους όρους πριν από την τελική έγκριση της αλλαγής παραγωγικής διαδικασίας. Οι επιστήμονες ζητούν πλήρη απολογισμό όλων των εκπομπών της εγκατάστασης, συμπεριλαμβανομένων του R1234yf, του TFA και των προϊόντων διάσπασής τους.
Πηγή: France 3 Auvergne-Rhône-Alpes, έρευνα της Émilie Rosso – με στοιχεία από DREAL, ECHA και τις γαλλικές αρμόδιες αρχές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Συναγερμός για ηπατίτιδα Α: 4 κρούσματα μετά από γεύμα σε κατάστημα εστίασης – Ποιοι πρέπει να προσέχουν μέχρι τις 14 Αυγούστου
- GLP-1 σε χάπι: Έρχεται στην Ευρώπη το «όπλο» κατά της παχυσαρκίας χωρίς ένεση – Πότε ξεκινά και τι αλλάζει για τους ασθενείς
- Ελλάδα: Πρόστιμο σε κατάστημα γνωστής αλυσίδας καφέ
- Πώς να αφαιρέσετε τους λεκέδες από αντηλιακό στα ρούχα
- Σπόροι πιπεριάς: Μπορώ να τους φάω ή πρέπει να τους αφαιρέσω;
