Συναγερμός για την στροφή των Ευρωπαίων εφήβων σε εξαρτήσεις από ηλεκτρονικά τσιγάρα, φάρμακα και διαδικτυακό τζόγο

Από την κάνναβη στα φάρμακα και τον τζόγο – Τι δείχνουν τα αποκαλυπτικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής έκθεσης ειδικά για τους εφήβους στην Ελλάδα

Παρότι η χρήση αλκοόλ, παραδοσιακών τσιγάρων και ναρκωτικών στους Ευρωπαίους εφήβους φαίνεται να μειώνεται, νέα και ανησυχητικά φαινόμενα εξάρτησης βρίσκονται σε άνοδο, σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έκθεση ESPAD 2024. Η πανευρωπαϊκή έρευνα για τη χρήση ουσιών στους μαθητές 15-16 ετών, που συντονίστηκε από το Ιταλικό Εθνικό Συμβούλιο Έρευνας (CNR) σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για τα Ναρκωτικά, φέρνει στο φως σημαντικές μετατοπίσεις στα πρότυπα συμπεριφοράς των εφήβων.

• ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φράουλες τίγκα στα φυτοφάρμακα – Νέα ανάκληση για την προστασία της δημόσιας υγείας

Μείωση στο αλκοόλ και το κάπνισμα

Τα ποσοστά κατανάλωσης αλκοόλ και παραδοσιακού καπνίσματος βρίσκονται σε συνεχή πτώση. Σε επίπεδο ζωής, η κατανάλωση αλκοόλ μειώθηκε από 88% το 1995 σε 74% το 2024, ενώ η πρόσφατη κατανάλωση (τελευταίοι 30 ημέρες) έπεσε στο 43%. Ομοίως, η χρήση τσιγάρων μειώθηκε εντυπωσιακά: από 68% το 1995 σε 32% το 2024.

Άνοδος στη χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου

Η θεαματική αύξηση στη χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων προκαλεί ανησυχία. Η χρήση τους τους τελευταίους 30 ημέρες αυξήθηκε από 14% το 2019 σε 22% το 2024. Οι έφηβες φαίνεται να τα χρησιμοποιούν περισσότερο από τους συνομήλικους τους (46% έναντι 41%).

• ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται έτοιμα γεύματα από τα ράφια των σούπερ μάρκετ – Ο σοβαρός κίνδυνος που κρύβει βασικό συστατικό τους

• ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέα ανάκληση φρέσκου γάλακτος – Προειδοποίηση για σοβαρούς κινδύνους υγείας

• ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλείται δημοφιλής πορτοκαλάδα μετά την καταγγελία καταναλωτή για παρουσία θραυσμάτων γυαλιού

Αύξηση στη χρήση φαρμάκων χωρίς ιατρική συνταγή

Το 14% των μαθητών δήλωσε πως έχει κάνει χρήση φαρμάκων χωρίς ιατρική συνταγή, με τα ποσοστά να είναι υψηλότερα μεταξύ των κοριτσιών. Τα πιο διαδεδομένα είναι τα αγχολυτικά και τα ηρεμιστικά (8,5%), τα παυσίπονα (6,9%) και φάρμακα για διαταραχές προσοχής και υπερκινητικότητα (3,4%). Σημαντικό εύρημα είναι η αντίληψη ευκολίας πρόσβασης: 1 στους 5 θεωρεί πως μπορεί εύκολα να τα αποκτήσει.

Εκτόξευση στον online τζόγο και gaming

Αν και ο γενικός τζόγος παραμένει σταθερός στην Ευρώπη, το online στοίχημα αυξάνεται. Από 8% το 2019, έφτασε στο 14% το 2024, με τριπλασιασμό μεταξύ των κοριτσιών. Στην Ιταλία, ο συνολικός τζόγος φτάνει στο 45% των μαθητών —από τα υψηλότερα στην Ευρώπη— αν και ο online τζόγος (12%) παραμένει κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η πτώση της κάνναβης και άλλων ναρκωτικών

Η χρήση κάνναβης συνεχίζει να μειώνεται: 12% δηλώνουν ότι την έχουν δοκιμάσει, από 18% το 2003. Οι υπόλοιπες ουσίες —όπως MDMA, κοκαΐνη και LSD— παρουσιάζουν χαμηλότερα και σταθερά ποσοστά (κάτω από 3%).

Ψυχική υγεία: ανισότητες φύλου και γεωγραφίας

Για πρώτη φορά, το ESPAD αξιολόγησε την ψυχική ευεξία με το δείκτη WHO-5: μόνο το 59% των μαθητών ανέφερε καλή ψυχική υγεία, με τα αγόρια (70%) να υπερέχουν των κοριτσιών (49%). Οι έφηβοι στη βόρεια Ευρώπη έχουν τα υψηλότερα επίπεδα ευεξίας, ενώ στην Ουκρανία καταγράφεται το χαμηλότερο (43%) —πιθανόν λόγω του συνεχιζόμενου πολέμου.

• ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί πρέπει να μουλιάζουμε τα όσπρια από το προηγούμενο βράδυ; Η επιστημονική εξήγηση πίσω από τη συνήθεια

• ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρέπει να ξεπλένουμε τα ζυμαρικά μετά το μαγείρεμα; 

Τα ευρήματα για την Ελλάδα

Σύμφωνα με την έκθεση ESPAD 2024, η Ελλάδα παρουσιάζει τα παρακάτω βασικά ευρήματα ανά κατηγορία έρευνας:

• Κατανάλωση Αλκοόλ: Η κατανάλωση αλκοόλ από τους Έλληνες εφήβους παρουσιάζει μείωση, ευθυγραμμιζόμενη με τη γενική ευρωπαϊκή τάση.
• Κάπνισμα Παραδοσιακών Τσιγάρων: Παρατηρείται σημαντική μείωση στη χρήση παραδοσιακών τσιγάρων μεταξύ των Ελλήνων εφήβων, υποδεικνύοντας επιτυχία των αντικαπνιστικών πολιτικών.
• Ηλεκτρονικά Τσιγάρα (e-cig): Η χρήση ηλεκτρονικών τσιγάρων παρουσιάζει αύξηση, ιδιαίτερα μεταξύ των κοριτσιών, ακολουθώντας την ευρωπαϊκή τάση.
• Χρήση Φαρμάκων χωρίς Ιατρική Συνταγή: Η μη ιατρική χρήση φαρμάκων, όπως ηρεμιστικά και παυσίπονα, είναι διαδεδομένη, με υψηλότερα ποσοστά μεταξύ των κοριτσιών.
• Διαδικτυακός Τζόγος: Παρατηρείται αύξηση στη συμμετοχή των εφήβων στον διαδικτυακό τζόγο, αν και τα ποσοστά παραμένουν κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η μείωση στις παραδοσιακές μορφές χρήσης ουσιών είναι ενθαρρυντική, ωστόσο οφείλουμε να στρέψουμε την προσοχή μας στις νέες μορφές εξάρτησης. Το φαινόμενο είναι πολυδιάστατο και σχετίζεται όχι μόνο με τις ουσίες, αλλά και με τον ψηφιακό τρόπο ζωής των νέων. Οι πολιτικές πρόληψης πρέπει να ανανεωθούν και να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα, λαμβάνοντας υπόψη το φύλο, την προσβασιμότητα, την ψυχική υγεία και τον πολιτισμικό πλαίσιο κάθε χώρας.